Catch 22 Metaforen voor verlichting

Wel tweeëntwintig metaforen voor spirituele verlichting. Wat zelf ook een metafoor is. Maar waarvoor?

catch: addertje onder het gras, val, instinker
catch 22: vicieuze cirkel, paradox

Dwaalgids > Verlichting > Catch 22 Metaforen voor verlichting

Deze pagina is als serie gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad.

Catch 22

Hieronder eenentwintig metaforen voor verlichting.
Er zit er vast wel een voor je bij.
Maak je keus en betaal de prijs.
En anders is daar altijd de tweeëntwintigste.
Die hoef je niet te kiezen.
En wat de prijs betreft: van een kale kip kun je niet plukken.
Kakelde de kip zonder kop.
Toi toi tok!

Proloog

Daan: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Zwart vlak ter illustratie van het idee van geen idee
Geen idee

1 Een plaats

Manon: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Manon: Een plaats?

Hans: Hoe bedoel je?

Manon: Het hiernamaals, de hemel, het rijk, het koninkrijk der hemelen; het paradijs, de hof van eden, shambala, shangri-la, nirwana, dar as-salaam, atlantis, arcadia, elysium, eldorado, erewhon, utopia, walhalla, hier, thuis, je innerlijke diepte, je diepste kern, gene zijde, een hogere dimensie?

Hans: ’t Idee.

Manon: Wat is jouw plaats?

Hans: Ik ben helemaal van de kaart.

Manon: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

2 Een tijd

Siebe: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Siebe: Een tijd?

Hans: Hoe bedoel je?

Siebe: Nu, het hiernumaals, het heden, het eeuwige heden, de eeuwigheid, dit ogenblik, ongeborenheid, onvergankelijkheid, onveranderlijkheid?

Hans: ’t Idee.

Siebe: Ben jij voorgoed in het nu?

Hans: Ook die tijd is voorbij.

Siebe: Maar wel voorgoed?

Hans: Voorgoed moet nog komen.

Siebe: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

3 Een weg

Meta: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Meta: Een weg?

Hans: Hoe bedoel je?

Meta: De negatieve weg1, de positieve weg2, de weg van het hoofd3, de weg van het hart4, het kleine voertuig5, het grote voertuig6, zelfonderzoek, het werk, autolyse, ascese, caritas, devotie, gebed, meditatie, contemplatie, advaita, tantra, tao, yoga, zen?

Hans: ’t Idee.

Meta: Wat was jouw weg?

Hans: Ik ben gewoon verdwaald.

Meta: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

  1. via negativa
  2. via positiva
  3. jnana yoga
  4. bhakti yoga
  5. hinayana
  6. mahayana

4 Een (on)grond

Tiny: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Tiny: Een laatste grond? Grondeloosheid?

Hans: Hoe bedoel je?

Tiny: Bewustzijn, gewaarzijn, kennendheid, stilte, leegte, ruimte, niet-iets, niets, niet-zijn, ledigheid, vol-ledigheid, inessentie, sunyata, geen-geest, geen-zelf, anatman?

Hans: ’t Idee.

Tiny: Heb jij een laatste grond gevonden?

Hans: Die heb ik afgegraven.

Tiny: Heb jij de ongrond gerealiseerd?

Hans: Die heb ik dichtgegooid.

Tiny: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

5 Een gemoedstoestand

Fabian: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Fabian: Een gemoedstoestand?

Hans: Hoe bedoel je?

Fabian: Liefde, mededogen, gelukzaligheid, innerlijke vrede, onverstoorbaarheid, onbewogenheid, gelijkmoedigheid, gemoedsrust, berusting, aanvaarding, gelatenheid, lankmoedigheid, lijdzaamheid, overgave, apathie, ataraxie, contenance, flegma, indifferentie, laconisme, resignatie, sereniteit?

Fabian: ’t Idee.

Hans: Wat is jouw gemoedstoestand?

Fabian: Voor mij geen toestanden meer.

Hans: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Fabian: Geen idee.

6 Een staat

Elleke: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Elleke: Een staat?

Hans: Hoe bedoel je?

Elleke: Autonomie, autarkie, onafhankelijkheid, ongebondenheid, ongenaakbaarheid, soevereiniteit, in je kracht staan, vrijheid, zelfgenoegzaamheid, zelfstandigheid?

Hans: ’t Idee.

Elleke: Wat is jouw staat?

Hans: Ik ben in alle staten.

Elleke: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

7 Een transformatie

Nico: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Nico: Een transformatie?

Hans: Hoe bedoel je?

Nico: Bewustwording, ontwaken, realisatie, transcendentie, zelfverwerkelijking?

Hans: ’t Idee.

Nico: Waarin ben jij getransformeerd?

Hans: Ik zeg niks.

Nico: Omdat het niks voorstelt?

Hans: Om misverstanden te voorkomen.

Nico: Wat voor misverstanden?

Hans: Dat verlichting iets is. Dat het niets is. Dat je verlicht kunt worden. Dat je het al bent. Dat je bent. Dat je niet bent. Dat er iets te transformeren valt. Dat er niets te transformeren valt.

Nico: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

8 Een ervaring

Aad: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Aad: Een ervaring?

Hans: Hoe bedoel je?

Aad: Euforie, exaltatie, extase, heelheidsbeleving, geestesvervoering, trance, zielsverrukking, kensho, satori, ananda, jhana, moksha, samadhi?

Hans: ’t Idee.

Aad: Wat is jouw ervaring?

Hans: Dat ervaringen zo voorbij zijn.

Aad: En dan?

Hans: Sta je weer met lege handen.

Aad: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

9 Een filosofie

Stella: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Stella: Een filosofie?

Hans: Hoe bedoel je?

Stella: Monisme, holisme, non-dualisme, spiritualisme, solipsisme; subjectivisme, scepticisme, pyrronisme, nominalisme, relativisme, situationisme, pluralisme, postmodernisme, poststructuralisme, deconstructivisme; cynisme, defaitisme, existentialisme, fatalisme, hedonisme, irrationalisme, nihilisme, obscurantisme, stoïcisme; agnosticisme, atheïsme, amoralisme, anarchisme, absurdisme, dadaïsme, surrealisme, iconoclasme?

Hans: ’t Idee.

Stella: Hoe heet jouw filosofie?

Hans: De lege leer.

Stella: Doel je op het nihilisme?

Hans: Nihilisme is geen lege leer.

Stella: Wat is het dat het nihilisme leert?

Hans: Dat er geen fundamentele waarheden of waarden zijn.

Stella: Wat moet ik me dan voorstellen bij een lege leer?

Hans: Geen idee.

Stella: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

10 Een levenshouding

Oege: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Oege: Een levenshouding?

Hans: Hoe bedoel je?

Oege: Openheid, onbevangenheid, neutraliteit, onpartijdigheid, indifferentie, agnose, keuzeloos gewaarzijn, niet-oordelen?

Hans: ’t Idee.

Oege: Hoe stel jij je op?

Hans: Ik weet me geen houding meer te geven.

Oege: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

11 Loslaten

Bea: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Bea: Loslaten?

Hans: Hoe bedoel je?

Bea: Meegaan, ondergaan, meegeven, overgeven, overlaten, toelaten, meedrijven, meewaaien, niet doen, wu wei?

Hans: ’t Idee.

Bea: Heb jij alles losgelaten?

Hans: Zelfs het loslaten.

Bea: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

12 Spontaniteit

Yort: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Yort: Spontaniteit?

Hans: Hoe bedoel je?

Yort: Directheid, natuurlijkheid, authenticiteit, echtheid, eenvoud, eerlijkheid?

Hans: ’t Idee.

Yort: Spontaniteit is niet jouw ding?

Hans: Alleen als het vanzelf komt.

Yort: En als het niet vanzelf komt?

Hans: Ben ik spontaan gemáákt.

Yort: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

13 Mindfulness

Karin: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Karin: Mindfulness?

Hans: Hoe bedoel je?

Karin: Aandachtigheid, aanwezigheid, alertheid, oplettendheid, opmerkzaamheid, waakzaamheid, wakkerheid?

Hans: ’t Idee.

Karin: Jij bent niet steeds mindful?

Hans: Ik kijk wel linker uit.

Karin: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

14 Een hogere identiteit

Maurice: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Maurice: Een hogere identiteit?

Hans: Hoe bedoel je?

Maurice: Je oorspronkelijke gezicht, je ware aard, je diepste wezen, je hoogste zelf, je essentie, je boeddhanatuur?

Hans: ’t Idee.

Maurice: Wat is jouw oorspronkelijke gezicht?

Hans: Geen gezicht.

Maurice: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

15 Een hogere werkelijkheid

Lodewijk: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Lodewijk: Een hogere werkelijkheid?

Hans: Hoe bedoel je?

Lodewijk: Het hier-en-nu, dit, het ik-ben, het zijn zelf, het hoogste, het overstijgende, het absolute, het alomvattende, het tijdloze, het oneindige?

Hans: ’t Idee.

Lodewijk: Wat is jouw werkelijkheid?

Hans: Niet weten wat echt is.

Lodewijk: Echt?

Hans: Ik zeg niks.

Lodewijk: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

16 Een orgaan

Venne: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Venne: Een orgaan?

Hans: Hoe bedoel je?

Venne: Het derde oog, het wijsheidsoog, het hart, de hara, de onderbuik, de hoofdchakra?

Hans: ’t Idee.

Venne: Hoe is het met jouw derde oog gesteld?

Hans: Dat heb ik uitgestoken.

Venne: En nu?

Hans: Ben ik ziende blind.

Venne: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

17 Een bevrijdend inzicht

Marit: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Marit: Een bevrijdend inzicht?

Hans: Hoe bedoel je?

Marit: De wijsheid zonder wijsheid, de wijsheid voorbij alle wijsheid, een weten zonder woorden, de kennis zonder leraar, de dharma, prajnaparamita, helderheid, niet-weten?

Hans: ’t Idee.

Marit: Jij bent niet tot helderheid gekomen?

Hans: Ik ben finaal de mist ingegaan.

Marit: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

18 Verwondering

Cornelis: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Cornelis: Verwondering?

Hans: Hoe bedoel je?

Cornelis: Een geestesgesteldheid waarin je het leven ervaart als geheimzinnig, mysterieus, numineus, onbegrijpelijk, ondenkbaar, onkenbaar, onvoorstelbaar, onzegbaar, raadselachtig, vervreemdend, verbijsterend?

Hans: ’t Idee.

Cornelis: Wat is volgens jou het geheim van het leven?

Hans: Van het wat?

Cornelis: Doe niet zo flauw.

Hans: Wie?

Cornelis: Toe nou.

Hans: Niet weten of er een geheim is?

Cornelis: Dat kun je toch geen geheim noemen?

Hans: Daarom mag je het gerust weten.

Cornelis: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

19 Mystieke eenwording

Christa: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Christa: Mystieke eenwording?

Hans: Hoe bedoel je?

Christa: Versmelting, collectus, henosis, de unio mystica, unitus, godgelijkheid?

Hans: ’t Idee.

Christa: Jij bent niet één geworden?

Hans: Ik ben het tellen verleerd.

Christa: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

20 Een geest

Ton: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Ton: Een geest?

Hans: Hoe bedoel je?

Ton: De gewone geest1, de natuurlijke geest2, de oorspronkelijke geest3, de fundamentele geest4, de lege geest5, de weetnietgeest6, de algeest7, de grote geest8, geen-geest9?

Hans: ’t Idee.

Ton: Jij bent meer een vrijgeest.

Hans: Ik ben meer een ghost buster.

Ton: Een jagersgeest? Een killer mind?

Hans: Pang.

Ton: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

  1. ordinary mind
  2. natural mind
  3. original mind
  4. fundamental mind
  5. empty mind
  6. don’t-know mind
  7. one mind
  8. big mind
  9. no mind

21 Een einde

Dagmar: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Dagmar: Een einde?

Hans: Hoe bedoel je?

Dagmar: Nietiging, ontwording, zelfvergetelheid, de grote dood, het einde der tijden, de apocalyps, het eschaton?

Hans: ’t Idee.

Dagmar: Jouw wereld is niet verloren gegaan?

Hans: Ook dat is voorbij.

Dagmar: Jouw tijd is niet tot stilstand gekomen?

Hans: Ook voorbij.

Dagmar: En je eigen einde?

Hans: Voorbij.

Dagmar: En het voorbij zijn?

Hans: Allemaal voorbij.

Dagmar: ‘Voorbij, voorbij, voorbij gegaan, alles voorbij gegaan.’*

Dagmar: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Gate gate, paragate, parasamgate (de hartsoetra)

Epiloog

Flip: Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Flip: Is dat wat ik me erbij moet voorstellen of weet je het niet?

Hans: Stel je voor.

Flip: Bedoel je dat ik me er niks bij moet voorstellen?

Hans: ’t Idee.

Flip: Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?

Hans: Geen idee.

Zwart vlak ter illustratie van het idee van geen idee
Onbeholpen voorstelling van geen idee

Deze pagina is als serie gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad.