Metaforen verlichting; Catch 22

Tweeëntwintig metaforen voor spirituele verlichting. Wat zelf ook een metafoor is. Maar waarvoor?

catch: addertje onder het gras, val, instinker
catch 22: vicieuze cirkel, paradox
dummy: 1. iemand die nog niet weet, 2. iemand die niet meer weet

Deze pagina is als serie gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad.


Catch 22

Hieronder eenentwintig metaforen voor verlichting.
Er zit er vast wel een voor je bij.
Maak je keus en betaal de prijs.
En anders is daar altijd de tweeëntwintigste.
Die hoef je niet te kiezen.
En wat de prijs betreft: van een kale kip kun je niet plukken.
Kakelde de kip zonder kop.
Tok tok tok.


Proloog

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


1 Een plaats

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een plaats?
– Verlichting?
– Het hiernamaals, de hemel, het rijk, het koninkrijk der hemelen; het paradijs, de hof van eden, shambala, shangri-la, nirwana, dar as-salaam, atlantis, arcadia, elysium, eldorado, erewhon, utopia, walhalla, hier, thuis, je innerlijke diepte, je diepste kern, gene zijde, een hogere dimensie?
– ’t Idee.
– Wat is jouw plaats?
– Ik ben helemaal van de kaart.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

Joker


2 Een tijd

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een tijd?
– Verlichting?
– Nu, het hiernumaals, het heden, het eeuwige heden, de eeuwigheid, dit ogenblik, ongeborenheid, onvergankelijkheid, onveranderlijkheid?
– ’t Idee.
– Ben jij voorgoed in het nu?
– Ook die tijd is voorbij.
– Maar wel voorgoed?
– Voorgoed moet nog komen.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

klok


3 Een weg

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een weg?
– Verlichting?
– De negatieve weg1, de positieve weg2, de weg van het hoofd3, de weg van het hart4, het kleine voertuig5, het grote voertuig6, zelfonderzoek, het werk, autolyse, ascese, caritas, devotie, gebed, meditatie, contemplatie, advaita, tantra, tao, yoga, zen?
– ’t Idee.
– Wat was jouw weg?
– Ik ben gewoon verdwaald.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


  1. via negativa
  2. via positiva
  3. jnana yoga
  4. bhakti yoga
  5. hinayana
  6. mahayana

4 Een (on)grond

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een laatste grond? Grondeloosheid?
– Verlichting?
– Bewustzijn, gewaarzijn, kennendheid, stilte, leegte, ruimte, niet-iets, niets, niet-zijn, ledigheid, vol-ledigheid, inessentie, sunyata, geen-geest, geen-zelf, anatman?
– ’t Idee.
– Heb jij een laatste grond gevonden?
– Die heb ik afgegraven.
– Heb jij de ongrond gerealiseerd?
– Die heb ik dichtgegooid.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


5 Een gemoedstoestand

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een gemoedstoestand?
– Verlichting?
– Liefde, mededogen, gelukzaligheid, innerlijke vrede, onverstoorbaarheid, onbewogenheid, gelijkmoedigheid, gemoedsrust, berusting, aanvaarding, gelatenheid, lankmoedigheid, lijdzaamheid, overgave, apathie, ataraxie, contenance, flegma, indifferentie, laconisme, resignatie, sereniteit?
– ’t Idee.
– Wat is jouw gemoedstoestand?
– Voor mij geen toestanden meer.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


6 Een staat

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een staat?
– Verlichting?
– Autonomie, autarkie, onafhankelijkheid, ongebondenheid, ongenaakbaarheid, soevereiniteit, in je kracht staan, vrijheid, zelfgenoegzaamheid, zelfstandigheid?
– ’t Idee.
– Wat is jouw staat?
– Ik ben in alle staten.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


7 Een transformatie

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een transformatie?
– Verlichting?
– Bewustwording, ontwaken, realisatie, transcendentie, zelfverwerkelijking?
– ’t Idee.
– Waarin ben jij getransformeerd?
– Ik zeg niks.
– Omdat het niks voorstelt?
– Om misverstanden te voorkomen.
– Wat voor misverstanden?
– Dat verlichting iets is. Dat het niets is. Dat je verlicht kunt worden. Dat je het al bent. Dat je bent. Dat je niet bent. Dat er iets te transformeren valt. Dat er niets te transformeren valt.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


8 Een ervaring

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een ervaring?
– Verlichting?
– Euforie, exaltatie, extase, heelheidsbeleving, geestesvervoering, trance, zielsverrukking, kensho, satori, ananda, jhana, moksha, samadhi?
– ’t Idee.
– Wat is jouw ervaring?
– Dat ervaringen zo voorbij zijn.
– En dan?
– Sta je weer met lege handen.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

lege handen


9 Een filosofie

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een filosofie?
– Verlichting?
– Monisme, holisme, non-dualisme, spiritualisme, solipsisme; subjectivisme, scepticisme, pyrronisme, nominalisme, relativisme, situationisme, pluralisme, postmodernisme, poststructuralisme, deconstructivisme; cynisme, defaitisme, existentialisme, fatalisme, hedonisme, irrationalisme, nihilisme, obscurantisme, stoïcisme; agnosticisme, atheïsme, amoralisme, anarchisme, absurdisme, dadaïsme, surrealisme, iconoclasme?
– ’t Idee.
– Hoe heet jouw filosofie?
– De lege leer.
– Doel je op het nihilisme?
– Nihilisme is geen lege leer.
– Wat is het dat het nihilisme leert?
– Dat er geen fundamentele waarheden of waarden zijn.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij een lege leer?
– Geen idee.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

penseur

 


10 Een levenshouding

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een levenshouding?
– Verlichting?
– Openheid, onbevangenheid, neutraliteit, onpartijdigheid, indifferentie, agnose, keuzeloos gewaarzijn, niet-oordelen?
– ’t Idee.
– Hoe stel jij je op?
– Ik weet me geen houding meer te geven.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


11 Loslaten

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Loslaten?
– Verlichting?
– Meegaan, ondergaan, meegeven, overgeven, overlaten, toelaten, meedrijven, meewaaien, niet doen, wu wei?
– ’t Idee.
– Heb jij alles losgelaten?
– Zelfs het loslaten.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


12 Spontaniteit

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Spontaniteit?
– Verlichting?
– Directheid, natuurlijkheid, authenticiteit, echtheid, eenvoud, eerlijkheid?
– ’t Idee.
– Spontaniteit is niet jouw ding?
– Alleen als het vanzelf komt.
– En als het niet vanzelf komt?
– Ben ik spontaan gemáákt.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

Spontaniteit


13 Mindfulness

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Mindfulness?
– Verlichting?
– Aandachtigheid, aanwezigheid, alertheid, oplettendheid, opmerkzaamheid, waakzaamheid, wakkerheid?
– ’t Idee.
– Jij bent niet steeds mindful?
– Ik kijk wel linker uit.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

Mindfulness


14 Een hogere identiteit

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een hogere identiteit?
– Verlichting?
– Je oorspronkelijke gezicht, je ware aard, je diepste wezen, je hoogste zelf, je essentie, je boeddhanatuur?
– ’t Idee.
– Wat is jouw oorspronkelijke gezicht?
– Elk gezicht.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

Je ware gezicht


15 Een hogere werkelijkheid

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een hogere werkelijkheid?
– Verlichting?
– Het hier-en-nu, dit, het ik-ben, het zijn zelf, het hoogste, het overstijgende, het absolute, het alomvattende, het tijdloze, het oneindige?
– ’t Idee.
– Wat is jouw werkelijkheid?
– Niet weten wat echt is.
– Echt?
– Ik zeg niks.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

een hogere werkelijkeid


16 Een orgaan

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een orgaan?
– Verlichting?
– Het derde oog, het wijsheidsoog, het hart, de hara, de onderbuik, de hoofdchakra?
– ’t Idee.
– Hoe is het met jouw derde oog gesteld?
– Dat heb ik uitgestoken.
– En nu?
– Ben ik ziende blind.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

Hartmonnik


17 Een bevrijdend inzicht

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een bevrijdend inzicht?
– Verlichting?
– De wijsheid zonder wijsheid, de wijsheid voorbij alle wijsheid, een weten zonder woorden, de kennis zonder leraar, de dharma, prajnaparamita, helderheid, niet-weten?
– ’t Idee.
– Jij bent niet tot helderheid gekomen?
– Ik ben finaal de mist ingegaan.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


18 Verwondering

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Verwondering?
– Verlichting?
– Een geestesgesteldheid waarin je het leven ervaart als geheimzinnig, mysterieus, numineus, onbegrijpelijk, ondenkbaar, onkenbaar, onvoorstelbaar, onzegbaar, raadselachtig, vervreemdend, verbijsterend?
– ’t Idee.
– Wat is volgens jou het geheim van het leven?
– Van het wat?
– Doe niet zo flauw.
– Wie?
– Toe nou.
– Niet weten of er een geheim is?
– Dat kun je toch geen geheim noemen?
– Daarom mag je het gerust weten.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


19 Mystieke eenwording

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Mystieke eenwording?
– Verlichting?
– Versmelting, collectus, henosis, de unio mystica, unitus, godgelijkheid?
– ’t Idee.
– Jij bent niet één geworden?
– Ik ben het tellen verleerd.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.


20 Een geest

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een geest?
– Verlichting?
– De gewone geest1, de natuurlijke geest2, de oorspronkelijke geest3, de fundamentele geest4, de lege geest5, de weetnietgeest6, de algeest7, de grote geest8, geen-geest9?
– ’t Idee.
– Jij bent meer een vrijgeest.
– Ik ben meer een ghost buster.
– Een jagersgeest? Een killer mind?
– Pang.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

een geest


  1. ordinary mind
  2. natural mind
  3. original mind
  4. fundamental mind
  5. empty mind
  6. don’t-know mind
  7. one mind
  8. big mind
  9. no mind

21 Een einde

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Een einde?
– Verlichting?
– Nietiging, ontwording, zelfvergetelheid, de grote dood, het einde der tijden, de apocalyps, het eschaton?
– ’t Idee.
– Jouw wereld is niet verloren gegaan?
– Ook voorbij.
– Jouw tijd is niet tot stilstand gekomen?
– Voorbij.
– En je eigen einde?
– Voorbij.
– En het voorbij zijn?
– Allemaal voorbij.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.

een einde


Epiloog

– Wat moet ik me voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.
– Is dat wat ik me erbij moet voorstellen of weet je het niet?
– Stel je voor.
– Bedoel je dat ik me er niks bij moet voorstellen?
– ’t Idee.
– Wat moet ik me dan voorstellen bij verlichting?
– Geen idee.