Verder, verder! Reistips voor spirituele zoekers

Hoe ver moet je gaan op het spirituele pad? Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij! Reistips voor spirituele zoekers; doorreisgids voor lunatics.

Dwaalgids > Advaita, de Weg, Zen > Verder, verder! Reistips voor spirituele zoekers

Op deze pagina:

Niet-weten is geen plek, maar in beweging blijven

Beste Hans,

Ben een boek aan het lezen van ene Jed McKenna over autolyse en spirituele oorlogsvoering. Moest meteen aan jou denken. Autolyse: streep alles weg waaraan je kunt twijfelen tot je alleen de Waarheid overhoudt. De zenboeddhist Jeff Shore gebruikt in dit verband de uitdrukking ‘being without self’ (zonder zelf zijn’). Dat is ook een soort autolyse. Dharmastrijd (shohan) heeft al een lange historie, blijkt uit koancollecties zoals de Linji-lu. Mee eens dat spiritualiteit oorlogsvoering is?

Beste Sofie,

Is voetbal oorlog?
Is koude oorlog?
Is een patatje oorlog?
Is een heilige oorlog?

Sofie: Spiritualiteit is volgens jou geen oorlog?

Hans: Spiritualiteit is volgens mij een spelletje:

Doen alsof het oorlog is.
Doen alsof je aan jezelf sterft.
Doen alsof je wijsheid erft.
Doen alsof je de waarheid kent.
Doen alsof je Waarheid bent.
Doen alsof je ego’s bestrijdt.
Doen alsof je wezens bevrijdt.
Doen alsof het oorlog is.
Doen alsof je niet doet alsof.

Sofie: Spiritualiteit is een spelletje oorlog?

Hans: Een wargame waar geen eind aan komt. We bedenken kosmologieën die niemand kan verifiëren of doorzien. Zo ontstaan er leerlingen. Leerlingen voor Meesters.

En datte we Wijze Wezens zijn
Dat wille we wé-hé-ten

We bedenken Idealen waar niemand aan kan voldoen. Zo ontstaan er losers. Losers voor Verlossers.

Lang zullen we streven
Lang zullen we streven
Leven na leven naar de Gloria

We bedenken kwelgeesten die niemand kan verslaan. Duivels, ketters, zonden, ikjes, ego’s, onwetendheid, begeerte, gehechtheid, maya, mara, mind. Zo ontstaan er vijanden. Vijanden voor het leven.

Lang zullen we beven
Lange zullen we beven
Lang zullen we beven voor de swastika

Is spiritualiteit oorlogsvoering?
Is Hans een dichter?
Is Hamlet een acteur?

O, Broeders op het Lege Ei!
Dragers van de Gulden Slab!
Maagden zonder Vlies of Haar!
Ridders zijn toch veel te zwaar!

Atmes, Brahmes, Advaitantes!
Niemand hier en niemand daar!
Alle films, verdoeken maar!
Bewustzijn is geen kaviaar!

Instant dogma, kant en klaar!
Oude leugens zijn niet waar!
Wijsheidsoog met grauwe staar!
Satsangzen in samsara!

Sofie: Klinkt behoorlijk oorlogszuchtig.

Hans: Zolang de bla-bla-bladeren de he-he-hemel in groeien zal ik agent orange sproeien. Of, om het met U.G. Krishnamurti te zeggen: ‘Wat mij ook raakt, het zal onmiddellijk opbranden, dat is de aard van mijn energie’.1

Sofie: Hoe denk jij over autolyse?2

Hans: De term ‘autolyse’ is misleidend. Alsof er een methode bestaat om jezelf op te lossen. Alsof er een zelf is op te lossen. Alsof er een Zelf is om in op te lossen. Alsof je alleen maar jezelf hoeft op te lossen, en niet ook Jed McKenna, én Jeff Shore, én Linji Huizhao, én S.G. Boeddha, én U.G. Krishnamurti. En J.N. van Dam, niet te vergeten. En noem maar op.

Laat staan de myriaden imponderabilia in het kruitvat tussen je kruin en je sprekert. Al die losse flodders die de hele dag ongevraagd in je opkomen – ‘autolyse’, ‘atman’, ‘brahman’, ‘bewustzijn’, ‘zen’, ‘dharma’, ‘waarheid’, ‘wijsheid’, ‘ego’, ‘mind’, ‘onwetendheid’, ‘begeerte’, ‘gehechtheid’, ‘maya’, ‘mara’, ‘being without self’, ‘spirituele oorlogsvoering’. Alsof die niet opgelost hoeven te worden.

Sofie: Zelf vraag ik me ook weleens af of Jed McKenna zijn potlood niet te vroeg heeft begraven. Is hij niet blijven hangen in het idee dat hij ontwaakt is? Terwijl hij intussen iedereen aanspoort om Verder te gaan. In zijn Notities maakt hij gewag van een enorme leegte. Hij verklaart de wereld failliet, doet niet langer mee. Weer een vorm van afgescheidenheid. Ook maakt hij onderscheid tussen ontwaken in de droom en ontwaken uit de droom. Heel verwarrend allemaal.

Hans: Nu moet ik je toch uit de droom helpen. Ook over Jed McKenna heb ik geen weloverwogen meningen. Ik heb zijn boeken zo schuin gelezen dat ik er nog net de citaten uit kon lichten waarmee ik mensen naar mijn dwaalteksten lok.3 De meesten blijven natuurlijk bij Jed hangen, en gelijk hebben ze. Je moet toch ergens hangen, zei de jas tegen de kapstok. Neem nou Jezus…

Het aanwassende legioen van autolisten noem ik de Jedset. Dat is een woordspeling op Mindset, maar dat had je vast al door. Mindset is een ander woord voor Waarheid, welke dan ook, die per traditie absoluut en onveranderlijk is, en per definitie tot rigor mortis van de geest leidt bij degenen die zich ermee identificeren.

Je herkent de Waarzeggers van de Mindset, van welke mindset dan ook, al van verre, aan hun monistische monolithische monomane monotone monologen. Ze klinken als een klok. Tok tok tok. Getikt, gelocked, gelikt, verstokt. Fundamentalisten aller gezindten, verenigt u! Slijpt de potloden! Streept alles weg waar ge niet aan twijfelt! Krassen! Krassen! Krassen!

Sofie: Is niet-weten soms geen mindset?

Hans: Nou en of. Een lege mindset. Of liever: dé lege mindset, want waarin zou de ene lege mindset van de andere moeten verschillen?

Sofie: Jij bewaakt een lege kluis.

Hans: Ik bewoon een leeg huis. Wat valt er te bewaken? Iedereen mag er komen spoken. Met of zonder mindset.

Sofie: Wat is dan het punt van niet-weten?

Hans: Niet-weten is geen punt en geen lijn. Geen uitroepteken en geen vraagteken. Geen Woord en geen Stilte. Geen hoofdletter en geen kleinkapitaal. Geen spoortje van grafiet, Alleen nog wit in ’t verschiet.

Niet-weten is geen plek, maar in beweging blijven. Almaar Verder gaan, zoals Jed McKenna zelf aanbeveelt, en Ken Kesey en de Hartsoetra en de ANWB en de VVV – hé hé, ga je mee? Maar niet ergens héén. Ergens vandáán. Waarvandaan?

Van je vorige gedachten vandaan.
Van je huidige gedachte vandaan.
Van je volgende gedachten vandaan.
Van déze gedachten vandaan.

Alle gedachten naar de maan
En geen hond erachteraan
A small step for a man:

Laat maar gaan
Laat toch gaan
Laat het gaan

Sofie: Doe jij nog mee aan de wereld?

Hans: Niet meer meedoen aan de wereld, dat gaat echt niet. Ik loop erover en zij over mij, ik adem erin en zij in mij, ik eet ervan en zij van mij, ik schijt erop en zij op mij, ik praat ertegen, zij zwijgt in mij, ik sterf erin of zij in mij.

Inderdaad leid ik vergeleken met de meeste mensen een teruggetrokken bestaan, maar dat leed ik altijd al, en heus niet omwille van de Waarheid. Teruggetrokken en midden in het leven zijn gewoon twee vormen van meedoen. Twee vormen van meegedaan worden. Niets aan te doen of te laten.

Sofie: Terugtrekken is passé: ‘In de wereld, maar niet van de wereld.’

Hans: Je trekt je terug, misschien wel verder, in het midden van je leven, of je leeft verder, misschien wel veel verder, in het midden van je teruggetrokkenheid.

Laat wargamer Jed McKenna dus maar lekker van zijn putdeksels genieten, putdeksels als schilden, schilden om dromers op te hijsen, dromend van oorlog, ego’s en eremetaal.

Waak zacht,

Hans

Spirituele oorlogsvoering
  1. De Denkbeeldige Geest, U.G. Krishnamurti, 2004, 39
  2. Autolyse [Grieks, auto, zelf + lusis, losmaken, oplossen] is de methode van Jed McKenna om de Waarheid (van niet-zelf) te vinden door alles wat je meent te weten op te schrijven en alles wat je niet zeker weet weg te strepen.
  3. Deze website bevatte tot 2017 een grote collectie citaten over niet-weten, waaronder een paar honderd van Jed McKenna.

Een eerdere versie van deze tekst is gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Satsangzen in samsara’.

Lees ook: De lege leer, Help ons uit de droom (maar laat ons onze dromen)

Voorbij waar en onwaar

Stapje voor stapje

Leerling: Weten wat je bent, dat is het ware.
Meester: Niet weten wat je bent gaat nog een stapje verder.

Jaren later

Leerling: Niet weten wat je bent, dat is het ware.
Meester: Niet weten dat je bent gaat nog een stapje verder.

Jaren later

Leerling: Niet weten dat je bent, dat is het ware.
Meester: Niet weten wat het ware is gaat nog een stapje verder.

Jaren later

Leerling: Niet weten wat het ware is, dat is het ware.
Meester: Wat is dan het onware?
Leerling: Eh…
Meester: En weer een stapje verder.

Op hoop van zegen; heridentificatie in zen en advaita

Beste Hans,

Ken jij de Vlaamse zenboeddhist Hein Stufkens*? Ooit woonde ik een lezing van hem bij over de vraag ‘Wie ben ik?’ Hij sloot af met de wens dat iedereen de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met jezelf en begint je te identificeren met het wezenlijk onnoembare waar je een gezicht, de handen en de voeten van bent. Prachtig, nietwaar? Die zin is mij tenminste altijd bijgebleven.

Beste Vincent,

Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met het wezenlijk onnoembare waar je een gezicht, de handen en de voeten van zou zijn.

Vincent: Niet identificeren met je ik, niet identificeren met het wezenlijk onnoembare, wou je zeggen.

Hans: Welk ik? Welk wezenlijk onnoembare?

Vincent: Volgens mij verwijst meneer Stufkens naar de Boeddhanatuur (Buddhatã) de Leegte (Sunyata), de Geest, het Zelf, Bewustzijn – dat waarin alles verschijnt en verdwijnt.

Hans: Waaronder de Boeddhanatuur, de Leegte, de Geest, het Zelf en Bewustzijn, neem ik aan?

Vincent: Bedoel je dat er geen zelf is en niets transcendents?

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met geen-zelf en intranscendentie.

Vincent: Niet-identificeren is het devies.

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met niet-identificeren.

Vincent: Ik heb nog een lange weg te gaan, geloof ik.

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt te denken dat je nog verder moet.

Vincent: Bedoel je dat er niets te bereiken valt omdat we er al zijn?

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt te denken dat er niets te bereiken valt omdat we er al zijn.

Vincent: Bedoel je soms dat ik moet ophouden van alles te denken?

Hans: Zou je denken?

Vincent: Of althans dat ik moet ophouden te geloven wat ik denk?

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt te denken dat je moet ophouden van alles te denken of althans te geloven wat je denkt.

Vincent: Dan weet ik het ook niet meer.

Hans: Dan weet ik het ook niet meer.

Deze tekst is ook gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Beginnersgeest’.

Lees ook: Vrijdenkers hebben maling aan de mind

Doordraven op weg naar huis

Hoe ver moet je gaan? Christus te paard

Emilie: Na het lezen van ‘spirituele verlichting’ van Jed McKenna wilde ik meer over de schrijver weten. Dat lukte niet. Wel vond ik jouw site. Ik vind het prachtig hoor, maar waar het nou over gaat? Misschien zijn al die dwaalteksten maar doornen om de doornen mee uit onze ogen te peuteren?

Hans: Ja, onze Jed is het best verborgen geheim van deze planeet. Of misschien het op een na beste. Of er ogen om mijn doornen zitten staat nog te bezien.

Emilie: Wat is het best verborgen geheim van deze planeet?

Hans: Of er een geheim is.

Emilie: Wou jij beweren van niet?

Hans: Dan zou het meteen geen geheim meer zijn. Wat is jouw geheim?

Emilie: Van jongs af aan lees ik teksten, van Madame Blavatsky tot Joseph Campbell, van Ananda tot Vivekananda en alles wat daartussen en omheen staat in mijn boekenkast. Ik doe aan yoga en aan meditatie (vipassana). In een opwelling kocht ik een aantal jaar geleden een boek van Eckhart Tolle, wat iets raakte. Via Tolle’s boeken kwam ik bij McKenna. Verslond in korte tijd zijn boeken. Ging tegelijk mijn huis grondig opruimen, schrijven en loslaten en was verbaasd over de parallellen die ik kon trekken met alles wat ik tegenkwam. Het idee dat ik kunstenaar was (of moest worden) heb ik definitief aan de wilgen gehangen. Mijn huis is nu een stuk leger maar zelf ben ik er nog steeds. Wat volgens Bartjens niet de bedoeling is. Toch lucht de gedachte dat er geen piloot is en geen vliegtuig om te besturen deze (brokken)piloot wel op.

Nu mijn vraag. Jij citeert Alexander Smit op je site: ‘Accepteer dat er geen verder is’. Jed McKenna houdt ons in zijn boeken steeds voor verder te gaan. Ken Kesey doopte zijn magische bus ‘Further’. De Boeddha zegt: ‘Gate, gate, paragate, parasamgate’. Hoe ziet ‘verder’ er vanuit jouw standpunt uit?

Hans: Wat maakt het uit? Ik kan wel zoveel zeggen. De Boeddha kan ook wel zoveel zeggen. Ken Kesey kan ook wel zoveel zeggen. Jed McKenna kan ook wel zoveel zeggen. Alexander Smit kan ook wel zoveel zeggen. Om over jou nog maar te zwijgen. Waarom zou je luisteren, en naar wie?

Emilie: Maar wat is nou jouw verder?

Hans: Dat is nou mijn verder.

Emilie: Verder betekent voor jou: lekker laten lullen. Praatjes vullen geen gaatjes.

Hans: Mijn praatjes ook niet.

Emilie: Is er volgens jou een laatste waarheid, een hoogste werkelijkheid, een overkant?

Hans: Je hebt je een slag in de rondte gepraktiseerd en gemediteerd en tussendoor tienduizend boeken en artikelen gelezen, van advaita tot zen, en je bent er nog steeds niet uit?

Emilie: Daar komt het wel op neer.

Hans: Dat maakt mij de tienduizend en eerste.

Emilie: En misschien wel de beste.

Hans: Een kans van een op tienduizend en één.

Emilie: Hoop doet leven.

Hans: Hoop doet streven.

Emilie: Dat moet ik toegeven.

Hans: Hoop doet zweven.

Emilie: Dat moet ik ook toegeven.

Hans: Hoop doet beven.

Emilie: Ook dat moet ik toegeven.

Hans: Hoop doet kleven.

Emilie: Dit duurt zeker nog wel even.

Hans: Meestal een dag of zeven.

Emilie: Maar wie heeft er volgens jou gelijk?

Hans: Na al dat zoeken in al die boeken moet je toch onderhand wel een flauw vermoeden hebben.

Emilie: Nou?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Emilie: Ja, en nu vraag ik het aan jou.

Hans: Dat was mijn antwoord al.

Emilie: Wat?

Hans: Het is maar net welk boek je opneemt. Het is maar net naar welke kerk of sangha of sekte of priester of meester of rinpoche of goeroe of osho of wijze je gaat. Het is maar net aan wie je het vraagt:

De katholiek, de papist, de ultramontaan, de integralist, de gnosticus, de basilidiër, de bogomiel, de borboriet, de cainiet, de carpocratiër, de mandaeër, de chiliast, de marcionist, de ophiet, de arianist, de pelagiaan, de manicheeër, de doceet, de maroniet, de amish, de albigens, de waldenzer, de lollarde, de flagellant, de hussiet, de calixtijn, de gereformeerde, de protestant, de lutheraan, de calvinist, de zwingliaan, de anglicaan, de presbyteriaan, de episcopalist, de dissenter, de Boheemse Broeder, de Moravische Broeder, de puritein, de quaker, de doopsgezinde, de wederdoper, de methodist, de remonstrant, de contraremonstrant, de sociniaan, de jansenist, de apostolist, de adventist, de millerist, de Jehova-getuige, de restaurationist, de mormoon, de piëtist, de quiëtist, de evangelist, de unitariër, de zevendedagsadventist?

De benedictijn, de bernardijn, de augustijn, de cisterciënzer, de kartuizer, de trappist, de karmeliet, de premonstratenzer, de kruisheer, de celestijn, de johannieter, de tempelier, de serviet, de camaldulenzer, de miniem, de trinitaris, de franciscaan, de minoriet, de barrevoeter, de recollect, de kapucijn, de conventueel, de tertiaris, de dominicaan, de jezuïet, de redemptorist, de alexiaan, de camilliaan, de hiëronymiet, de marist, de salesiaan, de montfortaan, de passionist, de scheutist, de picpus, de begijn, de ursuline, de visitandine?

De orthodoxe jood, de modern-orthodoxe jood, de charedische jood, de chassidische jood, de mitnagdiem-jood, de reconstructionist, de reformist, de karaïtische jood, de talmoedist, de Sadduceeër, de Farizeeër, de Esseen, de Hasmoniet, de nazireeër, de ebioniet, de elkasiet, de maraan, de converso, de franksiet, de donmeh, de zeloot, de sikariër, de sabbatist, de kabbalist, de rabbinist, de talmidaïst?

De moslim, de ahmadiyyaist, de lahorist, de abadist, de mozabiet, de koranist, de panislamist, de soefiet, de salafiet, de sjiiet, de isma’iliet, de druze, de nizari, de jafari, de zaidiet, de soenniet, de hanafiet, de berailviet, de deobandiet, de hanbaliet, de salafist, de wahabist, de malikiet, de mu’taziliet, de shafiïet, de maraboet, de fakir, de derwisj, de kalender, de volksislamiet, de bektashiyyaist, de chishtiyyaist, de mevleviyyaist, de naqshbandiyyaist?

De agnost, de atheïst, de atheoloog, de deïst, de dystheïst, de eutheïst, de kakotheïst, de monotheïst, de suitheïst, de henotheïst, de polytheïst; de kathenotheïst, de maltheïst, de pantheïst, de panentheïst, de cosmotheïst, de transcendentalist, de asceet, de dualist, de zuivere non-dualist, de dualistische non-dualist, de gekwalificeerde non-dualist, de non-dualistisch dualistisch non-dualist, de alchemist, de antroposoof, de martinist, de vrijmetselaar, de rozenkruiser?

De absurdist, de activist, de aestheticus, de amoralist, de analytische wijsgeer, de anarchist, de atomist, de averroïst, de conceptualist, de consensualist, de constructivist, de cynicus, de decadentist, de decisionist, de defaitist, de deontoloog, de determinist, de indeterminist, de dialectisch materialist, de dualist, de eclecticus, de emationist, de empirist, de encyclopedist, de epicurist, de essentialist, de evolutionist, de existentialist, de falsificationist, de fatalist, de fenomenoloog, de freudiaan, de fysicalist, de hedonist, de historicist, de historist, de holist, de idealist, de illuminist, de immaterialist, de inductionist, de instrumentalist, de intuïtionist, de irrationalist, de jungiaan, de logicist, de logisch positivist, de materialist, de mentalist, de monist, de moralist, de naturalist, de natuurfilosoof, de neokantiaan, de neoplatonist, de pluralist, de neorealist, de neothomist, de nihilist, de nominalist, de objectivist, de obscurantist, de occasionalist, de parallellist, de peripateticus, de personalist, de perspectivist, de platonist, de pluralist, de positivist, de postmodernist, de pragmatist, de presocraat, de probabilist, de procesfilosoof, de pythagoreeër, de neopythagoreeër, de pyrrhonist, de rationalist, de realist, de reductionist, de relativist, de scepticus, de sciëntist, de sensualist, de situationist, de sofist, de solipsist, de stoïcijn, de structuralist, de poststructuralist, de subjectivist, de thomist, de traditionalist, de transcendentaal idealist, de utilitarist, de vitalist, de voluntarist?

De volksboeddhist, de hinayanaboeddhist, de mahayanaboeddhist, de theravadaboeddhist, de mahanikayaboeddhist, de dhammakayaboeddhist, de dhammauttikaboeddhist, de watrawilaboeddhist, de kandubodaboeddhist, de tapovanaboeddhist, de galduwaboeddhist, de delduwaboeddhist, de vajrayanboeddhist, de yogacaraboeddhist, de madhyamakaboeddhist, de prasamgikaboeddhist, de svatantrikaboeddhist, de vaibhasikaboeddhist, de shingonboeddhist, de zuiver-landboeddhist, de mantrayanaboeddhist, de tien-taiboeddhist, de san-lunboeddhist, de fa-hsiangboeddhist, de lu-tsungboeddhist, de hua-yenboeddhist, de wonboeddhist, de zenboeddhist, de soto-boeddhist, de rinzai-boeddhist, de tibetaanse boeddhist, de roodhoed, de geelhoed, de narmapaboeddhist, de kagyupaboeddhist, de amidist, de kadampaboeddhist, de neokadampboeddhist, de sakyapaboeddhist, de jonangpaboeddhist, de riméboeddhist?

De hindoe, de mayavadist, de shunyavadist, de brahmaan, de vedist, de lamaïst, de jaïnist, de parsist; de shaivist, de shaiva siddhantist, de kasjmir shaivist, de pashupati shaivist, de gorakshanatha shaivist, de shaiva advaitavadin, de vira shaivist, de shaktist, de smartist, de vaishnavist, de sampradayist, de ramanandavolgeling, de tengalaist, de vadagalaist, de agama hindoeïst, de bhakti yogi, de astanga yogi, de hatha yogi, de siddha yogi, de tantrist, de advaitavadin, de dvaitist, de keshadhari sikh, de sanatan sikh, de hozoori sikh, de ramgharia sikh, de namdhari sikh, de nirankari sikh, de nanaksar sikh, de sant nirankari sikh, de mona sikh?

De taoïst, de shintoïst, de animist, de naturalist, de totemist, de sjamaan, de druïde, de idolatrist, de siderist, de xylolatrist, de dierenaanbidder, de slangenvereerder, de fetisjdienaar, de vuuraanbidder, de zonaanbidder, de manist, de Baälsdienaar, de voodoopriester, de wintipriester, de mithraïst, de pythagoreïst, de peyotist, de tengrist, de confucianist, de humanist, de neohumanist, de seculier humanist, de religieus humanist, de esotericus, de oscillantist, de spiritist, de hellenist, de neopaganist, de burkhanist, de umbandaïst, de aetherist, de raëlist, de scientologist, de urantist, de brianist, de vitalist, de purtillologist, de yoist, de mohist, de bahá’íist, de prometheïst, de demonist, de satanist, de setianist?

De vertegenwoordigers van de verenigende godsdiensten – de Arès Pilgrimage beweging, de Bahai, de Cao Dai, de Cultus van het Sprekende Kruis, de Falun Gong, de Huna, de Konkokyo, the Law of One, de Mahikari, het Rastafarianisme, de Seicho-no-le, de Tenrikyo, de theosofie, het Unitarian Universalism, de Universal Life Church?*

Emilie: Christus te paard. Wat een verschrikking om het allemaal op een rijtje te zien. Je kan net zo goed meteen in een wak springen. Is dit jouw manier om iemand te ontmoedigen?

Hans: Ik beschrijf alleen je boekenkast.

Emilie: Op die manier. Toch blijf ik benieuwd naar jouw antwoord. Hoe ziet ‘verder’ eruit vanuit jouw standpunt?

Hans: Ik heb geen standpunt.

Emilie: O.

Hans: En dat is mijn verder.

Emilie: Ga verder.

Hans: Overal zie ik tienduizend alternatieven voor, tienduizend bezwaren tegen, tienduizend aannames onder, tienduizend vragen achter. Daarom kan ik in geen enkele gedachte gaan wonen. Ook in deze niet. Het lukt me gewoon niet, al wil ik nog zo graag. Dus trek ik maar weer verder. Naar de volgende gedachte. En naar de volgende. En de volgende…

Emilie: Gate, gate, paragate…

Hans: En daar nog weer voorbij.

Emilie: Ben jij het die verder trekt of zijn het de gedachten die aan jou voorbij trekken?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Emilie: Er ligt nergens een antwoord op me te wachten.

Hans: Er liggen overal antwoorden op je te wachten.

Emilie: Ja, dat is nou net het probleem.

Hans: Alleen voor wie wil kiezen.

Emilie: Niet kiezen, is dat dan de oplossing?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Emilie: Doe ik daar nou al die moeite voor.

Hans: Waarvoor?

Emilie: Jou een antwoord te ontfutselen.

Hans: Je kan net zo goed meteen in een wak springen.

Emilie: Volgens mij ben jij hier degene die in een wak zit.

Hans: Wak zonder grenzen.

Emilie: Spel zonder grenzen was het toch?

Hans: Dat komt op hetzelfde neer.

Emilie: Een wak in het wat?

Hans: Een wak in een gat.

Emilie: Een wak in het weten?

Hans: Dat ben ik vergeten.

Emilie: Krijg het heen en weer.

Hans: Daar komt het wel op neer.

Emilie: Wist ik maar waarop.

Hans: Ach, je hangt alweer.

Emilie: Je bent een doorn in mijn oog.

Hans: Jij bent de pijl op mijn boog.

Emilie: Daarmee kan je mij nooit raken.

Hans: Daarmee kan ik je nooit missen.

Emilie: Zo komen we niet verder.

Hans: Moet je ergens heen dan?

Emilie: Bedoel je dat we er al zijn?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Emilie: Volgens mij zitten we vast.

Hans: Dan zit je daarin vast.

Emilie: Nou weet ik nog niks.

Hans: Dat zeg ik.

Emilie: Wat?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

* opsomming ontleend aan de intergalactische waarheidsconferentie

Lees ook: Ben je jezelf of het zelf? Het lege geheim

Ontsnapt aan de tienduizend antwoorden

Een boeddhist ziet overal lijden. Een non-dualist ziet overal afgescheidenheid. Een asceet ziet overal onmatigheid. Een christen ziet overal zelfzucht. Wat zie jij overal?

Danny: Mooi, dat steeds terugkerende antwoord ‘Het is maar net aan wie je het vraagt’ op al die vragen in je correspondentie ‘Doordraven op weg naar huis’. Waar jij naar verwijst, noemen wij filosofen in navolging van Protagoras al sinds de vijfde eeuw voor Christus ‘subjectivisme’. Inderdaad beste mensen, de waarheid is volstrekt subjectief.

Hans: Jij zegt het.

Danny: Wat zeg jij?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Danny: Als je het mij vraagt, dan.

Hans: Maar wie vraagt jou wat?

Danny: En als je het jou vraagt?

Hans: Ik had het niet over de waarheid. Ik verkondig hier geen subjectivisme en ook niets anders. Misschien zitten er onder de tienduizend antwoorden best relatieve of zelfs absolute waarheden. Wat weet ik daarvan?

Een chiropractor vindt altijd een scheve wervel. Een acupuncturist vindt altijd een energieblokkade. Een allergoloog vindt altijd een overgevoeligheid. Een psychoanalyticus vindt altijd een neurose. Dat is alles wat ik wilde zeggen.

Danny: Heb jij medicijnen gestudeerd?

Hans: Een boeddhist ziet overal lijden. Een non-dualist ziet overal afgescheidenheid. Een asceet ziet overal onmatigheid. Een christen ziet overal zelfzucht. Dat is alles wat ik wilde zeggen.

Danny: En een subjectivist ziet overal subjectiviteit. Zelfs het relativisme is relatief.

Hans: Absoluut.

Danny: Ja, is het nou relatief of is het nou absoluut? ;-)

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Danny: Eerlijk zeggen, ben jij er uiteindelijk in geslaagd om aan de tienduizend antwoorden te ontsnappen?

Hans: Wat denk jij?

Danny: Ik denk van wel.

Hans: Zo zie je maar weer.

Danny: Wat?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Lees ook: Denkbeeldenstorm!

Niet weten zonder uitwegen

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan liefde; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan mededogen; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan eenheid; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan God; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan overgave; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan openheid; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan stilte; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan leegte; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan extase; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan zijn; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan niet-zijn; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf niet in het niet-weten dat geen andere uitweg kent dan gewaar zijn; ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten.

Ik verblijf in niet weten, dat geen andere uitweg kent dan niet weten; ik verblijf nergens. Wat moet ik met een uitweg?

Lees ook: Ledig de Geest in de Wolk van niet-weten

De bodemloze bucket van Samuel Beckett

‘Want niets weten is niets, niets willen weten is evenmin iets, maar niets kunnen weten, weten niets te kunnen weten, zo treedt de vrede binnen in de ziel.’

(Samuel Beckett)

Een sluier die verscheurd moet worden

Samuel Beckett is de twintigste-eeuwse auteur van ontstellende toneelstukken als Wachten op Godot en dito boeken, zoals de trilogie Molloy, Malone sterft en Naamloos die ooit grote indruk op mij maakte. Hij schrijft niet over niet-weten in spirituele zin maar wel vanuit dezelfde vervreemding en verbijstering waarvan een spiritueel niet-weten een van de mogelijke resultaten lijkt te zijn.

In 1937, op 32-jarige leeftijd, helemaal aan het begin van zijn carriëre, schrijft Samuel Beckett in een brief:

‘Het wordt voor mij werkelijk steeds moeilijker, en zinlozer ook, om fatsoenlijk Engels te schrijven. En steeds meer komt mijn taal me voor als een sluier die verscheurd moet worden om de daarachter liggende dingen (of het daarachter liggende niets) te bereiken. Grammatica en stijl. Ze lijken me net zo aftands geworden als een biedermeier badpak of de onverstoorbaarheid van een gentleman. Een vermomming. Hopelijk komt er een tijd, en godzijdank is die in zekere kringen al gekomen, waarin de taal juist daar het beste wordt gebruikt, waar ze flink wordt misbruikt. Aangezien wij haar niet op slag kunnen uitschakelen, dienen we in ieder geval niets na te laten dat haar in diskrediet kan brengen. Het ene gat na het andere boren, tot wat zich achter haar verschuilt, iets dan wel niets, begint door te sijpelen – ik kan me voor de tegenwoordige schrijver geen verhevener doel voorstellen.’ (Bzzlletin 193, p35)

Wanneer we dit als een intentieverklaring van Beckett’s kunstenaarschap opvatten, rijst de vraag of hij erin geslaagd is die sluier inderdaad te verscheuren om vast te stellen of er iets achter zit, en zo ja, wat?

Voor een antwoord gaan we te rade bij de laatste tekst die Beckett ruim een halve eeuw later op schrift zal stellen, zowel in het Frans als in het Engels, getiteld Comment dire respectievelijk What is the word, door mij vertaald als Hoe heet het (zie onder). ‘Waanzin,’ verklaart hij aan het eind van deze tekst aan het eind van zijn leven, ‘om ver weg daarginds een glimp op te schijnen willen vangen van wat nauwelijks… wat… hoe heet het… hoe heet het.’

Hoe heet het

waanzin…
waanzin om te…
om te…
hoe heet het…
waanzin om hieruit…
al dit…
waanzin om uit dit alles…
gegeven…
waanzin om gegeven dit alles…
gezien…
waanzin om gezien dit alles…
dit…
hoe heet het…
dit dit…
dit dit hier…
al dit dit hier…
waanzin om gegeven dit alles…
gezien…
waanzin om gezien dit dit alles hier…
om te…
hoe heet het…
zien…
een glimp opvangen…
op schijnen te vangen…
op te schijnen willen vangen…
waanzin om een glimp op te schijnen willen vangen…
van wat…
hoe zeg je dat nou…
en waar…
waanzin om een glimp op te schijnen willen vangen van wat en waar…
waar…
hoe heet het…
daar…
daarginds…
daar daarginds…
ver weg…
ver weg helemaal daarginds…
ver weg helemaal daarginds nauwelijks…
wat…
hoe heet het…
gezien dit alles…
al dit dit…
al dit dit hier…
waanzin om te zien wat…
een glimp opvangen…
op schijnen te vangen…
op te schijnen willen vangen…
ver weg helemaal daarginds van wat nauwelijks…
waanzin om ver weg daarginds een glimp op te schijnen willen vangen van wat nauwelijks…
wat…
hoe heet het…

hoe heet het

(brontekst: Comment dire / What is the word, auteur: Samuel Beckett, publicatie: Bzzlletin 193, vertaling: Hans van Dam)

Nog steeds betoverd door de taal

Of het werkelijk waanzin was om een glimp op te schijnen willen vangen, durf ik niet te zeggen. Wat mij verbaast is dit: Waarom ging de grote Ierse absurdist er, voor zover ik kan nagaan tenminste, van begin tot eind van uit dat zijn speurtocht hem hetzij iets, hetzij niets zou opleveren? Was hij ondanks alles nog steeds betoverd door de taal met haar overwegend tweewaardige logica – ja of nee, zwart of wit, juist of onjuist, waar of onwaar, jij of ik, levend of dood, aards of heilig, goed of kwaad, eindig of oneindig, relatief of absoluut, voor of tegen, dwaas of wijs, heten of niet heten, iets of niets?

Waarom geen iets-en-niets of iets-noch-niets bijvoorbeeld, om er eens een vierwaardige logica tegenaan te gooien? Ja én nee of ja nóch nee, zwart én wit of zwart nóch wit, juist én onjuist of juist nóch onjuist, waar én onwaar of waar nóch onwaar, jij én ik of jij nóch ik, levend én dood of levend nóch dood, aards én heilig of aards nóch heilig, goed én kwaad of goed nóch kwaad, eindig én oneindig of eindig nóch oneindig, relatief én absoluut of relatief nóch absoluut, voor én tegen of voor nóch tegen, dwaas én wijs of dwaas nóch wijs, heten én niet heten of heten nóch niet heten?

Maar logica blijft logica, hoe waardig ook. Onderscheidingen blijven onderscheidingen, grenzen blijven grenzen, hokjes blijven hokjes. Wat te denken van een vijfde optie, buiten iedere logica om en zo mogelijk nog onvoorstelbaarder, nog onbeschrijflijker dan Beckett’s ‘hoe heet het’?

Verder, verder! Een mateloos niet-weten

Ik doel op een mateloos niet-weten. Waarin de verbijstering niet blijft kwellen en ook niet tot een oplossing komt, maar tot een climax, een toppunt, een plafond. En in dat maximum, bij gebrek aan fluctuaties, tot rust. Een zielenrust in het oog van de verbijstering zelf. Innerlijke vrede in een grenzenloos niemandsland waar iedereen mag komen maar niemand beslag op kan leggen. Een geestelijke ontspanning die dieper en bestendiger is dan je ooit voor mogelijk had gehouden. Waarin de gaten die je in de taal boort – of de taal in jou – niet dienen om ‘iets’ of ‘niets’ of ‘iets én niets’ of ‘iets nóch niets’ of welk ‘weten’ of ‘niet-weten’, hoe ‘gematigd’ of ‘mateloos’ ook, binnen te laten sijpelen, maar om al je gedachten, begrippen, grenzen, hokjes, verklaringen, duidingen, antwoorden en vragen onophoudelijk weg te laten sijpelen. Als vanzelf. Zonder uitzondering. Deze ook.

Ik kan me voor de tegenwoordige schrijver geen mooier tijdverdrijf voorstellen.

‘De bodemloze buckett van Samuel Beckett’ is gepubliceerd geweest in het Boeddhistisch Dagblad bij wijze van inleiding tot vijftig citaten over niet weten uit het werk van Beckett. Om copyright claims te voorkomen is de publicatie in 2017 ingetrokken.

Lees ook het lemma Absurdisme op de pagina Weetnietkunde, de pagina Wat is non-dualisme? en de pagina Zalig zijn de armen van geest

De plaats van niet-weten; tips van een gesluierde

Dit is de plaats…

Waar verdeeldheid is verdwenen
En eenheid is doorzien

Waar verschillen zijn verdwenen
En gelijkheid is doorzien

Waar de kennis is verdwenen
En de kenner is doorzien

Waar illusies zijn verdwenen
En de werkelijkheid is doorzien

Waar de leerling is verdwenen
En de meester is doorzien

Waar gehechtheid is verdwenen
En onthechting is doorzien

Waar het ego is verdwenen
En het zelf is doorzien

Waar de dharma is verdwenen
En de boeddha is doorzien

Waar het duister is verdwenen
En verlichting is doorzien

Waar de tijd is verdwenen
En het heden is doorzien

Waar het doel is verdwenen
En de weg is doorzien

Waar dwaasheid is verdwenen
En wijsheid is doorzien

Waar de leugen is verdwenen
En de waarheid is doorzien

Waar het hoofd is verdwenen
En het hart is doorzien

Waar de woorden zijn verdwenen
En de antwoorden zijn doorzien

Waar de twijfel is verdwenen
En de zekerheid is doorzien

Waar het weten is vergeten
En niet-weten is gezien

Dit was de plaats

Deze tekst is gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘De plaats van niet-weten’.

Tips: Wat is non-dualiteit?

Ben jij al helemaal uitgedacht?

Funske: Verlossing is het einde van alle denken.

Hans: Zou je denken?

Funske: Ik heb het van zenleraar Nico Tydeman.*

Hans: Man man, wat kan die denken.

Funske: Die het op zijn beurt van de Indische filosoof Nagarjuna heeft.

Hans: Man man, wat kon die denken.

Funske: Kon ik maar zo denken.

Hans: Denk jij dan nog steeds?

Funske: Ik denk me rot.

Hans: Dan kan je nog niet verlost zijn.

Funske: Pardon?

Hans: Verlossing is het einde van alle denken, zei je toch?

Funske: Ben jij al helemaal uitgedacht?

Hans: Ik kan wel zoveel denken.

Funske: Jij bent nog steeds niet helemaal uitgedacht?

Hans: Ik moet er niet aan denken.

Funske: Dan ben jij ook nog niet verlost.

Hans: Zou je denken?

Funske: Dat is ook maar een gedachte, wou je zeggen.

Hans: Alsof ik iets wou zeggen.

Funske: Bedoel je dat je niets wou zeggen?

Hans: Zou je denken?

* ‘[Nagarjuna] wilde geen nieuwe filosofie, maar bevrijding. En bevrijding komt niet van het denken. Verlossing is het einde van alle denken.’ (Transmissie en Transcendentie, p264)

Lees ook: Wat is spirituele verlichting? Het denken doorzien

Alles waaraan je vasthoudt veroorzaakt lijden, dit ook

Jarno: ‘Waarheid is als lijm: zodra ik denk dat die gevonden is, kleef ik eraan vast’, zegt Nico Tydeman. ‘En alles waaraan ik vast blijf houden, veroorzaakt lijden.’*

Hans: Is dat waar?

Jarno: Wat?

Hans: Dat alles waaraan je vast blijft houden, lijden veroorzaakt?

Jarno: Volgens de Boeddha wel.

Hans: Dan zou ik er maar niet aan vasthouden.

Jarno: Aan de Boeddha niet?

Hans: Bijvoorbeeld.

Jarno: Waaraan nog meer niet?

Hans: Aan de gedachte dat alles waaraan je vast blijft houden, lijden veroorzaakt bijvoorbeeld.

Jarno: Waarom niet?

Hans: Omdat het lijden veroorzaakt, zei je toch?

Jarno: Verdraaid.

Hans: Maakt niet uit.

Jarno: Waarom niet?

Hans: Alles wat je loslaat, veroorzaakt ook lijden.

Jarno: Nou je het zegt.

Hans: En alles waaraan je vast blijft houden, veroorzaakt ook vreugde.

Jarno: In mijn ervaring wel.

Hans: Tel uit je winst.

Jarno: Kortom, alles waaraan je vast blijft houden, veroorzaakt zowel lijden als vreugde?

Hans: Nou, alles.

Jarno: En alles wat je loslaat, veroorzaakt ook lijden?

Hans: En vreugde, niet te vergeten.

Jarno: Dus alles waaraan je vasthoudt en alles wat je loslaat veroorzaakt zowel lijden als vreugde?

Hans: Nou, alles.

Jarno: Maar vasthouden en loslaten kunnen zowel lijden als vreugde veroorzaken.

Hans: Onder meer.

Jarno: Dus?

Hans: Dus.

* Transmissie en Transcendentie, p264

Lees ook: Lijden, is er een einde aan?

Verder, verder! Doorreisgids voor lunatics

Wat heb jij gerealiseerd?

Ook niet op de maan blijven hangen

Aan allen die het Zelf hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Niet-zelf hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Oorspronkelijke Gezicht hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Ware Aard hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Essentie hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Boeddhanatuur hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Zoheid (Bhutatata) hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Leegte (Sunyata) hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Vol-Ledigheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niets hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Gewone Geest hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Oorspronkelijke Geest hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Grote Geest hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Weetnietgeest hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Lege Geest hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Geen-geest hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Ene hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Unio Mystica hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Bron hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Goddelijke hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Godheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Eerste Oorzaak hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onnoemelijke hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Onuitsprekelijke hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Absolute hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Oneindige hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Zijn hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-zijn hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Zijn-in-niet-zijn hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-zijn-in-zijn hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Hoogste Werkelijkheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Diepste Werkelijkheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onbemiddelde Werkelijkheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Ultieme Werkelijkheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Atman hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Anatman hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Brahman hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Parabrahman hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Nirwana hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Paranirwana hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Hemel hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Hiernamaals hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Paradijs hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Walhalla hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Hier hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Gene Zijde hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die een Hogere Dimensie hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Heden hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Eeuwigheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Eeuwige Heden hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Bewustzijn hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Keuzeloos Gewaarzijn hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Aanwezigheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-Oordelen hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Kennendheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Non-dualiteit hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Vrijheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Helderheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Zuiverheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Ik-ben hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ik-ben-dat (Tat Tvam Asi) hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Stilte hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Openheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onschuld hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Volmaaktheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onvoorwaardelijke Liefde hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Innerlijke Vrede hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Onbewogenheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Neutraliteit hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ataraxie hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Indifferentie hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Natuurlijke Staat hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Satori hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ananda hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Jhana hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Moksha hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Samadhi hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Wu-wei hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-zonder-wijsheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-voorbij-alle-wijsheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onwankelbare Wijsheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Woordeloze Wijsheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Lege Wijsheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Dwaze Wijsheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-van-Hart-tot-Hart hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Prajnaparamita hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Perfectie van de Perfecties hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Sophia Perennis hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Kennis-zonder-leraar hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Dharma hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Niet-dharma hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Waarheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Waarheid-zonder-waarheid hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Weten hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die niet-weten hebben gerealiseerd

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Verder, Verder hebben gerealiseerd

Schei toch uit.


‘Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij’ is een vrije vertaling van ‘gate gate paragate parasamgate’, een van de bekendste boeddhistische mantra’s, terug te vinden in de hartsoetra voor dummy’s.

Lees ook Zoeken naar het einde van het zoeken