Verder, verder! Reistips voor spirituele zoekers

Hoe ver moet je gaan op het spirituele pad? Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Lees ook: Wegen naar de onbekende vraag, De dans ontsprongen, De grote weg, Zoeken naar het einde van het zoeken, De diamantsoetra, De Linji-lu, Catch 22: metaforen voor verlichting, Het regressieprobleem.

Meer niet-weten: Brieven niet-weten, Denken, denken, denken, Dwaalspreuken, Dwaaltaal, Dwijsheid, Eeuwige dwaasheid, Eufemismen voor niet-weten, Hans van Dam, De Intergalactische Waarheidsconferentie, De lege leer, Het lege geheim, Loflied op niet-weten, Metaforen voor niet-weten, De Mont Fou, Niet-weten als passe-partout, Pleinvrees, Standpunten, vluchtlijnen en raakvlakken, Verder, verder, reistips voor spirituele zoekers, Wat is niet-weten, Wat is niet-weten.nl, Wat is spiritualiteit, Weetnietkunde, Zalig zijn de armen van geest, Zeg maar tja tegen het leven, Zoeken naar het einde van het zoeken.

Doorreisgids voor lunatics

Wat heb jij gerealiseerd?

Ook niet op de maan blijven hangen

Aan allen die het Zelf hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Geen-zelf hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Oorspronkelijke Gezicht hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Ware Aard hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Essentie hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Boeddhanatuur hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Zoheid (Bhutatata) hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Leegte (Sunyata) hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Vol-Ledigheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niets hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Gewone Geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Oorspronkelijke Geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Grote Geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Weetnietgeest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Lege Geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Geen-geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Ene hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Unio Mystica hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Bron hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Goddelijke hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Godheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Eerste Oorzaak hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onnoemelijke hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Onuitsprekelijke hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Absolute hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Oneindige hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Zijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-zijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Zijn-in-niet-zijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-zijn-in-zijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Hoogste Werkelijkheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Diepste Werkelijkheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onbemiddelde Werkelijkheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Ultieme Werkelijkheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Atman hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Anatman hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Brahman hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Parabrahman hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Nirwana hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Paranirwana hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Hemel hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Hiernamaals hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Paradijs hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Walhalla hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Hier hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Gene Zijde hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die een Hogere Dimensie hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Heden hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Eeuwigheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Eeuwige Heden hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Bewustzijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Keuzeloos Gewaarzijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Aanwezigheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-Oordelen hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Kennendheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Non-dualiteit hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Vrijheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Helderheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Zuiverheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Ik-ben hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ik-ben-dat (Tat Tvam Asi) hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Stilte hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Openheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onschuld hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Volmaaktheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onvoorwaardelijke Liefde hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Innerlijke Vrede hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Onbewogenheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Neutraliteit hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ataraxie hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Indifferentie hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Natuurlijke Staat hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Satori hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ananda hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Jhana hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Moksha hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Samadhi hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Wu-wei hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-zonder-wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-voorbij-alle-wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onwankelbare Wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Woordeloze Wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Lege Wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Dwaze Wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-van-Hart-tot-Hart hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Prajnaparamita hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Perfectie van de Perfecties hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Sophia Perennis hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Kennis-zonder-leraar hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Dharma hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Niet-dharma hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Waarheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Waarheid-voorbij-alle-waarheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Waarheid-zonder-waarheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Weten hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die niet-weten hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Verder, Verder hebben gerealiseerd:
Schei toch uit.

‘Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij’ is een vrije vertaling van gate gate paragate parasamgate, een van de bekendste boeddhistische mantra’s, terug te vinden in de hartsoetra.

Niet-weten is geen plek, maar in beweging blijven

Beste Hans,
Ben een boek aan het lezen van ene Jed McKenna over autolyse en spirituele oorlogsvoering. Moest meteen aan jou denken. Autolyse: streep alles weg waaraan je kunt twijfelen tot je alleen de Waarheid overhoudt. De zenboeddhist Jeff Shore gebruikt in dit verband de uitdrukking ‘being without self’ (zonder zelf zijn’). Dat is ook een soort autolyse. Dharmastrijd (shohan) heeft al een lange historie, blijkt uit koancollecties zoals de Linji-lu. Mee eens dat spiritualiteit oorlogsvoering is?

Beste Sofie,
Is voetbal oorlog?
Is koude oorlog?
Is een patatje oorlog?
Is een heilige oorlog?

Spiritualiteit is een spelletje.
Doen alsof het oorlog is.
Doen alsof je aan jezelf sterft.
Doen alsof je wijsheid erft.
Doen alsof je de waarheid kent.
Doen alsof je Waarheid bent.
Doen alsof je ego’s bestrijdt.
Doen alsof je wezens bevrijdt.
Doen alsof het oorlog is.
Doen alsof je niet doet alsof.

Spiritualiteit is een wargame waar geen eind aan komt.
We bedenken kosmologieën die niemand kan verifiëren of doorzien.
Zo ontstaan er leerlingen.
Leerlingen voor Meesters.

En datte we Wijze Wezens zijn
Dat wille we wé-hé-ten

We bedenken Idealen waar niemand aan kan voldoen.
Zo ontstaan er losers.
Losers voor Verlossers.

Lang zullen we streven
Lang zullen we streven
Leven na leven naar de Gloria

We bedenken kwelgeesten die niemand kan verslaan.
Duivels, ketters, zonden, ikjes, ego’s, onwetendheid, begeerte, gehechtheid, maya, mara, mind.
Zo ontstaan er vijanden.
Vijanden voor het leven.

Lang zullen we beven
Lange zullen we beven
Lang zullen we beven voor de swastika

Is spiritualiteit oorlogsvoering?
Is Hans een dichter?
Is Hamlet een acteur?

O, Broeders op het Lege Ei!
Dragers van de Gulden Slab!
Maagden zonder Vlies of Haar!
Ridders zijn toch veel te zwaar!

Atmes, Brahmes, Advaitantes!
Niemand hier en niemand daar!
Alle films, verdoeken maar!
Bewustzijn is geen kaviaar!

Instant dogma, kant en klaar!
Oude leugens zijn niet waar!
Wijsheidsoog met grauwe staar!
Satsangzen in samsara!

Sofie: Klinkt behoorlijk oorlogszuchtig.

Hans: Zolang de bla-bla-bladeren de he-he-hemel in groeien zal ik agent orange sproeien.
Of, om het met U.G. Krishnamurti te zeggen: ‘Wat mij ook raakt, het zal onmiddellijk opbranden, dat is de aard van mijn energie’.1

Sofie: Hoe denk jij over autolyse?2

Hans: De term ‘autolyse’ is misleidend.
Alsof er een methode bestaat om jezelf op te lossen.
Alsof er een zelf is op te lossen.
Alsof er een Zelf is om in op te lossen.
Alsof je alleen jezelf hoeft op te lossen.
En niet, bijvoorbeeld, Jed McKenna.
Én Jeff Shore.
Én Linji Huizhao.
Én S.G. Boeddha.
Én U.G. Krishnamurti.
Én J.N. van Dam.
En noem maar op.
Laat staan de myriaden imponderabilia in het kruitvat tussen je kruin en je sprekert.
Al die losse flodders – ‘autolyse’, ‘atman’, ‘brahman’, ‘bewustzijn’, ‘zen’, ‘dharma’, ‘waarheid’, ‘wijsheid’, ‘ego’, ‘mind’, ‘onwetendheid’, ‘begeerte’, ‘gehechtheid’, ‘maya’, ‘mara’, ‘being without self’, ‘spirituele oorlogsvoering’.
Vuurtje?

BOEM!

Sofie: Zelf vraag ik me weleens af of Jed McKenna zijn potlood te vroeg heeft begraven. Is hij niet blijven hangen in het idee dat hij ontwaakt is? Terwijl hij intussen iedereen aanspoort om Verder te gaan. In zijn Notities maakt hij gewag van een enorme leegte. Hij verklaart de wereld failliet, doet niet langer mee. Weer een vorm van afgescheidenheid. Ook maakt hij onderscheid tussen ontwaken in de droom en ontwaken uit de droom. Heel verwarrend allemaal.

Hans: Nu moet ik je toch uit de droom helpen.
Ook over Jed McKenna heb ik geen weloverwogen meningen.
Ik heb zijn boeken zo schuin gelezen dat ik er nog net de citaten uit kon lichten waarmee ik mensen naar mijn dwaalteksten lok.
De meesten blijven natuurlijk bij Jed hangen, en gelijk hebben ze.
Je moet toch ergens hangen, zei de jas tegen de kapstok.
Neem nou Jezus…

Het aanwassende legioen van autolisten noem ik de Jedset.
Dat is een woordspeling op Mindset, maar dat had je vast al door.
Mindset is een ander woord voor Waarheid, welke dan ook, die per traditie absoluut en onveranderlijk is, en per definitie tot rigor mortis van de geest leidt bij degenen die zich ermee identificeren.
Je herkent de Waarzeggers van de Mindset, van welke mindset dan ook, al van verre, aan hun monistische monolithische monomane monotone monologen.
Ze klinken als een klok.
Tok tok tok.
Getikt, gelocked, gelikt, verstokt.
Fundamentalisten aller gezindten, verenigt u!
Slijpt de potloden!
Streept alles weg waar ge niet aan twijfelt!
Krassen! Krassen! Krassen!

Sofie: Is niet-weten soms geen mindset?

Hans: Nou en of.
Een lege mindset.
Of liever: dé lege mindset, want waarin zou de ene lege mindset van de andere moeten verschillen?

Sofie: Jij bewaakt een lege kluis.

Hans: Ik bewoon een leeg huis.
Wat valt er te bewaken?
Iedereen mag er komen spoken.
Met of zonder mindset.

Sofie: Wat is dan het punt van niet-weten?

Hans: Niet-weten is geen punt en geen lijn.
Geen uitroepteken en geen vraagteken.
Geen Woord en geen Stilte.
Geen hoofdletter en geen kleinkapitaal.
Geen spoortje van grafiet,
Alleen nog wit in ’t verschiet.

Niet-weten is geen plek, maar in beweging blijven.
Almaar Verder gaan, zoals Jed McKenna zelf aanbeveelt, en Ken Kesey en de Hartsoetra en de ANWB en de VVV – hé hé, ga je mee?
Maar niet ergens héén.
Ergens vandáán.
Waarvandaan?

Van je vorige gedachten vandaan.
Van je huidige gedachte vandaan.
Van je volgende gedachten vandaan.
Van déze gedachten vandaan.
Alle gedachten naar de maan.
En geen hond erachteraan.
A small step for a man:

Laat maar gaan
Laat toch gaan
Laat het gaan

Sofie: Doe jij nog mee aan de wereld?

Hans: Niet meer meedoen aan de wereld, dat gaat echt niet.
Ik loop erover en zij over mij, ik adem erin en zij in mij, ik eet ervan en zij van mij, ik schijt erop en zij op mij, ik praat ertegen, zij zwijgt in mij, ik sterf erin of zij in mij.
Inderdaad leid ik vergeleken met de meeste mensen een teruggetrokken bestaan, maar dat leed ik altijd al, en heus niet omwille van de Waarheid.
Teruggetrokken en midden in het leven zijn gewoon twee vormen van meedoen.
Twee vormen van meegedaan worden.
Niets aan te doen of te laten.

Sofie: Terugtrekken is passé: ‘In de wereld, maar niet van de wereld.’

Hans: Je trekt je terug, misschien wel verder, in het midden van je leven, of je leeft verder, misschien wel veel verder, in het midden van je teruggetrokkenheid.
Laat wargamer Jed McKenna dus maar lekker van zijn putdeksels genieten, putdeksels als schilden, schilden om dromers op te hijsen, dromend van oorlog, ego’s en eremetaal.

Waak zacht.

Man met zonnebril, ontlboot bovenlichaam, blauwe camouflagekleding en geweer met kurk in de loop staande op een putdeksel en zwevend in de lucht, op jacht naar spirituele zoekers
Spirituele oorlogsvoering
  1. De Denkbeeldige Geest, U.G. Krishnamurti, 2004, 39
  2. Autolyse [Grieks, auto, zelf + lusis, losmaken, oplossen] is de methode van Jed McKenna om de Waarheid (van niet-zelf) te vinden door alles wat je meent te weten op te schrijven en alles wat je niet zeker weet weg te strepen.

Deze tekst is gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Satsangzen in samsara’.

Voorbij waar en onwaar

Stapje voor stapje

Leerling: Weten wat je bent, dat is het ware.
Meester: Niet weten wat je bent gaat nog een stapje verder.

Jaren later

Leerling: Niet weten wat je bent, dat is het ware.
Meester: Niet weten dat je bent gaat nog een stapje verder.

Jaren later

Leerling: Niet weten dat je bent, dat is het ware.
Meester: Niet weten wat het ware is gaat nog een stapje verder.

Jaren later

Leerling: Niet weten wat het ware is, dat is het ware.
Meester: Wat is dan het onware?
Leerling: Eh…
Meester: En weer een stapje verder.

Op hoop van zegen; heridentificatie in zen en advaita

Beste Hans,
Ken jij de Vlaamse zenboeddhist Hein Stufkens*? Ooit woonde ik een lezing van hem bij over de vraag ‘Wie ben ik?’ Hij sloot af met de wens dat iedereen de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met jezelf en begint je te identificeren met het wezenlijk onnoembare waar je een gezicht, de handen en de voeten van bent. Prachtig, nietwaar? Die zin is mij tenminste altijd bijgebleven.

Beste Vincent,
Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met het wezenlijk onnoembare waar je een gezicht, de handen en de voeten van zou zijn.

Vincent: Niet identificeren met je ik, niet identificeren met het wezenlijk onnoembare, wou je zeggen.

Hans: Welk ik? Welk wezenlijk onnoembare?

Vincent: Volgens mij verwijst meneer Stufkens naar de Boeddhanatuur (Buddhatã) de Leegte (Sunyata), de Geest, het Zelf, Bewustzijn – dat waarin alles verschijnt en verdwijnt.

Hans: Waaronder de Boeddhanatuur, de Leegte, de Geest, het Zelf en Bewustzijn, neem ik aan?

Vincent: Bedoel je dat er geen zelf is en niets transcendents?

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met geen-zelf en intranscendentie.

Vincent: Niet-identificeren is het devies.

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met niet-identificeren.

Vincent: Ik heb nog een lange weg te gaan, geloof ik.

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt te denken dat je nog verder moet.

Vincent: Bedoel je dat er niets te bereiken valt omdat we er al zijn?

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt te denken dat er niets te bereiken valt omdat we er al zijn.

Vincent: Bedoel je soms dat ik moet ophouden van alles te denken?

Hans: Zou je denken?

Vincent: Of althans dat ik moet ophouden te geloven wat ik denk?

Hans: Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt te denken dat je moet ophouden van alles te denken of althans te geloven wat je denkt.

Vincent: Dan weet ik het ook niet meer.

Hans: Dan weet ik het ook niet meer.

Deze tekst is ook gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Beginnersgeest’.

* lezing van Hein Stufkens

Doordraven op weg naar huis

Hoe ver moet je gaan? Christus te paard

Emilie: Na het lezen van ‘spirituele verlichting’ van Jed McKenna wilde ik meer over de schrijver weten. Dat lukte niet. Wel vond ik jouw site. Ik vind het prachtig hoor, maar waar het nou over gaat? Misschien zijn al die dwaalteksten maar doornen om de doornen mee uit onze ogen te peuteren?

Hans: Ja, onze Jed is het best verborgen geheim van deze planeet.
Of misschien het op een na beste.
Of er ogen om mijn doornen zitten staat nog te bezien.

Emilie: Wat is het best verborgen geheim van deze planeet?

Hans: Als ik dat wist had ik niet al die dwaalteksten geschreven.

Emilie: En als ik het wist had ik jou niet geschreven.

Hans: Heb jij affiniteit met niet weten of alleen met Jed van de Petteflat?

Emilie: Van jongs af aan lees ik teksten, van Madame Blavatsky tot Joseph Campbell, van Ananda tot Vivekananda en alles wat daartussen en omheen staat in mijn boekenkast. Ik doe aan yoga en aan meditatie (vipassana). In een opwelling kocht ik een aantal jaar geleden een boek van Eckhart Tolle, wat iets raakte. Via Tolle’s boeken kwam ik bij McKenna. Verslond in korte tijd zijn boeken. Ging tegelijk mijn huis grondig opruimen, schrijven en loslaten en was verbaasd over de parallellen die ik kon trekken met alles wat ik tegenkwam. Het idee dat ik kunstenaar was (of moest worden) heb ik definitief aan de wilgen gehangen. Mijn huis is nu een stuk leger maar zelf ben ik er nog steeds. Wat volgens Bartjens niet de bedoeling is. Toch lucht de gedachte dat er geen piloot is en geen vliegtuig om te besturen deze (brokken)piloot wel op.

Nu mijn vraag. Jij citeert Alexander Smit op je site: ‘Accepteer dat er geen verder is’. Jed McKenna houdt ons in zijn boeken steeds voor verder te gaan. Ken Kesey doopte zijn magische bus ‘Further’. De Boeddha zegt: ‘Gate, gate, paragate, parasamgate’. Hoe ziet ‘verder’ er vanuit jouw standpunt uit?

Hans: Wat maakt het uit?
Ik kan wel zoveel zeggen.
De Boeddha kan wel zoveel zeggen.
Ken Kesey kan wel zoveel zeggen.
Jed McKenna kan wel zoveel zeggen.
Alexander Smit kan wel zoveel zeggen.
Om over jou nog maar te zwijgen.

Emilie: Daar zeg je me wat. Maar wat is nou jouw verder?

Hans: Dat is nou mijn verder.

Emilie: Verder betekent voor jou: lekker laten lullen. Alle praatjes achter je laten.

Hans: Maar ja, ik kan wel zoveel zeggen.

Emilie: Is er volgens jou een laatste waarheid, een hoogste werkelijkheid, een overkant?

Hans: Je hebt je een slag in de rondte gepraktiseerd en gemediteerd en tussendoor tienduizend boeken en artikelen gelezen, van advaita tot zen, en je bent er nog steeds niet uit?

Emilie: Daar komt het wel op neer.

Hans: Dat maakt mij de tienduizend en eerste.

Emilie: En misschien wel de beste.

Hans: Een kans van een op tienduizend en één.

Emilie: Hoop doet leven.

Hans: Hoop doet streven.

Emilie: Dat moet ik toegeven.

Hans: Hoop doet zweven.

Emilie: Dat moet ik ook toegeven.

Hans: Hoop doet beven.

Emilie: Ook dat moet ik toegeven.

Hans: Hoop doet kleven.

Emilie: Dit duurt zeker nog wel even.

Hans: Meestal een dag of zeven.

Emilie: Maar wie heeft er volgens jou gelijk?

Hans: Na al dat zoeken in al die boeken moet je toch onderhand wel een flauw vermoeden hebben.

Emilie: Nou?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Emilie: Ja, en nu vraag ik het aan jou.

Hans: Dat was mijn antwoord al.

Emilie: Wat?

Hans: Het is maar net welk boek je opneemt.
Het is maar net naar welke kerk of sangha of sekte of priester of meester of rinpoche of goeroe of osho of wijze je gaat.
Het is maar net aan wie je het vraagt.

De katholiek, de papist, de ultramontaan, de integralist, de gnosticus, de basilidiër, de bogomiel, de borboriet, de cainiet, de carpocratiër, de mandaeër, de chiliast, de marcionist, de ophiet, de arianist, de pelagiaan, de manicheeër, de doceet, de maroniet, de amish, de albigens, de waldenzer, de lollarde, de flagellant, de hussiet, de calixtijn, de gereformeerde, de protestant, de lutheraan, de calvinist, de zwingliaan, de anglicaan, de presbyteriaan, de episcopalist, de dissenter, de Boheemse Broeder, de Moravische Broeder, de puritein, de quaker, de doopsgezinde, de wederdoper, de methodist, de remonstrant, de contraremonstrant, de sociniaan, de jansenist, de apostolist, de adventist, de millerist, de Jehova-getuige, de restaurationist, de mormoon, de piëtist, de quiëtist, de evangelist, de unitariër, de zevendedagsadventist?

De benedictijn, de bernardijn, de augustijn, de cisterciënzer, de kartuizer, de trappist, de karmeliet, de premonstratenzer, de kruisheer, de celestijn, de johannieter, de tempelier, de serviet, de camaldulenzer, de miniem, de trinitaris, de franciscaan, de minoriet, de barrevoeter, de recollect, de kapucijn, de conventueel, de tertiaris, de dominicaan, de jezuïet, de redemptorist, de alexiaan, de camilliaan, de hiëronymiet, de marist, de salesiaan, de montfortaan, de passionist, de scheutist, de picpus, de begijn, de ursuline, de visitandine?

De orthodoxe jood, de modern-orthodoxe jood, de charedische jood, de chassidische jood, de mitnagdiem-jood, de reconstructionist, de reformist, de karaïtische jood, de talmoedist, de Sadduceeër, de Farizeeër, de Esseen, de Hasmoniet, de nazireeër, de ebioniet, de elkasiet, de maraan, de converso, de franksiet, de donmeh, de zeloot, de sikariër, de sabbatist, de kabbalist, de rabbinist, de talmidaïst?

De moslim, de ahmadiyyaist, de lahorist, de abadist, de mozabiet, de koranist, de panislamist, de soefiet, de salafiet, de sjiiet, de isma’iliet, de druze, de nizari, de jafari, de zaidiet, de soenniet, de hanafiet, de berailviet, de deobandiet, de hanbaliet, de salafist, de wahabist, de malikiet, de mu’taziliet, de shafiïet, de maraboet, de fakir, de derwisj, de kalender, de volksislamiet, de bektashiyyaist, de chishtiyyaist, de mevleviyyaist, de naqshbandiyyaist?

De agnost, de atheïst, de atheoloog, de deïst, de dystheïst, de eutheïst, de kakotheïst, de monotheïst, de suitheïst, de henotheïst, de polytheïst; de kathenotheïst, de maltheïst, de pantheïst, de panentheïst, de cosmotheïst, de transcendentalist, de asceet, de dualist, de zuivere non-dualist, de dualistische non-dualist, de gekwalificeerde non-dualist, de non-dualistisch dualistisch non-dualist, de alchemist, de antroposoof, de martinist, de vrijmetselaar, de rozenkruiser?

De absurdist, de activist, de aestheticus, de amoralist, de analytische wijsgeer, de anarchist, de atomist, de averroïst, de conceptualist, de consensualist, de constructivist, de cynicus, de decadentist, de decisionist, de defaitist, de deontoloog, de determinist, de indeterminist, de dialectisch materialist, de dualist, de eclecticus, de emationist, de empirist, de encyclopedist, de epicurist, de essentialist, de evolutionist, de existentialist, de falsificationist, de fatalist, de fenomenoloog, de freudiaan, de fysicalist, de hedonist, de historicist, de historist, de holist, de idealist, de illuminist, de immaterialist, de inductionist, de instrumentalist, de intuïtionist, de irrationalist, de jungiaan, de logicist, de logisch positivist, de materialist, de mentalist, de monist, de moralist, de naturalist, de natuurfilosoof, de neokantiaan, de neoplatonist, de pluralist, de neorealist, de neothomist, de nihilist, de nominalist, de objectivist, de obscurantist, de occasionalist, de parallellist, de peripateticus, de personalist, de perspectivist, de platonist, de pluralist, de positivist, de postmodernist, de pragmatist, de presocraat, de probabilist, de procesfilosoof, de pythagoreeër, de neopythagoreeër, de pyrrhonist, de rationalist, de realist, de reductionist, de relativist, de scepticus, de sciëntist, de sensualist, de situationist, de sofist, de solipsist, de stoïcijn, de structuralist, de poststructuralist, de subjectivist, de thomist, de traditionalist, de transcendentaal idealist, de utilitarist, de vitalist, de voluntarist?

De volksboeddhist, de hinayanaboeddhist, de mahayanaboeddhist, de theravadaboeddhist, de mahanikayaboeddhist, de dhammakayaboeddhist, de dhammauttikaboeddhist, de watrawilaboeddhist, de kandubodaboeddhist, de tapovanaboeddhist, de galduwaboeddhist, de delduwaboeddhist, de vajrayanboeddhist, de yogacaraboeddhist, de madhyamakaboeddhist, de prasamgikaboeddhist, de svatantrikaboeddhist, de vaibhasikaboeddhist, de shingonboeddhist, de zuiver-landboeddhist, de mantrayanaboeddhist, de tien-taiboeddhist, de san-lunboeddhist, de fa-hsiangboeddhist, de lu-tsungboeddhist, de hua-yenboeddhist, de wonboeddhist, de zenboeddhist, de soto-boeddhist, de rinzai-boeddhist, de tibetaanse boeddhist, de roodhoed, de geelhoed, de narmapaboeddhist, de kagyupaboeddhist, de amidist, de kadampaboeddhist, de neokadampboeddhist, de sakyapaboeddhist, de jonangpaboeddhist, de riméboeddhist?

De hindoe, de mayavadist, de shunyavadist, de brahmaan, de vedist, de lamaïst, de jaïnist, de parsist; de shaivist, de shaiva siddhantist, de kasjmir shaivist, de pashupati shaivist, de gorakshanatha shaivist, de shaiva advaitavadin, de vira shaivist, de shaktist, de smartist, de vaishnavist, de sampradayist, de ramanandavolgeling, de tengalaist, de vadagalaist, de agama hindoeïst, de bhakti yogi, de astanga yogi, de hatha yogi, de siddha yogi, de tantrist, de advaitavadin, de dvaitist, de keshadhari sikh, de sanatan sikh, de hozoori sikh, de ramgharia sikh, de namdhari sikh, de nirankari sikh, de nanaksar sikh, de sant nirankari sikh, de mona sikh?

De taoïst, de shintoïst, de animist, de naturalist, de totemist, de sjamaan, de druïde, de idolatrist, de siderist, de xylolatrist, de dierenaanbidder, de slangenvereerder, de fetisjdienaar, de vuuraanbidder, de zonaanbidder, de manist, de Baälsdienaar, de voodoopriester, de wintipriester, de mithraïst, de pythagoreïst, de peyotist, de tengrist, de confucianist, de humanist, de neohumanist, de seculier humanist, de religieus humanist, de esotericus, de oscillantist, de spiritist, de hellenist, de neopaganist, de burkhanist, de umbandaïst, de aetherist, de raëlist, de scientologist, de urantist, de brianist, de vitalist, de purtillologist, de yoist, de mohist, de bahá’íist, de prometheïst, de demonist, de satanist, de setianist?

De vertegenwoordigers van de verenigende godsdiensten – de Arès Pilgrimage beweging, de Bahai, de Cao Dai, de Cultus van het Sprekende Kruis, de Falun Gong, de Huna, de Konkokyo, the Law of One, de Mahikari, het Rastafarianisme, de Seicho-no-le, de Tenrikyo, de theosofie, het Unitarian Universalism, de Universal Life Church?*

Emilie: Christus te paard. Wat een verschrikking om het allemaal op een rijtje te zien. Je kunt net zo goed meteen in een wak springen. Is dit jouw manier om iemand te ontmoedigen?

Hans: Ik beschrijf alleen je boekenkast.

Emilie: Op die manier. Toch blijf ik benieuwd naar jouw antwoord. Hoe ziet ‘verder’ eruit vanuit jouw standpunt?

Hans: Ik heb geen standpunt.

Emilie: O.

Hans: En dat is mijn verder.

Emilie: Ga verder.

Hans: Overal zie ik tienduizend alternatieven voor, tienduizend bezwaren tegen, tienduizend aannames onder, tienduizend vragen achter.
Daarom kan ik in geen enkele gedachte gaan wonen.
Ook in deze niet.
Het lukt me gewoon niet, al wil ik nog zo graag.
Dus trek ik maar weer verder.
Naar de volgende gedachte.
En naar de volgende.
En de volgende…

Emilie: Gate, gate, paragate…

Hans: En daar nog weer voorbij.

Emilie: Ben jij het die verder trekt of zijn het de gedachten die aan jou voorbij trekken?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Emilie: Er ligt nergens een antwoord op me te wachten.

Hans: Er liggen overal antwoorden op je te wachten.

Emilie: Ja, dat is nou net het probleem.

Hans: Alleen voor wie wil kiezen.

Emilie: Niet kiezen, is dat dan de oplossing?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Emilie: Doe ik daar nou al die moeite voor.

Hans: Waarvoor?

Emilie: Jou een antwoord te ontfutselen.

Hans: Je kunt net zo goed meteen in een wak springen.

Emilie: Volgens mij ben jij hier degene die in een wak zit.

Hans: Wak zonder grenzen.

Emilie: Spel zonder grenzen was het toch?

Hans: Dat komt op hetzelfde neer.

Emilie: Open water.

Hans: Spetter pieter pater.

Emilie: Een wak in het wat?

Hans: Een wak in een gat.

Emilie: Een wak in het weten?

Hans: Dat ben ik vergeten.

Emilie: Het wat of het weten?

Hans: Ik heb net ontbeten.

Emilie: Krijg het heen en weer.

Hans: Daar komt het wel op neer.

Emilie: Wist ik maar waarop.

Hans: Ach, je hangt alweer.

Emilie: Je bent een doorn in mijn oog.

Hans: Jij bent de pijl op mijn boog.

Emilie: Daarmee kun je mij nooit raken.

Hans: Daarmee kan ik je nooit missen.

Emilie: Volgens Zeno is beweging een illusie.

Hans: Zenoëlijder.

Emilie: Zo komen we niet verder.

Hans: Moet je ergens heen dan?

Emilie: Bedoel je dat we er al zijn?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Emilie: Volgens mij zitten we vast.

Hans: Dan zit je daarin vast.

Emilie: Nou weet ik nog niks.

Hans: Dat zeg ik.

Emilie: Wat?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

* opsomming ontleend aan de intergalactische waarheidsconferentie

Ontsnapt aan de tienduizend antwoorden

Een boeddhist ziet overal lijden. Een non-dualist ziet overal afgescheidenheid. Een asceet ziet overal onmatigheid. Een christen ziet overal zelfzucht. Wat zie jij overal?

Danny: Mooi, dat steeds terugkerende antwoord ‘Het is maar net aan wie je het vraagt’ op al die vragen in je correspondentie ‘Doordraven op weg naar huis’. Waar jij naar verwijst, noemen wij filosofen in navolging van Protagoras al sinds de vijfde eeuw voor Christus ‘subjectivisme’. Inderdaad beste mensen, de waarheid is volstrekt subjectief.

Hans: Ach.

Danny: Niet dan?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Danny: Als je het mij vraagt.

Hans: Maar wie vraagt jou wat.

Danny: En als je het jou vraagt?

Hans: Ik had het niet over de waarheid.
Ik verkondig hier geen subjectivisme en ook niets anders.
Misschien zitten er onder de tienduizend antwoorden best relatieve of zelfs absolute waarheden.
Wat weet ik daarvan?

Een chiropractor vindt altijd een scheve wervel.
Een acupuncturist vindt altijd een energieblokkade.
Een allergoloog vindt altijd een overgevoeligheid.
Een psychoanalyticus vindt altijd een neurose.
Dat is alles wat ik wilde zeggen.

Danny: Heb jij medicijnen gestudeerd?

Hans: Een boeddhist ziet overal lijden.
Een non-dualist ziet overal afgescheidenheid.
Een asceet ziet overal onmatigheid.
Een christen ziet overal zelfzucht.

Danny: En een subjectivist ziet overal subjectiviteit, wou je zeggen. Zelfs het relativisme is relatief.

Hans: Absoluut.

Danny: Ja, is het nou relatief of is het nou absoluut?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Danny: Eerlijk zeggen: ben jij er uiteindelijk in geslaagd om aan de tienduizend antwoorden te ontsnappen?

Hans: Wat denk jij?

Danny: Ik denk van wel.

Hans: Zo zie je maar weer.

Danny: Wat?

Hans: Het is maar net aan wie je het vraagt.

Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

De plaats van niet-weten; tips van een gesluierde

Dit is de plaats

Waar verdeeldheid is verdwenen
En eenheid is doorzien

Waar verschillen zijn verdwenen
En gelijkheid is doorzien

Waar de kennis is verdwenen
En de kenner is doorzien

Waar illusies zijn verdwenen
En de werkelijkheid is doorzien

Waar de leerling is verdwenen
En de meester is doorzien

Waar gehechtheid is verdwenen
En onthechting is doorzien

Waar het ego is verdwenen
En het zelf is doorzien

Waar de dharma is verdwenen
En de boeddha is doorzien

Waar het duister is verdwenen
En verlichting is doorzien

Waar de tijd is verdwenen
En het heden is doorzien

Waar het doel is verdwenen
En de weg is doorzien

Waar dwaasheid is verdwenen
En wijsheid is doorzien

Waar de leugen is verdwenen
En de waarheid is doorzien

Waar het hoofd is verdwenen
En het hart is doorzien

Waar de woorden zijn verdwenen
En de antwoorden zijn doorzien

Waar de twijfel is verdwenen
En de zekerheid is doorzien

Waar het weten is vergeten
En niet-weten is gezien

En niet-weten is doorzien
En het doorzien is doorzien
En het verdwijnen is verdwenen

Dit was de plaats

Deze tekst is ook gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad

Tips: Verder verder! Reistips voor spirituele zoekers, Wat is non-dualiteit?