Verder, verder! Doorreisgids voor lunatics

Hoe ver moet je gaan? Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij! Reistips voor spirituele zoekers.

Satsangzen in samsara

Laat maar gaan
Laat toch gaan
Laat het gaan


Beste Hans,
Ben een boek aan het lezen van ene Jed McKenna over autolyse en spirituele oorlogsvoering. Moest meteen aan jou denken. Autolyse: streep alles weg waaraan je kunt twijfelen tot je alleen de Waarheid overhoudt. De zenboeddhist Jeff Shore gebruikt in dit verband de uitdrukking ‘being without self’ (zonder zelf zijn’. Dat is ook een soort autolyse. Dharmastrijd (shohan) heeft al een lange historie, blijkt uit koancollecties zoals de Linji-lu.

Mee eens dat spiritualiteit oorlogsvoering is?


Beste X,
Is voetbal oorlog?
Is koude oorlog?
Is een patatje oorlog?
Is een heilige oorlog?

Spiritualiteit is een spelletje.
Doen alsof het oorlog is.
Doen alsof je aan jezelf sterft.
Doen alsof je wijsheid erft.
Doen alsof je de waarheid kent.
Doen alsof je Waarheid bent.
Doen alsof je ego’s bestrijdt.
Doen alsof je wezens bevrijdt.
Doen alsof het oorlog is.
Doen alsof je niet doet alsof.

Spiritualiteit is een wargame waar geen eind aan komt.
We bedenken kosmologieën die niemand kan verifiëren of doorzien.
Zo onstaan er leerlingen.
Leerlingen voor Meesters.
En datte we Wijze Wezens zijn
Dat wille we we-he-ten.

We bedenken Idealen waar niemand aan kan voldoen.
Zo ontstaan er losers.
Losers voor Verlossers.
Lang zullen we streven,
Lang zullen we streven,
Leven na leven naar de Gloria.

We bedenken kwelgeesten die niemand kan verslaan.
Duivels, ketters, zonden, ikjes, ego’s, onwetendheid, begeerte, gehechtheid, maya, mara, mind.
Zo ontstaan er vijanden.
Vijanden voor het leven.
Lang zullen we beven.

O, Broeders op het Lege Ei!
Dragers van de Gulden Slab!
Maagden zonder Vlies of Haar!
Ridders zijn toch veel te zwaar!
Atmes, Brahmes, Advaitantes!
Niemand hier en niemand daar!
Alle films verdoeken maar!
Bewustzijn is geen kaviaar!
Instant dogma, kant en klaar!
Wijsheidsoog met grauwe staar!
Satsangzen in samsara.

Is spiritualiteit oorlogsvoering?
Is Hans een dichter?
Is Hamlet een acteur?


Beste Hans,
Klinkt behoorlijk oorlogszuchtig.


Beste X,
Zolang de bla-bla-bladeren de he-he-hemel in groeien zal ik agent orange sproeien.
Of, om het met U.G. Krishnamurti te zeggen: ‘Wat mij ook raakt, het zal onmiddellijk opbranden, dat is de aard van mijn energie’ (uit De Denkbeeldige Geest, U.G. Krishnamurti, 2004, p39).


Beste Hans,
Hoe denk jij over autolyse?


Beste X,
De term ‘autolyse’ is misleidend.
Alsof er een methode bestaat om jezelf op te lossen.
Alsof er een zelf is op te lossen.
Alsof er een Zelf is om in op te lossen.
Alsof je alleen jezelf hoeft op te lossen.
En niet, bijvoorbeeld, Jed McKenna.
Én Jeff Shore.
Én S.G. Boeddha.
Én Linji Huizhao.
Én U.G. Krishnamurti.
Én J.N. van Dam.
En noem maar op.
Laat staan de myriaden imponderabilia in het kruitvat tussen je kruin en je sprekert.
Al die losse flodders – ‘autolyse’, ‘atman’, ‘brahman’, ‘bewustzijn’, ‘zen’, ‘dharma’, ‘waarheid’, ‘wijsheid’, ‘ego’, ‘mind’, ‘onwetendheid’, ‘begeerte’, ‘gehechtheid’, ‘maya’, ‘mara’, ‘being without self’, ‘spirituele oorlogsvoering’.
Vuurtje?
BOEM!


Beste Hans,
Zelf vraag ik me weleens af of Jed McKenna zijn potlood te vroeg heeft begraven. Is hij niet blijven hangen in het idee dat hij ontwaakt is? Terwijl hij intussen iedereen aanspoort om Verder te gaan. In zijn Notities maakt hij gewag van een enorme leegte. Hij verklaart de wereld failliet, doet niet langer mee. Weer een vorm van afgescheidenheid. Ook maakt hij onderscheid tussen ontwaken in de droom en ontwaken uit de droom. Heel verwarrend allemaal.


Beste X,
Nu moet ik je toch uit de droom helpen.
Ook over Jed McKenna heb ik geen weloverwogen meningen.
Ik heb zijn boeken zo schuin gelezen dat ik er nog net de citaten uit kon lichten waarmee ik mensen naar mijn dwaalteksten lok.
De meesten blijven natuurlijk bij Jed hangen, en gelijk hebben ze.
Je moet toch ergens hangen, zei de jas tegen de kapstok.
Neem nou Jezus…

Het aanwassende legioen van autolisten noem ik de Jedset.
Dat is een woordspeling op Mindset, een ander woord voor Waarheid, welke dan ook, die per traditie absoluut en onveranderlijk is, en per definitie tot rigor mortis van de geest leidt bij degenen die zich ermee identificeren.
Je herkent de Waarzeggers van de Mindset, van welke mindset dan ook, al van verre, aan hun monistische monolithische monomane monotone monologen.
Ze klinken als een klok.
Tok tok tok.
Getikt, gelocked, gelikt, verstokt.
Fundamentalisten aller gezindten, verenigt u!
Slijpt de potloden!
Streept alles weg waar ge niet aan twijfelt!
Krassen! Krassen! Krassen!


Beste Hans,
Is niet-weten soms geen mindset?


Beste X,
Nou en of.
Een lege mindset.
Of liever: dé lege mindset, want waarin zou de ene lege mindset van de andere moeten verschillen?


Beste Hans,
Jij bewaakt een lege kluis.


Beste X,
Ik bewoon een leeg huis.
Wat valt er te bewaken?
Iedereen mag er komen spoken.
Met of zonder mindset.


Beste Hans,
Wat is dan het punt van niet-weten?


Beste X,
Niet-weten is geen punt en geen lijn.
Geen uitroepteken en geen vraagteken.
Geen Woord en geen Stilte.
Geen hoofdletter en geen kleinkapitaal.
Geen spoortje van grafiet,
Alleen nog wit in ’t verschiet.

Niet-weten is geen plek, maar in beweging blijven.
Almaar Verder gaan, zoals Jed McKenna zelf aanbeveelt, en Ken Kesey en de Hartsoetra en de ANWB en de VVV – hé hé, ga je mee?
Maar niet ergens héén.
Ergens vandáán.
Waarvandaan?
Van je vorige gedachten vandaan.
Van je huidige gedachte vandaan.
Van je volgende gedachten vandaan.
Van déze gedachten vandaan.
Alle gedachten naar de maan.
En geen hond erachteraan.
A small step for a man:
Laat maar gaan.
Laat toch gaan.
Laat het gaan.


Beste Hans,
Doe jij nog mee aan de wereld?


Beste X,
Niet meer meedoen aan de wereld, dat gaat echt niet.
Ik loop erover en zij over mij, ik adem erin en zij in mij, ik eet ervan en zij van mij, ik schijt erop en zij op mij, ik praat ertegen, zij zwijgt in mij, ik sterf erin of zij in mij.
Inderdaad leid ik vergeleken met de meeste mensen een teruggetrokken bestaan, maar dat leed ik altijd al, en heus niet omwille van de Waarheid.
Teruggetrokken en midden in het leven zijn gewoon twee vormen van meedoen.
Twee vormen van meegedaan worden.
Niets aan te doen of te laten.


Beste Hans,
Terugtrekken is passé: ‘In de wereld, maar niet van de wereld.’


Beste X,
Je trekt je terug, misschien wel verder, in het midden van je leven, of je leeft verder, misschien wel veel verder, in het midden van je teruggetrokkenheid.
Laat wargamer Jed McKenna dus maar lekker van zijn putdeksels genieten, putdeksels als schilden, schilden om dromers op te hijsen, dromend van oorlog, ego’s en eremetaal.

Waak zacht,

Hans


Ontspannen kijk ik naar de mensen en het verkeer, en ik voel me domweg gelukkig. Er is praktisch niets in steden wat me niet bevalt, maar het mooiste vind ik de textuur van alles: vuil geworden beton, geroest staal, koel graniet, afgebladderde verf, beroete bakstenen, kapot plastic, besmeurde ruiten. Ook putdeksels en rioolroosters zijn mooi om naar te kijken. … Wat betekent dit allemaal? Nou, niets natuurlijk. Dat is juist het mooie.

(Spiritueel correcte verlichting, Jed McKenna 2007, 285)


Het onware

‘Weten wat je bent, dat is het ware.’
‘Niet weten wat je bent gaat nog een stapje verder.’

‘Niet weten wat je bent, dat is het ware.’
‘Niet weten dat je bent gaat nog een stapje verder.’

‘Niet weten dat je bent, dat is het ware.’
‘Niet weten wat het ware is gaat nog een stapje verder.’

‘Niet weten wat het ware is, dat is het ware.’
‘Wat is dan het onware?’
‘Eh…’
‘En weer een stapje verder.’


Het ik-weet-het-denken, het denken dat lijkt te lijden, die ontzagwekkende, dierbare, humoristische bedrieger, zal de wijsheid en gezondheid van zijn uitgebalanceerde zelf steeds feller betwisten naarmate het verder ontwaakt. … Uiteindelijk wordt het denken zijn eigen vriend.

(Katie’s Tao; Doe niets, laat niets ongedaan, Byron Katie en Stephen Mitchell, Forum, Amsterdam 2006, hoofdstuk 75)


Katie: Een man kan naar je lichaam kijken en zeggen: ‘O, mijn God, ik vind het geweldig om te kijken naar de sporen van de operaties, want die hebben jou voor mij behouden.
Emma: Die hebben…?
Katie: Die hebbben jouw leven voor mij behouden.
Emma: O, dat is lief.
Katie: Inderdaad, en dat is wat er is gebeurd. Je hebt jezelf voor ons behouden. Ik zeg het liefst: ‘Je hebt hét voor ons behouden.’ En dan, naarmate je verder komt met je onderzoek, zul je gaan inzien dat zelfs dat misschien niet waar is, dat alles gewoon is zoals het is.

(Gedachten die je vrijheid zullen geven, Byron Katie, Forum, Amsterdam 2008, hoofdstuk 9)


Beginnersgeest

Op hoop van zegen; heridentificatie in zen en advaita.


Beste Hans,
Ken jij de Vlaamse zenboeddhist Hein Stufkens*? Ooit woonde ik een lezing van hem bij over de vraag ‘Wie ben ik?’ Hij sloot af met de wens dat iedereen de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met jezelf en begint je te identificeren met het wezenlijk onnoembare waar je een gezicht, de handen en de voeten van bent. Prachtig, nietwaar? Die zin is mij tenminste altijd bijgebleven.


Beste X,
Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met het wezenlijk onnoembare waar je een gezicht, de handen en de voeten van zou zijn.


Beste Hans,
Niet identificeren met je ik, niet identificeren met het wezenlijk onnoembare, wou je zeggen.


Beste X,
Welk ik? Welk wezenlijk onnoembare?


Beste Hans,
Volgens mij verwijst meneer Stufkens naar de Boeddhanatuur (Buddhatã) de Leegte (Sunyata), de Geest, het Zelf, Bewustzijn – dat waarin alles verschijnt en verdwijnt.


Beste X,
Waaronder de Boeddhanatuur, de Leegte, de Geest, het Zelf en Bewustzijn, neem ik aan?


Beste Hans,
Bedoel je dat er geen zelf is en niets transcendents?


Beste X,
Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met geen-zelf en intranscendentie.


Beste Hans,
Niet-identificeren is het devies.


Beste X,
Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt je te identificeren met niet-identificeren.


Beste Hans,
Ik heb nog een lange weg te gaan, geloof ik.


Beste X,
Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt te denken dat je nog verder moet.


Beste Hans,
Bedoel je dat er niets te bereiken valt omdat we er al zijn?


Beste X,
Dan sluit ik af met de wens dat jij de liefde, de vrijheid en de ruimte mag ervaren die vrijkomt als je ophoudt te denken dat er niets te bereiken valt omdat we er al zijn.


Beste Hans,
Bedoel je soms dat ik moet ophouden van alles te denken?

Zou je denken?


Beste Hans,
Of althans dat ik moet ophouden te geloven wat ik denk?


Beste X,
Geloof je dat?


Beste Hans,
Dan weet ik het ook niet meer.


Beste X,
Dan weet ik het ook niet meer.


Deze correspondentie is ook gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad.


* lezing van Hein Stufkens


Meester Shisuang zei: ‘Wie de top van een honderd voet hoge bamboe paal heeft bereikt, moet nog één stap zetten.’ Een andere meester zei: ‘Wie bovenin een honderd voet hoge bamboe paal zit, is er nog steeds niet. Laat de top los en je lichaam zal zich vrijelijk in alle tien richtingen bewegen.’

(Poortloze Poort 46)


Het lege hart

‘Wat is de essentie van de hartsoetra?’
‘Inessentie.’
‘Doel je op de leegte?’
‘En de leegte van de leegte.’
‘Het begrip ‘leegte’ is zelf leeg.’
‘Weg ermee.’
‘De hartsoetra heeft geen hart.’
‘Als hij waar is niet.’
‘En als hij niet waar is?’
‘Dan helemaal niet.’
‘Wat moet je er dan nog mee?’
‘Ik zou het ook niet weten.’
‘Maar wat is nou de essentie van de hartsoetra?’
‘Dat is nou de essentie van de hartsoetra.’


Nog verder van de wijs

‘Wat is de essentie van de hartsoetra?’
‘Gate gate paragate parasamgate.*
‘Wat betekent dat?’
‘Alles achter je laten.’
‘Behalve de hartsoetra, zeker.’
‘Die ook.’
‘Behalve het achterlaten dan?’
‘Dat ook.’
‘Behalve het zelf?’
‘Dat ook.’
‘Behalve niet-zelf?’
‘Dat ook.’
‘Zo hou je niets over.’
‘Dat ook niet.’
‘Maar moet ik de hartsoetra nou achter me laten of juist niet?’
‘Ik zou het ook niet weten.’
‘Maar wat is nou de essentie van de hartsoetra?’
‘Dat is nou de essentie van de hartsoetra.’

* Sanskriet; letterlijk ‘gegaan, gegaan, voorbij gegaan, volledig voorbij gegaan’, op deze website hertaald als ‘verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij’


Zen is een steile berg beklimmen en bij de top gekomen nog verder gaan. Zen kent geen eindpunt. Zoekt en gij zult niet vinden, is de boodschap van zen.

(De plaatjes van de os, Nico Tydeman, 1983, 10)


Contemplatie betekent ook het overstijgen van alle boeddhistische begrippen en doelstellingen. Hoe verhelderend deze ook zijn, de zenstudent dient verder te gaan dan de betekenis die de woorden sunyata, boeddha, nirwana, verlichting of verlossing voor hem bevatten. Het gaat om een bewustzijnsgebied waar alle religieuze voorstellingen, adviezen, literatuur en instituties, na bewezen diensten, niet langer hulp kunnen bieden. Waarmee ook gezegd wil zijn, dat religieuze instellingen, spirituele lectuur, en zelfs de beste meditatievoorschriften een hindernis worden voor een verdere geestelijke ontwikkeling, wanneer men zich daaraan vastklampt.

(Koan, Nico Tydeman, 2005, 15)


Grote twijfel wordt ook wel ‘de grote dood’ genoemd. Eerste wanneer de leerling hier doorheen gaat, zal het werkelijke leven zich in de ervaring voordoen. In de diepste, volkomen ontkenning van het leven, onthult zich de bevestiging. Misschien is ‘grote twijfel’ beter te vertalen met groot onderzoek. Is eenmaal het niet-weten bereikt, dan dient de leerling zich hierbij niet neer te leggen, maar verder te gaan, te gaan waar hij niet gaan kan, een sprong in het duister te ondernemen of, zoals een koan zegt: ‘zittend op een dertig meter hoge pilaar en dan een stap vooruit te zetten.’

(ibid, 153)


Christus te paard

Hoe ver moet je gaan? Doordraven op weg naar huis.


Beste Hans,
Na het lezen van ‘spirituele verlichting’ van Jed McKenna wilde ik meer over de schrijver weten. Dat lukte niet. Wel vond ik jouw site. Ik vind het prachtig hoor, maar waar het nou over gaat? Misschien zijn al die dwaalteksten maar doornen om de doornen mee uit onze ogen te peuteren.


Beste X,
Ja, onze Jed is het best verborgen geheim van deze planeet.
Of misschien het op een na beste.
Of er ogen om mijn doornen zitten staat nog te bezien.


Beste Hans,
Wat is het best verborgen geheim van deze planeet?


Beste X,
Als ik dat wist had ik niet al die dwaalteksten geschreven.


Beste Hans,
En als ík het wist had ik jou niet geschreven.


Beste X,
Heb jij affiniteit met niet weten of alleen met Jed van de Petteflat?


Beste Hans,
Van jongs af aan lees ik teksten, van Madame Blavatsky tot Joseph Campbell, van Ananda tot Vivekananda en alles wat daartussen en omheen staat in mijn boekenkast. Ik doe aan yoga en aan meditatie (vipassana). In een opwelling kocht ik een aantal jaar geleden een boek van Eckhart Tolle, wat iets raakte. Via Tolle’s boeken kwam ik bij McKenna. Verslond in korte tijd zijn boeken. Ging tegelijk mijn huis grondig opruimen, schrijven en loslaten en was verbaasd over de parallellen die ik kon trekken met alles wat ik tegenkwam. Het idee dat ik kunstenaar was (of moest worden) heb ik definitief aan de wilgen gehangen. Mijn huis is nu een stuk leger maar zelf ben ik er nog steeds. Wat volgens Bartjens niet de bedoeling is. Toch lucht de gedachte dat er geen piloot is en geen vliegtuig om te besturen deze (brokken)piloot wel op.

Nu mijn vraag. Jij citeert Alexander Smit op je site: ‘Accepteer dat er geen verder is’. Jed McKenna houdt ons in zijn boeken steeds voor verder te gaan. Ken Kesey doopte zijn magische bus ‘Further’. De Boeddha zegt: ‘Gate, gate, paragate, parasamgate’. Hoe ziet ‘verder’ er vanuit jouw standpunt uit?


Beste X,
Wat maakt het uit?
Hans van Dam kan wel zoveel zeggen.
De Boeddha kan wel zoveel zeggen.
Ken Kesey kan wel zoveel zeggen.
Jed McKenna kan wel zoveel zeggen.
Alexander Smit kan wel zoveel zeggen.
Om over jou nog maar te zwijgen.


Beste Hans,
Daar zeg je me wat. Maar wat is nou jouw verder?


Beste X,
Dat is nou mijn verder.


Beste Hans,
Verder betekent voor jou: lekker laten lullen. Alle praatjes achter je laten.


Beste X,
Maar ja, ik kan wel zoveel zeggen.


Beste Hans,
Is er volgens jou een laatste waarheid, een hoogste werkelijkheid, een overkant?


Beste X,
Je hebt je een slag in de rondte gepraktiseerd en gemediteerd en tussendoor tienduizend boeken en artikelen gelezen, van advaita tot zen, en je bent er nog steeds niet uit?


Beste Hans,
Daar komt het wel op neer.


Beste X,
Dat maakt mij de tienduizend en eerste.


Beste Hans,
En misschien wel de beste.


Beste X,
Een kans van een op tienduizend en één.


Beste Hans,
Hoop doet leven.


Beste X,
Hoop doet streven.


Beste Hans,
Dat moet ik toegeven.


Beste X,
Hoop doet zweven.


Beste Hans,
Dat moet ik ook toegeven.


Beste X,
Hoop doet beven.


Beste Hans,
Ook dat moet ik toegeven.


Beste X,
Hoop doet kleven.


Beste Hans,
Dit duurt zeker nog wel even.


Beste X,
Meestal een dag of zeven.


Beste Hans,
Maar wie heeft er volgens jou gelijk?


Beste X,
Na al dat zoeken in al die boeken moet je toch onderhand wel een flauw vermoeden hebben.


Beste Hans,
Nou?


Beste X,
Het is maar net aan wie je het vraagt.


Beste Hans,
Ja, en nu vraag ik het aan jou.


Beste X,
Dat was mijn antwoord al.


Beste Hans,
Wat?


Beste X,
Het is maar net welk boek je opneemt.
Het is maar net naar welke kerk of sangha of sekte of priester of meester of rinpoche of goeroe of osho of wijze je gaat.
Het is maar net aan wie je het vraagt.

De katholiek, de papist, de ultramontaan, de integralist, de gnosticus, de basilidiër, de bogomiel, de borboriet, de cainiet, de carpocratiër, de mandaeër, de chiliast, de marcionist, de ophiet, de arianist, de pelagiaan, de manicheeër, de doceet, de maroniet, de amish, de albigens, de waldenzer, de lollarde, de flagellant, de hussiet, de calixtijn, de gereformeerde, de protestant, de lutheraan, de calvinist, de zwingliaan, de anglicaan, de presbyteriaan, de episcopalist, de dissenter, de Boheemse Broeder, de Moravische Broeder, de puritein, de quaker, de doopsgezinde, de wederdoper, de methodist, de remonstrant, de contraremonstrant, de sociniaan, de jansenist, de apostolist, de adventist, de millerist, de Jehova-getuige, de restaurationist, de mormoon, de piëtist, de quiëtist, de evangelist, de unitariër, de zevendedagsadventist?

De benedictijn, de bernardijn, de augustijn, de cisterciënzer, de kartuizer, de trappist, de karmeliet, de premonstratenzer, de kruisheer, de celestijn, de johannieter, de tempelier, de serviet, de camaldulenzer, de miniem, de trinitaris, de franciscaan, de minoriet, de barrevoeter, de recollect, de kapucijn, de conventueel, de tertiaris, de dominicaan, de jezuïet, de redemptorist, de alexiaan, de camilliaan, de hiëronymiet, de marist, de salesiaan, de montfortaan, de passionist, de scheutist, de picpus, de begijn, de ursuline, de visitandine?

De orthodoxe jood, de modern-orthodoxe jood, de charedische jood, de chassidische jood, de mitnagdiem-jood, de reconstructionist, de reformist, de karaïtische jood, de talmoedist, de Sadduceeër, de Farizeeër, de Esseen, de Hasmoniet, de nazireeër, de ebioniet, de elkasiet, de maraan, de converso, de franksiet, de donmeh, de zeloot, de sikariër, de sabbatist, de kabbalist, de rabbinist, de talmidaïst?

De moslim, de ahmadiyyaist, de lahorist, de abadist, de mozabiet, de koranist, de panislamist, de soefiet, de salafiet, de sjiiet, de isma’iliet, de druze, de nizari, de jafari, de zaidiet, de soenniet, de hanafiet, de berailviet, de deobandiet, de hanbaliet, de salafist, de wahabist, de malikiet, de mu’taziliet, de shafiïet, de maraboet, de fakir, de derwisj, de kalender, de volksislamiet, de bektashiyyaist, de chishtiyyaist, de mevleviyyaist, de naqshbandiyyaist?

De agnost, de atheïst, de atheoloog, de deïst, de dystheïst, de eutheïst, de kakotheïst, de monotheïst, de suitheïst, de henotheïst, de polytheïst; de kathenotheïst, de maltheïst, de pantheïst, de panentheïst, de cosmotheïst, de transcendentalist, de asceet, de dualist, de zuivere non-dualist, de dualistische non-dualist, de gekwalificeerde non-dualist, de non-dualistisch dualistisch non-dualist, de alchemist, de antroposoof, de martinist, de vrijmetselaar, de rozenkruiser?

De absurdist, de activist, de aestheticus, de amoralist, de analytische wijsgeer, de anarchist, de atomist, de averroïst, de conceptualist, de consensualist, de constructivist, de cynicus, de decadentist, de decisionist, de defaitist, de deontoloog, de determinist, de indeterminist, de dialectisch materialist, de dualist, de eclecticus, de emationist, de empirist, de encyclopedist, de epicurist, de essentialist, de evolutionist, de existentialist, de falsificationist, de fatalist, de fenomenoloog, de freudiaan, de fysicalist, de hedonist, de historicist, de historist, de holist, de idealist, de illuminist, de immaterialist, de inductionist, de instrumentalist, de intuïtionist, de irrationalist, de jungiaan, de logicist, de logisch positivist, de materialist, de mentalist, de monist, de moralist, de naturalist, de natuurfilosoof, de neokantiaan, de neoplatonist, de pluralist, de neorealist, de neothomist, de nihilist, de nominalist, de objectivist, de obscurantist, de occasionalist, de parallellist, de peripateticus, de personalist, de perspectivist, de platonist, de pluralist, de positivist, de postmodernist, de pragmatist, de presocraat, de probabilist, de procesfilosoof, de pythagoreeër, de neopythagoreeër, de pyrrhonist, de rationalist, de realist, de reductionist, de relativist, de scepticus, de sciëntist, de sensualist, de situationist, de sofist, de solipsist, de stoïcijn, de structuralist, de poststructuralist, de subjectivist, de thomist, de traditionalist, de transcendentaal idealist, de utilitarist, de vitalist, de voluntarist?

De volksboeddhist, de hinayanaboeddhist, de mahayanaboeddhist, de theravadaboeddhist, de mahanikayaboeddhist, de dhammakayaboeddhist, de dhammauttikaboeddhist, de watrawilaboeddhist, de kandubodaboeddhist, de tapovanaboeddhist, de galduwaboeddhist, de delduwaboeddhist, de vajrayanboeddhist, de yogacaraboeddhist, de madhyamakaboeddhist, de prasamgikaboeddhist, de svatantrikaboeddhist, de vaibhasikaboeddhist, de shingonboeddhist, de zuiver-landboeddhist, de mantrayanaboeddhist, de tien-taiboeddhist, de san-lunboeddhist, de fa-hsiangboeddhist, de lu-tsungboeddhist, de hua-yenboeddhist, de wonboeddhist, de zenboeddhist, de soto-boeddhist, de rinzai-boeddhist, de tibetaanse boeddhist, de roodhoed, de geelhoed, de narmapaboeddhist, de kagyupaboeddhist, de amidist, de kadampaboeddhist, de neokadampboeddhist, de sakyapaboeddhist, de jonangpaboeddhist, de riméboeddhist?

De hindoe, de mayavadist, de shunyavadist, de brahmaan, de vedist, de lamaïst, de jaïnist, de parsist; de shaivist, de shaiva siddhantist, de kasjmir shaivist, de pashupati shaivist, de gorakshanatha shaivist, de shaiva advaitavadin, de vira shaivist, de shaktist, de smartist, de vaishnavist, de sampradayist, de ramanandavolgeling, de tengalaist, de vadagalaist, de agama hindoeïst, de bhakti yogi, de astanga yogi, de hatha yogi, de siddha yogi, de tantrist, de advaitavadin, de dvaitist, de keshadhari sikh, de sanatan sikh, de hozoori sikh, de ramgharia sikh, de namdhari sikh, de nirankari sikh, de nanaksar sikh, de sant nirankari sikh, de mona sikh?

De taoïst, de shintoïst, de animist, de naturalist, de totemist, de sjamaan, de druïde, de idolatrist, de siderist, de xylolatrist, de dierenaanbidder, de slangenvereerder, de fetisjdienaar, de vuuraanbidder, de zonaanbidder, de manist, de Baälsdienaar, de voodoopriester, de wintipriester, de mithraïst, de pythagoreïst, de peyotist, de tengrist, de confucianist, de humanist, de neohumanist, de seculier humanist, de religieus humanist, de esotericus, de oscillantist, de spiritist, de hellenist, de neopaganist, de burkhanist, de umbandaïst, de aetherist, de raëlist, de scientologist, de urantist, de brianist, de vitalist, de purtillologist, de yoist, de mohist, de bahá’íist, de prometheïst, de demonist, de satanist, de setianist?

De vertegenwoordigers van de verenigende godsdiensten – de Arès Pilgrimage beweging, de Bahai, de Cao Dai, de Cultus van het Sprekende Kruis, de Falun Gong, de Huna, de Konkokyo, the Law of One, de Mahikari, het Rastafarianisme, de Seicho-no-le, de Tenrikyo, de theosofie, het Unitarian Universalism, de Universal Life Church?

Het is maar net aan wie je het vraagt.


Beste Hans,
Christus te paard. Wat een verschrikking om het allemaal op een rijtje te zien. Je kunt net zo goed meteen in een wak springen. Is dit jouw manier om iemand te ontmoedigen?


Beste X,
Ik beschrijf alleen je boekenkast.


Beste Hans,
Toch blijf ik benieuwd naar jouw antwoord. Dus vraag ik het gewoon nog een keer. Hoe ziet ‘verder’ eruit vanuit jouw standpunt?


Beste X,
Ik heb geen standpunt.


Beste Hans,
O.


Beste X,
En dat is mijn verder.


Beste Hans,
Ga verder.


Beste X,
Overal zie ik tienduizend alternatieven voor, tienduizend bezwaren tegen, tienduizend aannames onder, tienduizend vragen achter.
Daarom kan ik in geen enkele gedachte gaan wonen.
Ook in deze niet.
Het lukt me gewoon niet, al wil ik nog zo graag.
Dus trek ik maar weer verder.
Naar de volgende gedachte.
En naar de volgende.
En de volgende…


Beste Hans,
Gate, gate, paragate…


Beste X,
En daar nog weer voorbij.


Beste Hans,
Ben jij het die verder trekt of zijn het de gedachten die aan jou voorbij trekken?


Beste X,
Het is maar net aan wie je het vraagt.


Beste Hans,
Er ligt nergens een antwoord op me te wachten.


Beste X,
Er liggen overal antwoorden op je te wachten.


Beste Hans,
Ja, dat is nou net het probleem.


Beste X,
Alleen voor wie wil kiezen.


Beste Hans,
Niet kiezen, is dat dan de oplossing?


Beste X,
Het is maar net aan wie je het vraagt.


Beste Hans,
Doe ik daar nou al die moeite voor.


Beste X,
Waarvoor?


Beste Hans,
Jou een antwoord te ontfutselen.


Beste X,
Je kunt net zo goed meteen in een wak springen.


Beste Hans,
Volgens mij ben jij hier degene die in een wak zit.


Beste X,
Wak zonder Grenzen.


Beste Hans,
Spel zonder Grenzen was het toch?


Beste X,
Dat komt op hetzelfde neer.


Beste Hans,
Open water.


Beste X,
Spetter pieter pater.


Beste Hans,
Een wak in het wat?


Beste X,
Een wak in een gat.


Beste Hans,
Een wak in het weten?


Beste X,
Dat ben ik vergeten.


Beste Hans,
Het wat of het weten?


Beste X,
Dat ben ik vergeten.


Beste Hans,
Krijg het heen en weer.


Beste X,
Daar komt het wel op neer.


Beste Hans,
Wist ik maar waarop.


Beste X,
Ach, je hangt alweer.


Beste Hans,
Je bent een doorn in mijn oog.


Beste X,
Jij bent een pijl op mijn boog.


Beste Hans,
Daarmee kun je mij nooit raken.


Beste X,
Daarmee kan ik je nooit missen.


Beste Hans,
Volgens Zeno is beweging een illusie.


Beste X,
Zenoëlijder.


Beste Hans,
Zo komen we niet verder.


Beste X,
Moet je ergens heen dan?


Beste Hans,
Bedoel je dat we er al zijn?


Beste X,
Het is maar net aan wie je het vraagt.


Beste Hans,
Volgens mij zitten we vast.


Beste X,
Dan zit je daarin vast.


Beste Hans,
Nou weet ik nog niks.


Beste X,
Dat zeg ik.


Beste Hans,
Wat?


Beste X,
Het is maar net aan wie je het vraagt.


Voor mij was ‘verder’ het allerbelangrijkste woord op mijn hele zoektocht. Zoiets als mijn mantra, maar wel een mantra met een heel specifieke en diepgaande betekenis. Er zijn heel wat keren geweest dat het woord ‘verder’ me ontzettend heeft geholpen. Bijvoorbeeld telkens wanneer ik dacht dat ik eindelijk vaste grond onder mijn voeten had gekregen of iets had gevonden waar ik me veilig aan kon vastklampen, dan drong steeds dat woord ‘verder’ in zijn volle betekenis tot mij door.

(Spirituele verlichting? Vergeet het maar, Jed McKenna 2005, 291)


Ik werd als kind geboren, werd een volwassene en ben daarna verder gegaan, zo ver als maar kon, helemaal tot aan een vreemd en leeg oord dat ‘Klaar’ heet.

Spirituele oorlogsvoering, Jed McKenna, 2009, 521


Ontsnapt

Beste Hans,
Mooi, dat steeds terugkerende antwoord ‘Het is maar net aan wie je het vraagt’ op al die vragen in je correspondentie Christus te paard. Waar jij naar verwijst, noemen wij filosofen sinds jaar en dag ‘subjectivisme’.* Inderdaad beste mensen, de waarheid is volstrekt subjectief!

* sinds jaar en dag: in de westerse wereld minstens sinds Protagoras (vijfde eeuw voor Christus)


Beste X,
Ach.


Beste Hans,
Niet dan?


Beste X,
Het is maar net aan wie je het vraagt.


Beste Hans,
Als je het mij vraagt.


Beste X,
Maar wie vraagt jou wat.


Beste Hans,
En als je het jou vraagt?


Beste X,
Ik had het niet over de waarheid.
Ik verkondig hier geen subjectivisme en ook niets anders.
Misschien zitten er onder die tienduizend antwoorden best relatieve of zelfs absolute waarheden.
Wat weet ik daarvan?

Een chiropractor vindt altijd een scheve wervel.
Een acupuncturist vindt altijd een energieblokkade.
Een allergoloog vindt altijd een overgevoeligheid.
Een psychoanalyticus vindt altijd een neurose.
Dat is alles wat ik wilde zeggen.


Beste Hans,
Heb jij medicijnen gestudeerd?


Beste X,
Een boeddhist ziet overal lijden.
Een non-dualist ziet overal afgescheidenheid.
Een asceet ziet overal onmatigheid.
Een christen ziet overal zelfzucht.


Beste Hans,
En een subjectivist ziet overal subjectiviteit, wou je zeggen. Zelfs het relativisme is relatief.


Beste X,
Absoluut.


Beste Hans,
Ja, is het nou relatief of is het nou absoluut?


Beste X,
Het is maar net aan wie je het vraagt.


Beste Hans,
Eerlijk zeggen: ben jij er uiteindelijk in geslaagd om aan de tienduizend antwoorden te ontsnappen?


Beste X,
Wat denk jij?


Beste Hans,
Ik denk van wel.


Beste X,
Zo zie je maar weer.


Beste Hans,
Wat?


Beste X,
Het is maar net aan wie je het vraagt.

 


We hebben wel eens gezegd dat de mens zo zou moeten leven dat hij noch voor zichzelf, noch voor de waarheid, noch voor God leeft. Maar nu zeggen we het anders en op een nog verder gaande wijze, namelijk dat de mens die zich deze armoede eigen wil maken zo moet leven dat hij niet weet dat hij leeft op welke manier ook, noch voor zichzelf, noch voor de waarheid, noch voor God. Sterker nog: hij moet zo leeg zijn van elke vorm van weten dat hij niet weet, noch onderkent of bevindt dat God in hem leeft. Sterker nog: hij moet leegzijn van al het onderkennen dat in hem leeft. Want toen de mens zich nog bevond in de eeuwige natuur van God, leefde in hem niet iets anders; sterker nog: wat daar leefde, dat was hij zelf. Dus zeggen wij dat de mens even leeg moet zijn van eigen weten, als hij deed. Toen hij er nog niet was, en late God Zijn werk doen, wat Hij maar wil, en houde de mens zich leeg.

(Over God wil ik zwijgen II, Preken, Meister Eckhart, Groningen 2001, uit preek 1, 128)


Een groot moedig hart bekommert
zich niet of er grenzen zijn,
als het verder kán geraken,
of het moet té moeilijk zijn;
niets kan het tevreden stellen:
zijn geloof toch stijgt zo hoog,
dat het smaakt een ‘k weet niet wat,
dat slechts goed geluk doet vinden.

(uit Romance XII op de Drieëenheid en op Christus in Heilige Johannes van het Kruis, Volledige Werken, 1963)


Doorreisgids voor lunatics

Aan allen die het Zelf hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Geen-zelf hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Oorspronkelijke Gezicht hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Ware Aard hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Essentie hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Boeddhanatuur hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Zoheid (Bhutatata) hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Leegte (Sunyata) hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Vol-Ledigheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niets hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Gewone Geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Oorspronkelijke Geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Grote Geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Weetnietgeest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Lege Geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Geen-geest hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Ene hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Unio Mystica hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Bron hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Goddelijke hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Godheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Eerste Oorzaak hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onnoemelijke hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Onuitsprekelijke hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Absolute hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Oneindige hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Zijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-zijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Zijn-in-niet-zijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-zijn-in-zijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Hoogste Werkelijkheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Diepste Werkelijkheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onbemiddelde Werkelijkheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Ultieme Werkelijkheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Atman hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Anatman hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Brahman hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Parabrahman hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Nirwana hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Paranirwana hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Hemel hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Hiernamaals hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Paradijs hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Walhalla hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Hier hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Gene Zijde hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die een Hogere Dimensie hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Heden hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Eeuwigheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Eeuwige Heden hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Bewustzijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Keuzeloos Gewaarzijn hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Aanwezigheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Niet-Oordelen hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Kennendheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Non-dualiteit hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Vrijheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Helderheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Zuiverheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Ik-ben hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ik-ben-dat (Tat Tvam Asi) hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Stilte hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Openheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onschuld hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Volmaaktheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onvoorwaardelijke Liefde hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Innerlijke Vrede hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Onbewogenheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Neutraliteit hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ataraxie hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Indifferentie hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die hun Natuurlijke Staat hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Satori hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Ananda hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Jhana hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Moksha hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Samadhi hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Wu-wei hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-zonder-wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-voorbij-alle-wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Onwankelbare Wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Woordeloze Wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Lege Wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Dwaze Wijsheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Wijsheid-van-Hart-tot-Hart hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Prajnaparamita hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Perfectie van de Perfecties hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Sophia Perennis hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Kennis-zonder-leraar hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Dharma hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die Niet-dharma hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Waarheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Waarheid-voorbij-alle-waarheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die de Waarheid-zonder-waarheid hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Weten hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die niet-weten hebben gerealiseerd:
Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij!

Aan allen die het Verder, Verder hebben gerealiseerd:
Schei toch uit.


‘Verder, verder, almaar verder, zelfs het verder gaan voorbij’ is een vrije vertaling uit het Sanskriet van ‘gate gate paragate parasamgate’, een van de bekendste boeddhistische mantra’s, terug te vinden in de hartsoetra.


Dat hele verhaal over een taak die volbracht moet worden, voordat ik ophouden kan, over woorden die gezegd moeten worden, over een waarheid die teruggevonden moet worden, om die te kunnen zeggen, voordat ik ophouden kan, over een opgelegde, eens bekende, verwaarloosde, vergeten taak, die teruggevonden, volbracht moet worden, voordat ik kan ophouden met spreken, met luisteren, dat heb ik verzonnen in de hoop mezelf te troosten, me te helpen verder te gaan, me ergens in beweging te wanen tussen een begin en een einde, nu eens vorderend, dan weer terugkerend, dan weer uitwijkend, maar op den lange duur steeds terrein winnend. Weg ermee.

(Wachten op Godot (en drie romans), Samuel Beckett, 2006, 353)


Als je niet verder kunt boren, ben je aan het eind gekomen. Als je niet verder kunt denken, ben je aan het eind gekomen. Dan is er geen woord, geen gedachte, geen beeld, niets. Alleen het niets. Je bent bij het einde van het denken gekomen, of zeg maar het einde van de wereld.

(Als de schoen past: de essentie van tao, Osho, Amsterdam 2008, 181)


Dit gaat niet over zoeken of niet zoeken; het gaat verder dan de concepten van advaita en non-dualisme, en ook verder dan het idee dat er bepaalde staten van bewustzijn of oplettendheid te bereiken zijn. Er is geen doel. Er wordt niets aangeboden. Dit kan op geen enkele wijze gekend worden. Het individu kan zich nergens slechter op zijn plaats voelen, want er kan nergens hoop uit geput worden.

(Alles en Niets, Tony Parsons, 2007, 85)


Het vreemdst: het niet-weten zou een bekrachtiging zijn. Alsof ons van buitenaf werd gezegd: “Ziehier jezelf tenslotte”. De niet-weten-weg is de leegste van alle onzin. Ik zou kunnen zeggen: “Alles is volbracht.” Nee. Want eer ik kan veronderstellen dat ik het zeg, bemerk ik dadelijk dezelfde gesloten horizon als het ogenblik ervoor. Hoe meer ik voortga in het weten, zij het via de weg van het niet-weten, des te meer wordt dit laatste niet-weten zwaar, beangstigend. In feite wijd ik mij aan het niet-weten, dat is de communicatie, en zoals er communicatie is met de verduisterde wereld, tot een diepe afgrond gemaakt door het niet-weten, durf ik God uit te spreken: en op deze wijze is er een nieuw (mystiek) weten, maar ik kan niet stilhouden (ik kan niet – maar ik moet adem krijgen): “Als God eens wist”. En verder, steeds verder. God als de ram die voor Izaäk in de plaats kwam. Dat is geen offer meer. Verderop is het naakte offer, zonder ram, zonder Izaäk. Het offer is de waanzin, afzien van elk weten, de val in de leegte, en niets wordt noch in de val noch in de leegte geopenbaard, want de openbaring van de leegte is alleen een middel om nog eerder in de afwezigheid te vallen. (80)

(De innerlijke ervaring, Georges Bataille 1954, vertaald door Laurens ten Kate en Wim Kuijt, Uitgeverij Gooi en Sticht bv, Hilversum, 1989, 80)


In de verwondering zijn de dingen niet meer wat ze waren; daarom kan worden gezegd, dat zij hun identiteit verliezen. Identiteit is niet een onveranderlijk gegeven: zij is niet onveranderlijk en zij is niet gegeven; zij is veranderlijk en gemaakt. Alleen door het besluit niet verder te denken krijgen de dingen een schijn-identiteit. Identiteit is maar een moment van stilstand tussen bewegingen in. Zij is er niet zonder de poging waarvan zij een resultaat moet zijn. Niets is vanzelf identiek. (52)

(Inleiding tot de verwondering, Cornelis Verhoeven, 1999, 52)


De mensen, die volmaaktheid hebben bereikt, hebben alle stadia gerealiseerd en zijn verder gegaan naar het stadium, dat boven majesteit en schoonheid ligt. Zij hebben geen hoedanigheden en kennen geen beschrijving.
Iemand vroeg Bayazid: ‘Hoe gaat het je vanochtend?’
Hij antwoordde: ‘Ik ken geen ochtend en geen avond. Ochtend en avond behoren bij iemand die door hoedanigheden begrensd wordt en ik ken geen hoedanigheden.’

(Ibn Arabi in uit Het pad van de Soefi, Idries Shah, uitgeverij Ten Have, Kampen 2009, 159)


De zen-doctrine van het overtreffen, van het voorbijstreven van de meester door de leerling, van het ‘verder gaan’, het transcenderen van de overlevering, is gebaseerd op een diep inzicht in andere belangrijke boeddhistische principes: vergankelijkheid, voorwaardelijkheid, geen-zelf en leegte. Hoewel de traditie deze doctrine niet altijd heeft onderschreven, en haar zelfs met alle middelen heeft bestreden, is het een onontkoombaar en intrigerend feit dat zij überhaupt bestaat. De traditie voorbijstreven, ‘verder gaan’, ervan afwijken – dit zijn de eisen van de traditie zelf. Het is niet iets dat van buitenaf is ingefluisterd of opgelegd. Alleen maar de traditie volgen, haar huidige verschijningsvorm kritiekloos overnemen, betekent dat er geen transmissie heeft plaatsgevonden.

(Philosophical Meditations on Zen Buddhism, Dale S. Wright, 1998, 155)