Voorbij waarheid en leugen

‘Vannacht droomde  ik dat ik een intergalactische waarheidsconferentie voorzat.’ Dwaalteksten over de zwaarheid van de waarheid en de gewichtloosheid van niet-weten.


Een aanbeveling

‘Wat weet jij eigenlijk van de waarheid, Hans?’
‘Minder dan wie ook.’
‘Dat lijkt me geen aanbeveling.’
‘Integendeel.’


De Intergalactische Waarheidsconferentie

Vannacht droomde ik dat ik een intergalactische waarheidsconferentie voorzat.
De zaal was zo groot als de kosmos zelf.
Alle zitplaatsen waren bezet.
Alle staanplaatsen waren bezet.
Alle hangplaatsen waren bezet.
Ik opende de conferentie en vroeg: Wie van ons heeft de waarheid in pacht?

Ik vroeg het de katholiek, de papist, de ultramontaan, de integralist, de gnosticus, de basilidiër, de bogomiel, de borboriet, de cainiet, de carpocratiër, de mandaeër, de chiliast, de marcionist, de ophiet, de arianist, de pelagiaan, de manicheeër, de doceet, de maroniet, de amish, de albigens, de waldenzer, de lollarde, de flagellant, de hussiet, de calixtijn, de gereformeerde, de protestant, de lutheraan, de calvinist, de zwingliaan, de anglicaan, de presbyteriaan, de episcopalist, de dissenter, de Boheemse Broeder, de Moravische Broeder, de puritein, de quaker, de doopsgezinde, de wederdoper, de methodist, de remonstrant, de contraremonstrant, de sociniaan, de jansenist, de apostolist, de adventist, de millerist, de Jehova-getuige, de restaurationist, de mormoon, de piëtist, de quiëtist, de evangelist, de unitariër, de zevendedagsadventist en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Ik vroeg het de benedictijn, de bernardijn, de augustijn, de cisterciënzer, de kartuizer, de trappist, de karmeliet, de premonstratenzer, de kruisheer, de celestijn, de johannieter, de tempelier, de serviet, de camaldulenzer, de miniem, de trinitaris, de franciscaan, de minoriet, de barrevoeter, de recollect, de kapucijn, de conventueel, de tertiaris, de dominicaan, de jezuïet, de redemptorist, de alexiaan, de camilliaan, de hiëronymiet, de marist, de salesiaan, de montfortaan, de passionist, de scheutist, de picpus, de begijn, de ursuline, de visitandine en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Ik vroeg het de orthodoxe jood, de modern-orthodoxe jood, de charedische jood, de chassidische jood, de mitnagdiem-jood, de reconstructionist, de reformist, de karaïtische jood, de talmoedist, de Sadduceeër, de Farizeeër, de Esseen, de Hasmoniet, de nazireeër, de ebioniet, de elkasiet, de maraan, de converso, de franksiet, de donmeh, de zeloot, de sikariër, de sabbatist, de kabbalist, de rabbinist, de talmidaïst en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Ik vroeg het de moslim, de ahmadiyyaist, de lahorist, de abadist, de mozabiet, de koranist, de panislamist, de soefiet, de salafiet, de sjiiet, de isma’iliet, de druze, de nizari, de jafari, de zaidiet, de soenniet, de hanafiet, de berailviet, de deobandiet, de hanbaliet, de salafist, de wahabist, de malikiet, de mu’taziliet, de shafiïet, de maraboet, de fakir, de derwisj, de kalender, de volksislamiet, de bektashiyyaist, de chishtiyyaist, de mevleviyyaist, de naqshbandiyyaist en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Ik vroeg het de agnost, de atheïst, de atheoloog, de deïst, de dystheïst, de eutheïst, de kakotheïst, de monotheïst, de suitheïst, de henotheïst, de polytheïst; de kathenotheïst, de maltheïst, de pantheïst, de panentheïst, de cosmotheïst, de transcendentalist, de asceet, de dualist, de zuivere non-dualist, de dualistische non-dualist, de gekwalificeerde non-dualist, de non-dualistisch dualistisch non-dualist, de alchemist, de antroposoof, de martinist, de vrijmetselaar, de rozenkruiser en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Ik vroeg het de absurdist, de activist, de aestheticus, de amoralist, de analytische wijsgeer, de anarchist, de atomist, de averroïst, de conceptualist, de consensualist, de constructivist, de cynicus, de decadentist, de decisionist, de defaitist, de deontoloog, de determinist, de indeterminist, de dialectisch materialist, de dualist, de eclecticus, de emationist, de empirist, de encyclopedist, de epicurist, de essentialist, de evolutionist, de existentialist, de falsificationist, de fatalist, de fenomenoloog, de freudiaan, de fysicalist, de hedonist, de historicist, de historist, de holist, de idealist, de illuminist, de immaterialist, de inductionist, de instrumentalist, de intuïtionist, de irrationalist, de jungiaan, de logicist, de logisch positivist, de materialist, de mentalist, de monist, de moralist, de naturalist, de natuurfilosoof, de neokantiaan, de neoplatonist, de pluralist, de neorealist, de neothomist, de nihilist, de nominalist, de objectivist, de obscurantist, de occasionalist, de parallellist, de peripateticus, de personalist, de perspectivist, de platonist, de pluralist, de positivist, de postmodernist, de pragmatist, de presocraat, de probabilist, de procesfilosoof, de pythagoreeër, de neopythagoreeër, de pyrrhonist, de rationalist, de realist, de reductionist, de relativist, de scepticus, de sciëntist, de sensualist, de situationist, de sofist, de solipsist, de stoïcijn, de structuralist, de poststructuralist, de subjectivist, de thomist, de traditionalist, de transcendentaal idealist, de utilitarist, de vitalist, de voluntarist en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Ik vroeg het de volksboeddhist, de hinayanaboeddhist, de mahayanaboeddhist, de theravadaboeddhist, de mahanikayaboeddhist, de dhammakayaboeddhist, de dhammauttikaboeddhist, de watrawilaboeddhist, de kandubodaboeddhist, de tapovanaboeddhist, de galduwaboeddhist, de delduwaboeddhist, de vajrayanboeddhist, de yogacaraboeddhist, de madhyamakaboeddhist, de prasamgikaboeddhist, de svatantrikaboeddhist, de vaibhasikaboeddhist, de shingonboeddhist, de zuiver-landboeddhist, de mantrayanaboeddhist, de tien-taiboeddhist, de san-lunboeddhist, de fa-hsiangboeddhist, de lu-tsungboeddhist, de hua-yenboeddhist, de wonboeddhist, de zenboeddhist, de soto-boeddhist, de rinzai-boeddhist, de tibetaanse boeddhist, de roodhoed, de geelhoed, de narmapaboeddhist, de kagyupaboeddhist, de amidist, de kadampaboeddhist, de neokadampboeddhist, de sakyapaboeddhist, de jonangpaboeddhist, de riméboeddhist en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Ik vroeg het de hindoe, de mayavadist, de shunyavadist, de brahmaan, de vedist, de lamaïst, de jaïnist, de parsist; de shaivist, de shaiva siddhantist, de kasjmir shaivist, de pashupati shaivist, de gorakshanatha shaivist, de shaiva advaitavadin, de vira shaivist, de shaktist, de smartist, de vaishnavist, de sampradayist, de ramanandavolgeling, de tengalaist, de vadagalaist, de agama hindoeïst, de bhakti yogi, de astanga yogi, de hatha yogi, de siddha yogi, de tantrist, de advaitavadin, de dvaitist, de keshadhari sikh, de sanatan sikh, de hozoori sikh, de ramgharia sikh, de namdhari sikh, de nirankari sikh, de nanaksar sikh, de sant nirankari sikh, de mona sikhs en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Ik vroeg het de taoïst, de shintoïst, de animist, de naturalist, de totemist, de sjamaan, de druïde, de idolatrist, de siderist, de xylolatrist, de dierenaanbidder, de slangenvereerder, de fetisjdienaar, de vuuraanbidder, de zonaanbidder, de manist, de Baälsdienaar, de voodoopriester, de wintipriester, de mithraïst, de pythagoreïst, de peyotist, de tengrist, de confucianist, de humanist, de neohumanist, de seculier humanist, de religieus humanist, de esotericus, de oscillantist, de spiritist, de hellenist, de neopaganist, de burkhanist, de umbandaïst, de aetherist, de raëlist, de scientologist, de urantist, de brianist, de vitalist, de purtillologist, de yoist, de mohist, de bahá’íist, de prometheïst, de demonist, de satanist, de setianist en vele anderen.

Allen riepen: Wij!

Tenslotte vroeg ik het de vertegenwoordigers van de verenigende godsdiensten – de Arès Pilgrimage beweging, de Bahai, de Cao Dai, de Cultus van het Sprekende Kruis, de Falun Gong, de Huna, de Konkokyo, the Law of One, de Mahikari, het Rastafarianisme, de Seicho-no-le, de Tenrikyo, de theosofie, het Unitarian Universalism, de Universal Life Church en vele anderen.
Allen riepen: Wij!
Ik zei: Als jullie allemaal van mening zijn dat meerdere of alle religies op hetzelfde neerkomen, waarom verenigen tenminste jullie je dan niet?
De universalist zei: We zijn het er nog niet helemaal over eens waar we het precies over eens zijn.
Ik zei: Aha.
De universalist zei: Maar dat is slechts een kwestie van tijd.
De theosoof zei: Wij proberen eerst binnen de eigen gelederen tot eenheid te komen.
Ik zei: Aha.
De theosoof zei: Maar dat is slechts een kwestie van tijd.
Ik zei: Hoelang proberen jullie dat al?
De theosoof zei: Sinds anderhalve eeuw.
Ik zei: Hoelang bestaan jullie al?
De theosoof mompelde: Sinds anderhalve eeuw.
Ik zei: Wie was jullie grondlegger ook alweer?
De theosoof stotterde: Hè-hè-helena Bla-bla-blavatsky.
Ik zei niks.

Iemand riep: Wat is volgens u de waarheid, meneer de voorzitter?
Ik haalde mijn schouders op.
Even viel er een verbijsterde stilte.
Toen barstte de hele kosmos in lachen uit.
Tot in de verste uithoeken van het universum wezen ingewijden brullend naar mijn persoon terwijl de tranen over hun wangen rolden.
Ik stond daar maar en stond daar maar.
Van mijn gelaat valt niets af te lezen.
Toen ze eindelijk uitgelachen waren, zei iemand, nog nahikkend van de pret: Waarom zit uitgerekend u deze waarheidsconferentie voor?
Opnieuw barst de kosmos in lachen uit.
Ik hief mijn handen op.
Toen het lawaai was geluwd, zei ik: Daarom juist.
Er viel een doodse stilte, waar geen einde aan kwam.
Mij was het om het even.
Ik had toch niks te doen.

Deze tekst is ook verschenen in het Boeddhistisch Dagblad.


Naar waarheid

‘Wat betekent niet weten?’
‘Ik heb geen idee.’
‘Betekent het in waarheid leven?’
‘Niet weten betekent geen idee hebben wat waarheid is, wat leven is, wie je bent of wat zijn is, laat staan dat je zou weten wat niet weten betekent of zelfs maar dat het iets betekent of zelfs maar dat het niets betekent of wat dan ook.’
‘Wat betekent in waarheid leven?’
‘Vraag dat maar aan iemand die in waarheid leeft.’
‘Want jij leeft niet in waarheid.’
‘Dat weet ik niet.’
‘O.’
‘Tenzij dat is wat het betekent om in waarheid te leven.’
‘Is dat wat het betekent om in waarheid te leven?’
‘Ik zou het echt niet weten.’
‘Wat betekent niet weten?’
‘Ik heb geen idee.’


De waarheid als een koe

‘Wat is de hoogste waarheid?’
‘Een koe.’
‘In welke zin?’
‘Wat je haar ook vraagt, ten antwoord zal ze loeien.’
‘Bedoel je dat de waarheid onuitsprekelijk is?’
‘Boe!’
‘Bedoel je dat de waarheid niet bestaat?’
‘Boe!’
‘Bedoel je dat de waarheid wel bestaat maar niet kenbaar is?’
‘Boe!’
‘Bedoel je dat de waarheid het kennen zelf is en niet het gekende?’
‘Boe!’
‘Bedoel je dat het loeien zelf de waarheid is?’
‘Boe!’
‘Bedoel je dat u het gewoon niet weet?’
‘Boe!’
‘Bedoel je dit alles tegelijk?’
‘Boe!’
‘Bedoel je niets van dit alles?’
‘Boe!’
‘Maar wat bedoel je dan?’
‘Boe!’
‘Bè!’
‘Dat komt op hetzelfde neer.’


Einde verhaal

‘De waarheid is dat er geen verhaal is.’
‘Dat is nog steeds een verhaal.’
‘Je hebt gelijk; de waarheid laat zich niet in woorden vatten.’
‘Dat is nog steeds een verhaal.’
‘Je hebt gelijk; ik zou mijn mond moeten houden.’
‘Dat is nog steeds een verhaal.’
‘Dan zeg ik wel niks meer.’
‘Dat is nog steeds een verhaal.’

‘Dat is nog steeds een verhaal.’
‘Dat het nog steeds een verhaal is ook!’
‘Kun je nagaan.’


Klein beginnen

‘Hoe kom je aan de waarheid?’
‘Dat is de vraag niet.’
‘Wat is de vraag wel?’
‘Hoe je ervan afkomt.’
‘Hoe kom je van de waarheid af?’
‘Zie er eerst maar eens aan te komen.’
‘Hè?’
‘Wat?’
‘Het ging er toch om hoe je ervan afkomt?’
‘Zie eerst maar eens van deze af te komen.’


Open en bloot

‘Ik wil de unverfroren waarheid!’
‘Al sla je me dood.’
‘Bedoel je dat de waarheid niet bestaat?’
‘Al sla je me dood.’
‘Bedoel je dat de waarheid voorbij de woorden is?’
‘Al sla je me dood.’
‘Bedoel je dat er niets te zeggen valt?’
‘Al sla je me dood.’
‘Geef nou eens antwoord, man!’
‘Je wilde toch de unverfroren waarheid?’


Zweverig

‘Wat is waarheid?’
‘Zwaarheid.’
‘Wat is niet weten?’
‘Gewichtloosheid.’


In de woestijn

‘Velen zijn geroepen, weinigen uitverkoren.’
‘Waardoor?’
‘De Waarheid.’
‘Ben jij geroepen of uitverkoren?’
‘Geroepen, vrees ik. En jij?’
‘Gevlucht.’


Bij hoog en bij laag

‘Wat is de allerhoogste waarheid?’
‘Zou je niet beginnen bij de allerlaagste?’
‘Wat is de allerlaagste waarheid?’
‘Ik zou het echt niet weten.’
‘Is dat de allerlaagste waarheid of weet je niet wat dat is?’
‘Dat is de allerhoogste waarheid.’


Het laatste woord

De meester ligt op sterven.
Een leerling zegt: Hier sterft de waarheid!
De meester hijgt: Die moet nog geboren worden.
Een leerling zegt: De waarheid wordt ieder moment opnieuw geboren!
De meester hoest: Dan mag jij haar vroedvrouw zijn.
Een leerling zegt: De waarheid is eeuwig en ongeboren!
De meester fluistert: Nou ik nog.
Een leerling zegt: Waarheid bestaat niet!
De meester piept: Bestaat niet bestaat niet.
Er valt een doodse stilte.
De meester rochelt: Hè hè.
Het zijn z’n laatste woorden.


Voortschrijdend inzicht

Leerling: Ik bied u een goudstuk voor de waarheid!
Meester: Ik bied je er tien.

vijf jaar later

Leerling: Ik bied u tien goudstukken voor de waarheid!
Meester: Ik bied je er honderd.

vijf jaar later

Leerling: Ik bied u honderd goudstukken voor de waarheid!
Meester: Ik bied je er duizend.

vijf jaar later

Leerling: Ik bied u duizend goudstukken voor de waarheid!
Meester: Ik bied je er een miljoen.

vijf jaar later

Leerling: Ik bied u een miljoen goudstukken voor de waarheid!
Meester: Ik geef er geen cent voor.

vijf jaar later

Leerling: Ik geef geen cent voor de waarheid!
Meester: Hij kan me gestolen worden.

vijf jaar later

Leerling: De waarheid kan me gestolen worden!
Meester: De wát?

vijf jaar later

Leerling: Waarheid bestaat niet!
Meester: Is dat waar?

vijf jaar later

Leerling: Wat zal ik er eens van zeggen.
Meester: Waarvan?

vijf jaar later

Leerling: Kent u die van de leerling die de waarheid zoekt?
Meester: Kostelijk!


Een woord een woord

Een rijkaard komt met een kruiwagen vol goudstukken bij meester Tja.
Rijkaard: Ik schenk u mijn hele vermogen in ruil voor de waarheid!
Meester: Afgesproken!
Rijkaard: En geen smoesjes, hè!
Meester: De naakte waarheid, niets meer en niets minder!
De rijkaard zet zijn kruiwagen neer en hijgt: Welnu, hoe luidt de waarheid?
Meester: Tja.
De rijkaard pakt zijn kruiwagen en loopt stampvoetend weg.
De meester roept: Hé daar!
De rijkaard roept over zijn schouder: Wat?
Meester: Ik heb me aan onze afspraak gehouden! Waarom u niet?


Een leugen

Niet weten is geen waarheid.
Geen waarheid die je kunt denken.
Geen waarheid die je kunt bewijzen.
Geen waarheid die je kunt aanvoelen.
Geen waarheid die je kunt leven.
Geen waarheid die je kunt worden.
Geen waarheid die je kunt zijn.
Geen waarheid die je kunt overdragen.
Geen waarheid die je kunt delen.
Geen waarheid die je kunt bemachtigen.
Geen waarheid met een hoofdletter.
Geen waarheid met een kleine letter.
Niet weten is geen waarheid.

En toch is het geen leugen.