Grote Twijfel, Grote Verlichting

Grote Twijfel als absolute zekerheid (over absoluut niets), Grote Verlichting als niet weten (van verlichting). Ontwaken uit de droom (van ontwaken).

Dwaalgids > Verlichting, Zen > Grote Twijfel, Grote Verlichting

Ontwaken uit de droom (van ontwaken)

Een aanbeveling

‘Wat weet jij eigenlijk van twijfel, Hans?’

‘Alles.’

‘En van verlichting?’

‘Niets.’

‘Dat lijkt me geen aanbeveling.’

‘Integendeel.’

Tip: Meester Hans

Kleine twijfel, geen verlichting

Dick: Ken jij het gezegde over twijfel en verlichting?

Hans: Ach ja.

Dick: Kleine twijfel, kleine verlichting, grote twijfel, grote verlichting.

Hans: En?

Dick: Wat?

Hans: Geloof je dat?

Tip: Niet te geloven! De Linji-lu

Grote twijfel, kleine verlichting

Shiro: Ken jij het gezegde over twijfel en verlichting?

Hans: Kleine twijfel, kleine verlichting, grote twijfel, grote verlichting.

Shiro: Ik betwijfel dat.

Hans: Zeker weten?

Shiro: Ja. Ik bedoel… Nee. Ik bedoel… Verdraaid.

Hans: Niet slecht.

Tip: Brieven verlichting

Grote verlichting, zonder twijfel

Zijn we daar ook weer van verlost

Volkert: Ken jij het gezegde over twijfel en verlichting?

Hans: Nou?

Volkert: Kleine twijfel, kleine verlichting, grote twijfel, grote verlichting.

Hans: Totale twijfel, geen twijfel.

Volkert: Totale twijfel, géén twijfel?

Hans: Zijn we daar ook weer van verlost.

Volkert: En die verlichting dan?

Hans: Zijn we daar ook weer van verlost.

Volkert: Totale twijfel, geen verlichting?

Hans: En geen niet-verlichting, natuurlijk.

Volkert: Jij bent niet verlicht en niet onverlicht?

Hans: Zonder twijfel.

Tip: Groot Ongeloof, Grote God

Twijfel-zonder-twijfel, verlichting-zonder-verlichting

Noem het desnoods denken-zonder-denken (wu nien). Zodat het nog wat lijkt. Of geest-zonder-geest (wu hsin). Twijfel-zonder-twijfel. Kennis-zonder-kennis. Wijsheid-zonder-wijsheid. Weten-zonder-weten. Niet-weten zonder niet-weten. Verlichting-zonder-verlichting. Allemaal goed, allemaal fout.

Beste Hans,

Het spijt me dat ik het moet zeggen maar ik vind je dwaalteksten een verschrikking. Nooit heb ik een duidelijker geval gezien van de ziekte die twijfelzucht heet.

Beste Fidelia,

Er is geen spoor van twijfel in mij.

Fidelia: Dan wil ik weleens weten waar jij voor staat.

Hans: Er is geen spoor van zekerheid in mij.

Fidelia: Het enige wat je weet is dat je niets weet?

Hans: Er is geen spoor van weten in mij.

Fidelia: Ook dat je niets weet, weet je niet?

Hans: Er is geen spoor van niet-weten in mij.

Fidelia: Waarom heet jouw site dan niet-weten.nl?

Hans: Mijn site gaat niet over twijfel maar over het einde van de twijfel. Niet over zekerheid maar over het einde van de zekerheid. Niet over weten maar over het einde van het weten. Niet over niet weten maar over het einde van niet weten. En daar dan weer het einde van.

Fidelia: Doel je op de leegte die wij zijn?

Hans: Er is geen spoor van leegte in mij.

Fidelia: Heb je liever dat ik van vol-ledigheid spreek?

Hans: Er is geen spoor van vol-ledigheid in mij.

Fidelia: Zullen we dan maar zeggen dat je spoorloos bent?

Hans: Of dat ik niet spoor?

Fidelia: Waarom praat je zo raar?

Hans: Even normaal dan maar. Al dit obstinate ontkennen is niet bedoeld om te mystificeren. Ik vertegenwoordig niet een of ander metafysisch negativisme. Ik wil niet apofatisch verwijzen naar een waarheid of werkelijkheid voorbij de woorden waarvan alleen intuïtieve kennis mogelijk is. Ik ben er niet op uit mijn mind, verstand, wijsheidsoog, ziel, hart of enig ander lichaams- of geestesdeel te ontledigen teneinde ruimte te maken voor (een teken van) het absolute, het numineuze, de liefde, god of de bron.

Ik wil alleen maar niets gezegd laten. Een even eenvoudige als onmogelijke opdracht die tot vreemde capriolen leidt waarvan niet iedereen even blij schijnt te worden als ik. Veel keus heb ik niet. Onze taal is nou eenmaal bedoeld om iets te zeggen en niet om niets te zeggen. Om zelfs niet niets te zeggen. Want ook dat ik niets te zeggen heb, zal je mij niet horen zeggen.

Fidelia: Ik snap niet waar je het allemaal vandaan haalt.

Hans: Misschien moet je zelf eens proberen zelfs niet niets te zeggen. Voor je het weet klink je net zo gek als ik.

Fidelia: Waarom durf je niets gezegd te laten?

Hans: Met durven heeft het niets te maken; het is gewoon hoe mijn hoofd werkt sinds ik het verloor.

Fidelia: Hoe werkt jouw hoofd sinds je het verloor?

Hans: In mijn bovenkamer blijft weinig ongedacht en niets gedacht. Waarom niet? Weet ik niet. Is het ergens goed voor? Wat heet goed.

Fidelia: Waarom doe je het dan?

Hans: Waarom doe ik wat? Ik doe niks. Alles gaat vanzelf of blijft vanzelf uit. Daar zit geen Hans of niet-Hans meer tussen. Ik werk niet mee, ik werk niet tegen, ik ben niet keuzeloos gewaar. Niet dat ik weet.

Noem het desnoods denken-zonder-denken (wu nien). Zodat het nog wat lijkt. Of geest-zonder-geest (wu hsin). Twijfel-zonder-twijfel. Kennis-zonder-kennis. Wijsheid-zonder-wijsheid. Weten-zonder-weten. Niet-weten zonder niet-weten. Verlichting-zonder-verlichting. Allemaal goed, allemaal fout.

Mijn schrijven zonder schrijven, spreken zonder spreken en doen zonder doen zijn simpelweg uitdrukkingen (of vormen of aspecten of afgeleiden of bijverschijnselen of parallellen of spiegelbeelden of originelen) van een denken zonder denken. Van een denken zonder denk-beelden. Dat zichzelf net als de Baron van Münchhausen aan zijn eigen haren uit het moeras trekt – en dan gewoon weer loslaat. Telkens weer.

Fidelia: Het is me nog steeds niet duidelijk waarom je website niet-weten.nl heet.

Hans: Elke naam is onjuist, maar géén naam is nog onjuister. Een website zonder naam is een website zonder lezers. Niet-weten.nl is een flutnaam die net als de term ‘de wijsheid voorbij alle wijsheid’ of ‘weten zonder weten’ tot eindeloze misverstanden leidt. De-brand-erin.nl. Ik-kan-alleen-niks-beters-verzinnen.nl.

  • De-lege-leer.nl?
  • Het-lege-geheim.nl?
  • Parasamgate.nl?1
  • Sunyanta.nl?2
  • Antavedanta.nl?3
  • De-Mont-Fou.nl?4
  • Dwijsheid.nl?
  • Groot-ongeloof.nl?
  • Grote-Twijfel.nl?
  • De-twijfel-voorbij.nl?
  • De-wereld-tussen-haakjes.nl?
  • Puntjepuntjepuntje.nl?
  • Tralala.nl?

Afijn.nl. Ik-sta-open-voor-suggesties.nl.

Fidelia: Ik geloof dat ik je ten onrechte van twijfelzucht beschuldigd heb.

Hans: Zeker weten?

Fidelia: Lelijke klier.

Hans: Zenboeddhisten hebben minder moeite met twijfelzucht dan jij. ‘Kleine twijfel, kleine verlichting; grote twijfel, grote verlichting’, heet het daar.

Fidelia: Zou het?

Hans: Niet slecht.

  1. parasamgate: laatste woord van de mantra waarmee de hartsoetra eindigt, gate gate paragate parasamgate (Sanskriet; vrij vertaald: verder verder, almaar verder, almaar verder gaan)
  2. sunyanta: neologistische samentrekking van sunya (Sanskriet, leeg) en anta (einde), oftewel het einde van (zelfs) de leegte
  3. antavedanta: neologistische samenvoeging van anta (Sanskriet, einde) en vedanta, dat zelf weer een samentrekking is van veda (wijsheid) en anta; oftewel het einde van (zelfs) het einde van de wijsheid
  4. Mont Fou: Frans voor, laten we zeggen, de Gekkenberg, tegenhanger van de Berg van de Eeuwige Wijsheid. Die ik heus wel wil beklimmen, als ik maar wist waar hij stond.

Tip: Wat is zen? Honderd definities

Je kan niet vroeg genoeg met twijfelen beginnen

Drie struikelblokken op de weg naar verlichting

Gebren: Wat is volgens jou het grootste struikelblok op de weg naar verlichting?

Hans: Verlichting.

Gebren: Het grootste struikelblok op de weg naar verlichting is verlichting?

Hans: Hoe kom je erop.

Gebren: Wat dan wel?

Hans: De weg natuurlijk.

Gebren: Het grootste struikelblok op de weg naar verlichting is de weg?

Hans: Hoe kom je daar nou weer bij?

Gebren: Wat dan wel?

Hans: Het idee dat er struikelblokken zijn natuurlijk.

Gebren: Het grootste struikelblok op de weg naar verlichting is het idee dat er struikelblokken zijn?

Hans: Ik zou het anders ook niet weten.

Tip: De Poortloze Poort voor dummy’s

Razende twijfel aan razende geleerden

Wegwijzers voor wegwezers

Maya: Wat is het grootste struikelblok op de weg naar verlichting?

Hans: De razernij der geleerden.

Maya: De ‘deliramenta doctrinae’.

Hans: Daar heb je het al.

Maya: Welke geleerden precies?

Hans: Filosofen bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: De Rede.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Sceptici bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Twijfel.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Sofisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Retoriek

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Exegeten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Het Woord.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Mystici bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: God.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Boeddhisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Leegte.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Advaitavadins bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Bewustzijn.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Universalisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Eeuwige Wijsheid.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Monisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Eenheid.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Holisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Heelheid.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Non-dualisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Ondeelbaarheid.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Idealisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: De geest.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Pluralisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Veelheid.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Existentialisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Geworpenheid.

Maya: Welke geleerden nog meer?

Hans: Fatalisten bijvoorbeeld.

Maya: Hoe heet hun razernij?

Hans: Overgave.

Maya: Enzovoort, enzovoort.

Hans: Nou, voort.

Maya: Wat voor geleerde ben jij?

Hans: Hè?

Maya: Ik bedoel, hoe heet jouw razernij?

Hans: Tja.

Maya: En dit wou jij verlichting noemen?

Hans: Mij niet gezien.

Maya: Hoe zou jij het noemen?

Hans: Doe dan maar Grote Twijfel.

Tip: Denkbeeldenstorm!

Twijfelen tot je een ons weegt, je geest zo licht als een veertje

Bij mij ging het allemaal tergend langzaam. Stapje voor stapje, millimeter voor millimeter. Vooruit of achteruit, dat weet ik nóg niet. Hoofdpijn, kontpijn, afgekloven nagels. Twijfelen tot ik een ons woog. Ongemerkt werd mijn geest zo licht als een veertje.

Beste Hans,

Iedere keer als ik besef dat we eigenlijk niets weten, en ook niets kunnen weten, voel ik me helemaal ont-spannen. Een bevrijdend inzicht! Het lukt nog lang niet altijd, maar ik verblijf steeds vaker in niet-weten. Van mij mag dat verlichting heten.

Beste Pragati,

Het ‘besef dat we eigenlijk niets weten, en ook niets kunnen weten’, is een besef, geen niet weten. Dit besef wordt scepticisme genoemd, een leer die al bij de oude Grieken in zwang was. Socrates staat er bekend om.

De gedachte dat we eigenlijk niets weten en ook niet kunnen weten is voor aanhangers een troetelgedachte die, net als talloze andere troetelgedachtes (‘Jezus leeft!’, ‘Blanken zijn beter!’, ‘Ik ben Dat!’, ‘Ik heb de grootste!’, ‘We zijn al verlicht maar we weten het nog niet!’, ‘Als ik straks de baard in de keel heb zullen ze wel anders piepen!’, ‘Liefde overwint alles!’, ‘Ze zullen trots op me zijn!’, ‘Alles is bewustzijn!’, ‘Chocola is goed voor je bloedvaten!’, ‘Er zijn geen problemen, alleen maar gedachten!’) troost bieden, hoop geven of genoegen schenken.

Daar heb ik niets op tegen, en ik heb er niets op tegen om het niet-weten te noemen. Niemand heeft patent op die term. Maar het is niet wat ik ermee bedoel.

Voor mij is niet-weten geen bevrijdend inzicht dat je stante pede een tijdelijke of onomkeerbare toestand van, weet ik veel, ataraxia (onverwardheid) of apatheia (gemoedsrust) of nirwana (uitdoving, onthechting), liefdevolle vriendelijkheid (metta) of mededogen (karuna) in katapulteert.

Voor mij is niet-weten alleen maar het totaal onverwachte, radicale einde van een lange, lange zoektocht naar een bevrijdend inzicht, die echter niet werd afgesloten met een bevrijdend inzicht, maar met het totaal onverwachte, radicale einde van een lange, lange zoektocht naar een bevrijdend inzicht. Zie je het verschil?

Wat jij wilt, is in één sprong teleporteren naar dat inhoudsloze, inzichtsvrije, niets-zeggende nulpunt, zonder de tussenliggende stappen te zetten. Je wilt erin verblijven zonder er eerst heen te gaan. Alsof het inderdaad een bevrijdend inzicht is.

Zoals de advaitakinderen: ‘Zie dat je het kennen bent, niet het gekende!’ Of de monisten: ‘Alles is éééééén!’ Of de nuïsten: ‘Het is altijd nu!’ En al die andere leuzenlikkers.

‘Verlichting in één seconde, het kan echt!’ Jazeker. Voor één seconde. En dan weer over tot de (wan)orde van de dag. Lijdzaam wachten tot het bevrijdende inzicht eindelijk weer eens zijn guitige gezichtje komt laten zien. ‘Hoeveel verlichtingsmomenten heb jij dit jaar al gehad?’ ‘Drie. Jij?’ ‘Zeventien!’ ‘Wát?’
‘Op één dag!’ Kicken, waar.

Niets ten nadele van de vertegenwoordigers van instantverlichting. Wie weet hebben ze allemaal gelijk, en ik alleen niet. Het is meer dat ik mij er niet in herken. Maar dan ook helemaal niet.

Bij mij ging het allemaal tergend langzaam. Stapje voor stapje, millimeter voor millimeter. Vooruit of achteruit, dat weet ik nóg niet. Hoofdpijn, kontpijn, afgekloven nagels. Twijfelen tot ik een ons woog. Ongemerkt werd mijn geest zo licht als een veertje.

In mijn beleving heb ik elke steen moeten omdraaien, alles moeten onderzoeken; iedere aanname, ieder standpunt, ieder oordeel, ieder geloof, ieder ongeloof, ieder stokpaardje, iedere theorie, iedere norm, iedere waarde, ieder ideaal, ieder woord is vele malen door mijn mallemolen gegaan.

Niet om ervan af te komen, ben je mal. Om iets te behouden, hoe gering ook, waar ik absoluut in kon geloven. Object, subject, lichaam, geest, sunyata, advaita, tao, de lege God van Eckhart, het nada van Jan van het Kruis, humanisme, evolutionisme, scepticisme, stoïcisme, pyrronisme, pluralisme, relativisme, perspectivisme, postmodernisme, nihilisme, je kan het zo gek niet bedenken.

Tevergeefs. Ongemerkt werd mijn Lauwersoog kleiner. Tot het vlak voor mijn negenenveertigste verjaardag tijdens een ongewoon hevige najaarsstorm voorgoed onder de golven verdween. Ik worstelde en ging onder. Luctor et submergo.

Pragati: Heb jij iets tegen leuzen?

Hans: Leuzen zijn luizen. Je krijgt er jeuk van aan je kop. Ze horen thuis in de reclame en de politiek.

Pragati: Dan noem je ze toch mantra’s?

Hans: Mantra’s zijn roggen. Het venijn zit in de staart. Ze horen thuis in sastra’s en in zee.

Pragati: Jij hebt ook mantra’. ‘Weg ermee. En weg ook met het weg ermee.’

Hans: Weg ermee. En weg ook met het weg ermee.

Pragati: Voor jou is niet-weten geen bevrijdend inzicht?

Hans: Voor mij is niet weten geen bevrijdend inzicht. Het is vrij zijn van ieder inzicht, ook dit. Of je nou wilt of niet.

Voor mij is niet weten niet iets waar je in terecht komt als je eruit bent. Het is iets waar je in blijft omdat je er niet uitkomt. Of het je nou uitkomt of niet.

Pragati: Zou je het ‘inhoudsloze, inzichtsvrije, niets-zeggende nulpunt’ misschien een bevrijdend uitzicht kunnen noemen? A room with a view?

Hans: Om het idee van een bevrijdend inzicht te weerspreken, mag je het best eventjes een bevrijdend uitzicht noemen. A womb with a view. Zelf bijt ik nog liever mijn tong af.

Pragati: Waarom?

Hans: God weet wat voor vragen ik anders weer over me heen krijg.

Pragati: Wat voor vragen bijvoorbeeld?

Hans: De vraag ‘Wat voor vragen bijvoorbeeld?’ bijvoorbeeld. Of de vraag: ‘Waarop biedt het bevrijdende uitzicht van niet-weten uitzicht?’

Pragati: Goed geanticipeerd. Waarop biedt het bevrijdende uitzicht van niet-weten uitzicht?

Hans: En voor je het weet hebben we onszelf weer opgescheept met een ‘onbemiddelde werkelijkheid voorbij de woorden’, een ‘transcendente waarheid’ achter, onder of boven ‘het voor het denken onbereikbare’, een ‘oorspronkelijk gezicht’, het ‘onzichtbare zien dat wij moeiteloos zijn’ en meer van dat fraais.

Pragati: Bedoel je dat er geen onbemiddelde werkelijkheid voorbij de woorden is, geen transcendente waarheid achter, onder of boven het voor het denken onbereikbare, geen oorspronkelijk gezicht, geen onzichtbaar zien dat wij moeiteloos zijn, en meer van dat fraais? Of kunnen we dat ook niet weten?

Hans: En beginnen we weer te steggelen over de vraag of zoiets er nou wel is of niet, en of het nou wel gekend of ervaren kan worden of niet, en zo ja, of dat ook met je verstand kan of alleen met je lauwersoog of je neanderthaler intuïtie of je cartesische pijnappelklier of je zevenenveertigste chakra of je halfdoorzichtige hartenzakje of je innerlijke hoeroe (zoals onze zuiderburen zeggen) of je onderlijke hara (zoals onze oosterburen zeggen) of de (bodem van je) ziel, die daarvoor natuurlijk wel eerst ontledigd moet worden, et cetera ad assem ad calendas graecas ad fundum ad absurdum ad nauseam ad mortuum.

Drie maanden later

Pragati: Zou je het besef dat we ‘zelfs niet kunnen weten dat we niets kunnen weten’ (jouw woorden) toch niet een bevrijdend inzicht kunnen noemen? Een licht in de duisternis? Verlichting?

Hans: Het besef dat we zelfs niet kunnen weten dat we niets kunnen weten, is een besef, geen niet weten. Dit besef wordt pyrronisme genoemd, een leer die al bij de oude Grieken in zwang was. Het is voor een handjevol aanhangers een troetelgedachte, net als het besef dat we niets weten en ook niets kunnen weten, voor sceptici. Daar is niets op tegen, en er is niets op tegen om het niet-weten of een bevrijdend inzicht te noemen. Maar het is niet wat ik bedoel.

Pragati: Het zijn toch echt jouw woorden.

Hans: Buiten de context waarin ik ze uitspreek kan ik mijn woorden niet voor mijn rekening nemen. Daarbinnen eigenlijk ook niet. Over spiritualiteit spreek ik uitsluitend om tegen te spreken. Wat ik ook zeg. Dit ook. Denk dus maar niet dat het erom gaat alles tegen te spreken.

Pragati: Wat ik me zo langzamerhand begin af te vragen: waarom spreek jij eigenlijk nog van niet-weten?

Hans: Dat zou ik ook weleens willen weten. Omdat ik niks beters kon verzinnen? Nog steeds niet.

Het maakt ook geen zier uit hoe je het noemt. Grote Twijfel, Grote Verlichting, Groot Ongeloof, Grote God. Wat je in dit verband ook zegt, het zal je achtervolgen. Om over zwijgen nog maar te zwijgen.

Gelukkig gaat het er niet om wat je in je stenen tafelen beitelt. Het gaat erom ze aan gruzelementen te slaan vóór iemand er een kerk omheen bouwt. Iemand anders of jijzelf. Dat geldt ook voor deze beeldspraak.

Pragati: Heb jij iets tegen kerken?

Hans: Ik gun iedereen zijn kerk. Als ik maar niet mee naar binnen hoef.

Pragati: Want?

Hans: Want niks. Ik speel toevallig liever buiten. Mooie beeldspraak, wat?

Pragati: Misschien heeft jouw niet-weten wel niets met verlichting te maken, dacht ik vannacht opeens.

Hans: Een bevrijdend inzicht. Slaap zacht.

Tip: Zoeken naar het einde van het zoeken

Verlichting is een kwestie van wenden en keren

zei de mot

Leerling: Draait het bij verlichting om de kaars of om de vlam?

Meester: Om de mot.

Jaren later

Leerling: Draait het bij verlichting om de vinger of om de maan?

Meester: Om de zon.

Jaren later

Leerling: Draait het bij verlichting om de maan of om de zon?

Meester: Om de ruimte.

Jaren later

Leerling: Draait het bij verlichting om de zon of om de ruimte?

Meester: Om het draaien.

Tip: De dans ontsprongen

Verwijst de vinger naar de maan of de maan naar de vinger?

Rondo ostinato

Waarnaar verwijst de vinger?

De maan.

Waarnaar verwijst de maan?

De zon.

Waarnaar verwijst de zon?

Het oog.

Waarnaar verwijst het oog?

De geest.

Waarnaar verwijst de geest?

Het brein.

Waarnaar verwijst het brein?

Het lichaam.

Waarmee wijst het lichaam?

De vinger.

Lees ook: Metafysica in een wezenloze wereld

De drenkeling (vijf vaartuigen naar verlichting)

1.

Leerling: Is men op weg naar verlichting de passagier of de kapitein?

Meester: Het schip.

2.

Leerling: Is men op weg naar verlichting de kapitein of het schip?

Meester: De zee.

3.

Leerling: Is men op weg naar verlichting het schip of de zee?

Meester: De passagier.

4.

Leerling: Is men op weg naar verlichting de zee of de passagier?

Meester: De kapitein.

5.

Leerling: Is men op weg naar verlichting…

Meester: De drenkeling.

Tip: Verder, verder! Reistips voor spirituele zoekers

Vergeet het maar

Over het nut van instructies

Gitika: Wat is het geheim van verlichting?

Hans: Alles vergeten.

Gitika: Dat zal ik onthouden.

Tip: Meester Schaap en Broeder Ezel

Alleen in de duisternis zie je het licht

Terugtrekken uit het terugtrekken

Ian: Men moet zich uit de wereld terugtrekken om tot verlichting te komen.

Hans: Zeker weten?

Ian: Wat is jouw ervaring?

Hans: Je trekt je als vanzelf terug.

Ian: Waaruit?

Hans: Uit jezelf.

Ian: En dan?

Hans: Uit de wereld.

Ian: En dan?

Hans: Uit het weten.

Ian: En dan?

Hans: Uit niet-weten.

Ian: En dan?

Hans: Uit de verlichting.

Ian: En dan?

Hans: Uit het terugtrekken.

Ian: En dan?

Hans: Uit het dan.

Ian: Hm.

Hans: Maar niet noodzakelijk in die volgorde.

Tip: Ik ben niet verlicht, ik ben verduisterd

Verlichting is niet iets om niet na te streven door niet iemand

Een driedubbele beveiliging

Sheng: Is verlichting iets om naar te streven?

Hans: Verlichting is niet iets.

Sheng: Wat is het dan wel?

Hans: Noem het dan maar niet-iets.

Sheng: Kan je streven naar niet-iets?

Hans: Dan moet je eerst niet-iemand zijn.

Sheng: En als je niet-iemand bent?

Hans: Dan lukt het helemaal niet meer.

Tip: Ben je jezelf of het Zelf? Het lege geheim

Waarom de verlichte nooit uit de kast komt

Twaalf nestkastjes

Januari

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat hij er niet in zit.

Februari

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat hij niet weet dat hij erin zit.

Maart

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat hij niet weet dat hij verlicht is.

April

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat hij niet weet wat een kast is.

Mei

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat er geen kast is.

Juni

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat hij de kast niet kan vinden.

Juli

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat hij de kast is.

Augustus

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat de kast in hem zit.

September

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat zijn kast de hele wereld omvat.

Oktober

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat het buiten net zo leeg is als binnen.

November

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat het buiten net zo donker is als binnen.

December

Waarom komt de verlichte nooit uit de kast?
Omdat hij er al uit is.

Tip: Kosmische grappen

Zie jij mij als verlicht? Zie jij jezelf als verlicht?

Lijkschouwing

Bauke: Zie jij jezelf als verlicht?

Hans: Zie jij mij als verlicht? Zie jij jezelf als verlicht?

Bauke: Ik was eerst.

Hans: Dat was mijn antwoord al.

Bauke: Mijn antwoorden zijn respectievelijk ja en nee.

Hans: Dan zal dat het verschil wel zijn.

Bauke: En als je niet mag antwoorden met wedervragen?

Hans: Nee, ik zie mezelf niet als verlicht.

Bauke: Waarom niet?

Hans: Ik zie mezelf niet.

Bauke: Echt niet?

Hans: Niet echt.

Bauke: Wat bedoel je met niet echt?

Hans: Dat ik mezelf op vele manieren zie.

Bauke: Dat is heel wat anders.

Hans: Dat is precies hetzelfde.

Bauke: Begrijp ik het goed dat jij jezelf ziet als onverlicht?

Hans: Zie jij mij als onverlicht? Zie jij jezelf als onverlicht?

Tip: Wie ben je? Zelfbeelden, mensbeelden en drogbeelden

De definitie van verlichting

Niet iemand, niet niemand, niet alles, niet niets (maar de dans ontsprongen)

Floortje: Zie jij jezelf als een verlicht iemand?

Hans: Ik zie mezelf niet als iemand, laat staan als verlicht.

Floortje: Is dat niet de definitie van verlichting?

Hans: Wat?

Floortje: Jezelf als niemand zien?

Hans: Kan best wezen.

Floortje: Maar?

Hans: Ik zie mezelf ook niet als niemand.

Floortje: Ik bedoel daarmee, als het ene.

Hans: Ik zie mezelf ook niet als alles.

Floortje: Dat wil zeggen, zuivere leegte.

Hans: Ik zie mezelf ook niet als niets.

Floortje: Niet als iemand, niet als niemand, niet als alles, niet als niets; hoe zie jij jezelf dan wel?

Hans: Ik zie mezelf niet.

Floortje: Überhaupt niet?

Hans: Niet dat ik weet.

Floortje: Waarvan is dat de definitie?

Hans: Tja.

Tip: Vrijdenkers hebben maling aan de mind

Een kont is geen gezicht, maar welke is verlicht?

Uitholling overdwars

Enzo: Ben jij verlicht?

Hans: Daarover zijn de meningen verdeeld.

Enzo: Wat denk je zelf?

Hans: Geen mening.

Enzo: Is dat dan verlichting?

Hans: Wat?

Enzo: Geen mening hebben?

Hans: Daarover zijn de meningen verdeeld.

Enzo: Durf je er niet voor uit te komen?

Hans: Ik kom er rond voor uit.

Enzo: Zal ik er dan ook maar rond voor uitkomen?

Hans: Rond, vierkant…

Enzo: Volgens mij ben jij verlicht.

Hans: Een kont is geen gezicht.

Enzo: Waarom altijd zo ontwijkend?

Hans: Omdat ik niet in dat soort termen denk.

Enzo: Wat voor termen?

Hans: Ik en verlicht bijvoorbeeld.

Enzo: Want er is geen ik en er is geen verlichting?

Hans: Of niet-ik en niet-verlicht bijvoorbeeld.

Enzo: Want die bestaan ook niet?

Hans: Of bestaan en niet-bestaan.

Enzo: Verwijs je naar non-dualiteit?

Hans: Twee, niet-twee…

Enzo: Maar ben je nou verlicht of niet?

Hans: Daarover zijn de meningen verdeeld.

Tip: Wat is non-dualiteit?

Ik twijfel of ik het niet-niet-bereiken toch niet heb bereikt

Een hoogtepunt op mijn palmares

IJtje: Jij hebt tenminste iets bereikt.

Hans: Jij zegt het.

IJtje: Maar wat?

Hans: Zeg dat wel.

IJtje: Wat zou jij zeggen?

Hans: Het niet-bereiken heb ik bereikt.

IJtje: Wauw.

Hans: Een hoogtepunt op mijn palmares.

IJtje: Maar niemand die het ziet natuurlijk.

Hans: Ik tenminste niet.

IJtje: Bedoel je dat je het niet-bereiken toch niet hebt bereikt?

Hans: Och.

IJtje: Bedoel je dat je het niet-niet-bereiken hebt bereikt?

Hans: Ach.

IJtje: Bedoel je dat je het bereiken-en-niet-bereiken hebt bereikt?

Hans: Mwah.

IJtje: Bedoel je dat je het bereiken-noch-niet-bereiken hebt bereikt?

Hans: Tja.

IJtje: Bedoel je dat je het bereiken en het niet-bereiken en het niet-niet-bereiken en het bereiken-en-niet-bereiken en het bereiken-noch-niet-bereiken voorbij bent?

Hans: Hè?

IJtje: Bedoel je dat je zelfs het voorbij zijn voorbij bent?

Hans: Pff.

IJtje: Wat bedoel je dan?

Hans: Wie?

IJtje: Bedoel je soms niets?

Hans: Wat?

IJtje: Doel je op niet-bedoelen?

Hans: Eh.

IJtje: Doel je op het niets?

Hans: Jij geeft niet op hè?

IJtje: Nooit.

Hans: Wat drijft je?

IJtje: Ik wil bereiken wat jij hebt bereikt.

Hans: Dan zal je toch een keer moeten ophouden.

Tip: De Grote Weg (is niet moeilijk voor wie hem kwijt is)

Verlichting slaapt in een twijfelaar

Wakker worden uit het idee van ontwaken

Thea: Waarom heb ik geen Groot Inzicht?

Hans: Ik spreek liever van Groot Uitzicht.

Thea: Waarom heb ik geen Groot Uitzicht?

Hans: Omdat er een muur voor staat.

Thea: Wat voor muur?

Hans: Een muur van ideeën.

Thea: En die moet weg?

Hans: Och.

Thea: Nou?

Hans: Dat hij weg moet is ook maar een idee.

Thea: Weg ermee.

Hans: Die muur is ook maar een idee.

Thea: Weg ermee.

Hans: Degene die hem weg moet halen is ook maar een idee.

Thea: Weg ermee.

Hans: Dat het allemaal maar ideeën zijn is ook maar een idee.

Thea: Weg ermee.

Hans: Dat je ideeën zomaar kan weggooien is ook maar een idee.

Thea: Weg ermee.

Hans: Je hebt er zin in vandaag.

Thea: En als die muur van ideeën eenmaal weg is?

Hans: Tja.

Thea: Groot Uitzicht zei je toch?

Hans: Och.

Thea: Nee hè.

Hans: Toch.

Thea: Groot uitzicht is ook maar een idee?

Hans: Weg ermee.

Tip: Wat is spirituele verlichting? Het denken doorzien

Meestertwijfelaar in een hemelbed

Slaap zacht

1.

Leerling: Bent u werkelijk alles kwijtgeraakt?

Meester: U?

2.

Leerling: Bent u werkelijk alles kwijtgeraakt?

Meester: Werkelijk?

3.

Leerling: Bent u werkelijk alles kwijtgeraakt?

Meester: Alles?

4.

Leerling: Bent u werkelijk alles kwijtgeraakt?

Meester: Kwijtgeraakt?

5.

Leerling: Bent u werkelijk alles kwijtgeraakt?

Meester: Heb ik ooit iets gehad?

6.

Leerling: Is kwijtraken dan het enige wat overblijft?

Meester: Waarvan?

Leerling: Er is alleen maar kwijtraken.

Meester: Ook weg.

Leerling: Bergen zijn weer bergen en rivieren weer rivieren.

Meester: Tautologieën zijn tautologieën.

Leerling: En nirwana dan?

Meester: Slaap zacht.

Tip: Zalig zijn de armen van geest

De meester is een stroomdraad, de leerling in een droomstaat

De nachtmerrie van de werkelijkheid

Leerling: Verlichting is ontwaken uit de droomstaat waarin…

Meester: Droomstaat?

Leerling: Een toestand waarin wij niet in staat zijn de Werkelijkheid te zien en…

Meester: Werkelijkheid?

Leerling: Datgene wat wij Zijn in plaats van…

Meester: Zijn?

Leerling: Eh…

Meester: Wij?

Leerling: ….

Meester: Verlichting?

Tip: De illusie van de illusie

Ontwaken in de droom

Roosmarijn: Waaruit moet ik ontwaken?

Hans: Uit de droom dat je wakker moet worden.

Tip: Brieven advaita; het bewustzijn voorbij

Ontwaken uit het nu

en dan

Adré: Waaruit moet ik ontwaken?

Hans: Uit de droom dat je wakker moet worden.

Adré: En dan?

Hans: Uit de droom dat je al wakker bent maar het nog niet weet.

Adré: En dan?

Hans: Uit de droom dat je kan weten of je wakker bent.

Adré: En dan?

Hans: Uit de droom dat je niet kan weten of je wakker bent.

Adré: En dan?

Hans: Uit de droom dat je kan weten.

Adré: En dan?

Hans: Uit de droom dat je niet kan weten.

Adré: En dan?

Hans: Uit de droom van het dan.

Adré: Verwijs je naar het nu?

Hans: Ook daaruit moet je ontwaken.

Tip: Help ons uit de droom (maar laat ons onze dromen)

Dromen van eeuwige slaap

In de matroesjka van de geest

Leerling: Wat is ontwaken?

Meester: Wakker worden uit de droom van ontwaken.

Vijf jaar later

Leerling: Ontwaken is wakker worden uit de droom van ontwaken.

Meester: Ook uit de droom van wakker worden uit de droom van ontwaken.

Vijf jaar later

Leerling: Ontwaken is wakker worden uit de droom van wakker worden uit de droom van ontwaken.

Meester: Ook uit de droom van wakker worden uit de droom van wakker uit de droom van ontwaken.

Vijf jaar later

Leerling: Ontwaken is wakker worden uit iedere droom.

Meester: Ook uit de droom van wakker worden uit iedere droom.

Tip: Het regressieprobleem

Ontwaken uit je zekerheden in een onzeker heden

Als de paradijsvogel gevlogen is

Leerling: Ik denk dat er ergens een paradijs op mij ligt te wachten.

Meester: Wakker worden.

Jaren later

Leerling: Ik denk niet dat er ergens een paradijs op mij ligt te wachten.

Meester: Wakker worden.

Jaren later

Leerling: Ik denk dat dit het paradijs al is.

Meester: Wakker worden.

Jaren later

Leerling: Ik denk niet dat dit het paradijs al is.

Meester: Wakker worden.

Jaren later

Leerling: Ik denk dat niet denken het paradijs is.

Meester: Wakker worden.

Jaren later

Leerling: Ik denk niet…

Meester: Wakker worden.

Jaren later

Leerling: Ik denk…

Meester: Wakker worden.

Jaren later

Leerling: Ik…

Meester: Wakker worden.

Jaren later

Leerling: …

Meester: Dan niet.

Tip: Lijden, is er een einde aan?

Zeker weten dat je bent of niet bent?

Daar komt het wel op neer

Matti: Ben jij nou iemand of ben je nou niemand?

Hans: Jazeker.

Matti: Wat?

Hans: Nee hoor.

Matti: Hè?

Hans: Wat dacht jij dan?

Matti: Niemand natuurlijk.

Hans: Dan ben ik voor jou niemand.

Matti: Ik bedoel, iemand natuurlijk.

Hans: Dan ben ik voor jou iemand.

Matti: En voor jezelf?

Hans: Niemand als ik denk dat ik niemand ben en iemand als ik denk dat ik iemand ben.

Matti: En als je over iets anders denkt?

Hans: Tja.

Matti: En als je helemaal niet denkt?

Hans: Dat komt op hetzelfde neer.

Matti: Ben je dan wat je denkt of denk je dan wat je bent?

Hans: Jazeker.

Matti: Wat?

Hans: Grapje.

Matti: Hè?

Hans: Wat dacht je dan?

Tip: Ben je jezelf of ben je het Zelf? Het lege geheim

Ontwording van ontwaken en ontwording

1.

Leerling: Ontwaken is ontwording van het ik tot het Zelf.

Meester: Ontwaken is ontwording van het ik en het zelf.

2.

Leerling: Ontwaken is ontwording van het zelf tot God.

Meester: Ontwaken is ontwording van het zelf en god.

3.

Leerling: Ontwaken is ontwording…

Meester: Van ontwaken en ontwording.

Tip: Ledig de Geest in de Wolk van niet-weten

Het verhaal van het einde van alle verhalen

Drie spelletjes

1.

‘Als je ophoudt om nog in welk verhaal ook te geloven wordt het leven vanzelf een spel.’

‘Is dit nog een verhaal of al het spel?’

2.

‘Als je ophoudt om nog in welk verhaal ook te geloven wordt het leven vanzelf een spel.’

‘En als je niet meer gelooft in het verhaal van het leven?’

3.

‘Als je ophoudt om nog in welk verhaal ook te geloven wordt het leven vanzelf een spel.’

‘En als je ophoudt om nog in het verhaal van het ophouden om nog in welk verhaal ook te geloven?’

Tip: Catch 22 Metaforen voor verlichting

Proeven van verlichting (tot het smaakt)

Dat had je nou niet moeten vragen

Leerling: Ben ik verlicht?

Meester: Wat denk je zelf?

Leerling: Ik denk van niet.

Meester: Dat had je nou niet moeten zeggen.

Jaren later

Leerling: Ben ik verlicht?

Meester: Wat denk je zelf?

Leerling: Ik denk van wel.

Meester: Dat had je nou niet moeten zeggen.

Jaren later

Leerling: Ben ik verlicht?

Meester: Wat denk je zelf?

Leerling: Ik vertrouw mijn eigen gedachten niet.

Meester: Zeker weten?

Leerling: Honderd procent.

Meester: Dat had je nou niet moeten zeggen.

Jaren later

Leerling: Ben ik verlicht?

Meester: Wat denk je zelf?

Leerling: Ik vertrouw mijn eigen gedachten niet.

Meester: Zeker weten?

Leerling: Natuurlijk niet.

Meester: Waarom niet?

Leerling: Omdat dat ook maar een gedachte is.

Meester: Vertrouw je mijn gedachten wel?

Leerling: Anders zou ik het niet vragen.

Meester: Dat had je nou niet moeten zeggen.

Jaren later

Leerling: Ben ik verlicht?

Meester: Wat denk je zelf?

Leerling: Ik vertrouw mijn eigen gedachten niet.

Meester: Zeker weten?

Leerling: Natuurlijk niet.

Meester: Waarom niet?

Leerling: Omdat dat ook maar een gedachte is.

Meester: Vertrouw je mijn gedachten wel?

Leerling: Natuurlijk niet.

Meester: Waarom vraag je het dan aan mij?

Leerling: Ik moet het toch aan iemand vragen.

Meester: Dat had je nou niet moeten zeggen.

Jaren later

Leerling: Ben ik verlicht?

Meester: Wat denk je zelf?

Leerling: Ik vertrouw mijn eigen gedachten niet.

Meester: Zeker weten?

Leerling: Natuurlijk niet.

Meester: Waarom niet?

Leerling: Omdat dat ook maar een gedachte is.

Meester: Vertrouw je mijn gedachten wel?

Leerling: Natuurlijk niet.

Meester: Waarom vraag je het dan aan mij?

Leerling: Deed ik dat?

Meester: Het leek er wel op.

Leerling: Dat zegt niks.

Meester: Dan mag ik je feliciteren.

Leerling: Waarmee?

Meester: Jij bent waarlijk verlicht.

Leerling: Dank u wel.

Meester: Dat had je nou niet moeten zeggen.

Jaren later

Leerling: Ben ik verlicht?

Meester: Wat denk je zelf?

Leerling: Ik vertrouw mijn eigen gedachten niet.

Meester: Zeker weten?

Leerling: Natuurlijk niet.

Meester: Waarom niet?

Leerling: Omdat dat ook maar een gedachte is.

Meester: Vertrouw je mijn gedachten wel?

Leerling: Natuurlijk niet.

Meester: Waarom vraag je het dan aan mij?

Leerling: Deed ik dat?

Meester: Het leek er wel op.

Leerling: Dat zegt niks.

Meester: Dan mag ik je feliciteren.

Leerling: Waarmee?

Meester: Jij bent waarlijk verlicht.

Leerling: U kan me nog meer vertellen.

Meester: Ik denk het niet.

Tip: Verder, verder! Tips voor spirituele zoekers

Verlichting komt altijd te laat

Leerling: Wanneer zal ik eindelijk verlicht zijn?

Leraar: Als het je niets meer zegt.

Tip: Hoera, verlicht?

Alle kennis weg, ook over de weg

Klein beginnen

Griselda: Ultieme realisatie is de transcendentie van alle kennis.

Hans: In gewoon Nederlands?

Griselda: Je komt er door alle kennis te overstijgen.

Hans: Zie eerst deze maar eens te overstijgen.

Tip: De lege leer

Alle Wegen leiden naar Dromen

Het sprookje der sprookjes

Eenmalige aanbieding voor noeste zoekers, het absolute meesterwerk: Alle Wegen Lijden Naar Dromen van drs. Johannes Nicolaas van Dam, honderddelig, goud op snee. Inhoudsopgave:

  1. Het sprookje van het materialisme
  2. Het sprookje van het idealisme
  3. Het sprookje van de persoon
  4. Het sprookje van het ware zelf
  5. Het sprookje van geen-zelf
  6. Het sprookje van de ware geest
  7. Het sprookje van geen-geest
  8. Het sprookje van het doen
  9. Het sprookje van niet-doen
  10. Het sprookje van het loslaten
  11. Het sprookje van de vrije wil
  12. Het sprookje van de onvrije wil
  13. Het sprookje van overgave
  14. Het sprookje van genade
  15. Het sprookje van de hel
  16. Het sprookje van de hemel
  17. Het sprookje van gehechtheid
  18. Het sprookje van onthechting
  19. Het sprookje van veelheid
  20. Het sprookje van afgescheidenheid
  21. Het sprookje van eenheid
  22. Het sprookje van dualiteit
  23. Het sprookje van non-dualiteit
  24. Het sprookje van onuitsprekelijkheid
  25. Het sprookje van de film en het doek
  26. Het sprookje van het worden
  27. Het sprookje van het zijn
  28. Het sprookje van verlichting
  29. Het sprookje van de bron
  30. Het sprookje van essentie
  31. Het sprookje van het absolute
  32. Het sprookje van de hoogste waarheid
  33. Het sprookje van de diepste grond
  34. Het sprookje van de achterste stoel
  35. Het sprookje van de eerste oorzaak
  36. Het sprookje van alleen maar dit
  37. Het sprookje van maya
  38. Het sprookje van immanentie
  39. Het sprookje van transcendentie
  40. Het sprookje van het eeuwige nu
  41. Het sprookje van transformatie
  42. Het sprookje van realisatie
  43. Het sprookje van een hogere werkelijkheid
  44. Het sprookje van een onbemiddelde werkelijkheid
  45. Het sprookje van je goddelijke natuur
  46. Het sprookje van het totaal andere
  47. Het sprookje van het bewustzijn
  48. Het sprookje van het keuzeloos gewaarzijn
  49. Het sprookje van niet-oordelen
  50. Het sprookje van mindfulness
  51. Het sprookje van spontaniteit
  52. Het sprookje van authenticiteit
  53. Het sprookje van de stilte
  54. Het sprookje van de onschuld
  55. Het sprookje van onverstoorbaarheid
  56. Het sprookje van blijvend geluk
  57. Het sprookje van onvoorwaardelijke liefde
  58. Het sprookje van neutraliteit
  59. Het sprookje van openheid
  60. Het sprookje van de thuiskomst
  61. Het sprookje van de kosmische grap
  62. Het sprookje van het scepticisme
  63. Het sprookje van het stoïcisme
  64. Het sprookje van het postmodernisme
  65. Het sprookje van het relativisme
  66. Het sprookje van het existentialisme
  67. Het sprookje van het absurdisme
  68. Het sprookje van het nihilisme
  69. Het sprookje van de grote weg
  70. Het sprookje van geen-weg
  71. Het sprookje van zelfvergetelheid
  72. Het sprookje van verdienste
  73. Het sprookje van devotie
  74. Het sprookje van ascese
  75. Het sprookje van het verzaken
  76. Het sprookje van het derde oog
  77. Het sprookje van het ego
  78. Het sprookje van de mind
  79. Het sprookje van het Werk
  80. Het sprookje van autolyse
  81. Het sprookje van meditatie
  82. Het sprookje van de dharma
  83. Het sprookje van niet-dharma
  84. Het sprookje van samsara
  85. Het sprookje van nirwana
  86. Het sprookje van je boeddhanatuur
  87. Het sprookje van het universele mededogen
  88. Het sprookje van de geloften
  89. Het sprookje van het kleine voertuig
  90. Het sprookje van het grote voertuig
  91. Het sprookje van de transmissie van hart tot hart
  92. Het sprookje van de vinger en de maan
  93. Het sprookje van je oorspronkelijke gezicht
  94. Het sprookje van vorm en leegte
  95. Het sprookje van de kennis zonder leraar
  96. Het sprookje van de wijsheid voorbij alle wijsheid
  97. Het sprookje van de sophia perennis
  98. Het sprookje van het mysterie
  99. Het sprookje van niet weten
  100. Het sprookje van de lege leer

Zolang de voorraad strekt en uitsluitend verkrijgbaar bij uitgeverij Eeuwig Zweven onder vermelding van ‘Slaap zacht’.

Tip: Doe de verlichtingstest