Mediteren zonder mediteren

‘Wie het verschil tussen mediteren en niet-mediteren niet meer kent, mediteert nooit niet.’ Dwaalteksten over mediteren zonder mediteren, mindfulness zonder mindfulness en weten zonder weten.

Tip: De Poortloze Poort #9 en verder, #26 en verder, #42 en verder

Veertig vragen over mediteren

bij wijze van meditatie

Wat is mediteren? Wat is mediteren niet? Wat is mediteren zonder mediteren? Hoe vaak moet je mediteren? Hoe lang moet je mediteren? Moet je mediteren? Wat is de juiste houding? Waarom is de juiste houding van belang? Is de juiste houding van belang? Wat is het doel van meditatie? Heeft meditatie wel een doel? Wat is meditatie zonder doel? Is meditatie zonder doel wel meditatie? Wat is de optimale duur van een retraite? Wat is de meditatieve staat? Word je een beter mens door te mediteren? Is er ook maar iemand die ook maar één meditatietechniek volledig beheerst? Helpt meditatie je om aan je gedachten te ontsnappen? Voor hoelang? En daarna? Helpt meditatie bij je zoektocht naar de waarheid? Is er zo’n waarheid? Stelt meditatie je in staat de hoogste werkelijkheid te realiseren? Is er zo’n werkelijkheid? Moet hij wel gerealiseerd worden? Gaat het bij mindfulness om bewaken of ontwaken, of komt dat op hetzelfde neer? Gaat het erom maar één ding tegelijk te doen? Kan je wel één ding tegelijk doen? Ligt mindfulness ten grondslag aan het boeddhisme of andersom of beide of geen van beide? Is mindfulness religie? Waar is zazen goed voor? Waar is zen goed voor? Leidt meditatie tot verlichting? Wat is verlichting? Is er wel zoiets als verlichting? Wie is er verlicht? Wat is niet-weten? Kan je niet-weten oefenen? Is niet-weten een methode, een houding, een filosofie, een vorm van mystiek, of eerder een anti-methode, een anti-houding, een anti-filosofie, anti-mystiek? Wat is het verband tussen niet-weten en meditatie?

Dubbele lotus of dubbele houdgreep?

Zwichten voor het ongerichte

Hans mediteert

Beste Hans,
Wat is mediteren?

Beste Silvana,
Oefenen voor een leven zonder oefenen.

Silvana: Pardon?

Hans: Streven naar het einde van het streven.

Silvana: Hoe vaak mediteer jij, hoe lang achter elkaar, in welke houding en met welke techniek?

Hans: Ik mediteer nooit en ik mediteer nooit niet. Je kan je voorstellen dat het voor iemand die nooit mediteert onpraktisch is om daarbij steeds dezelfde houding aan te nemen. Voor iemand die nooit niet mediteert ook. Vandaar dat ik genoegen neem met de houding of activiteit van het moment, en de veranderingen die zich daarin van nature voordoen voor lief neem.

Silvana: Doe jij weleens retraites?

Hans: Ik ben permanent in retraite, in mezelf of in niet weten of in een retraitewaan of wat het ook is en hoe het ook heet. Daarom heeft het voor mij weinig zin om op retraite te gaan. Misschien krijg ik nog eens behoefte om mij een poosje uit mijn retraite terug te trekken, als dat tot de mogelijkheden behoort, maar tot het zover is kan ik er niet over meepraten.

Silvana: Wat versta jij onder de meditatieve staat?

Hans: In de meditatieve staat waarin ik nooit niet verkeer heb je geen idee of je in een meditatieve staat verkeert en maak je je daar geen moment zorgen om.
Maak je je er toch zorgen om dan maak je je dáár geen zorgen om, zou ik denken, maar dat heb ik nog niet meegemaakt. Bij gebrek aan definitie en finaliteit valt er niets te doen of te laten, niets te cultiveren, niets te beheersen en niets te bezweren. Iedere meditatietechniek of improvisatie daarop of simulatie ervan of weerstand ertegen of afwezigheid ervan is zonder meer welkom.

In deze weldadige niet-staat of niet-dadige welstaat is het niet alleen onduidelijk of er gemediteerd wordt, het is evenzeer onduidelijk of er wel iemand is die, of iets is dat, dit al dan niet mediteren doet of ondergaat. De hang om hierin, of waarin dan ook, duidelijkheid te scheppen, is allang geen partij meer voor de drang om elke vorm van duiding en eenduidigheid te onderscheppen.

Ongewild verwijlen in het wisse ongewisse, zo zou ik de staat omschrijven die mijn woorden doel doet missen, die mijn schrijven maakt tot wissen en zich toch niet laat verdrijven.

Silvana: Maar wat heb je eraan? Word je er een beter mens van? Maakt het een einde aan het lijden?

Hans: Wat je eraan hebt weet ik precies niet. Ik kan wel beweren dat je er een beter mens van wordt, maar wat is dat – iemand die net zo leeft en denkt en spreekt als ik? Weinigen zullen dat beamen, ik ook niet, nog minder zullen erop uit zijn, ik al helemaal niet. En ik kan wel liegen dat er in het ongewilde ongewisse geen lijden is, maar dat zou het op slag gewis en gewild maken, van jou een loser en van mij een verlosser, met alle lijden van dien. Dit kan ik je wel verzekeren: ik krijg er nooit genoeg van. Tot nog toe niet tenminste.

Silvana: Wat kan je mij aan- of afraden?

Hans: Niets of niemand, aan noch af. Welke richtlijn of verrichting kan het richten zelf ontwrichten? Valt hier nog wat te oefenen en behalen of is het meer een kwestie van neerhalen en effenen wat nooit was?

Gelukkig is dit zo’n probleem dat verdwijnt zodra de oplossingen zijn doorzien. Tot die tijd is alles best. Na die tijd helemaal.

Deze tekst is ook verschenen in het Boeddhistisch Dagblad

Beheerst door meditatietechnieken

En niemand die er ook maar één beheerst

Leerling: Helder inzicht in de boeddhanatuur vraagt volledige beheersing van de geest.

Meester: Maar hoe beheerst men de geest?

Leerling: Door middel van meditatietechnieken natuurlijk.

Meester: Niemand die er ook maar één volledig beheerst…

Leerling: Maar?

Meester: Velen die er volledig door worden beheerst.

Word jij erdoor beheerst?

Mindful zijn als je mindful bent

‘Goed, verkeerd, je zadel zoekt een peerd.’

Beste Hans,

Vandaag heb ik weer uren over het strand gelopen. Er waren golven, er waren wolken, er was wind en zand en zee. En ik? Ik dacht na over het leven. Als een dwaas doorzocht ik mijn geest op zoek naar de diepste waarheid. En zag haar faliekant over het hoofd. De waarheid van de schelpen voor mijn voeten, het zand tussen mijn tenen, de meeuwen in de lucht en de zon op mijn huid.

Beste Joko,

Ik zie het helemaal voor me. Eén ding begrijp ik niet. Je schrijft dat je de waarheid faliekant over het hoofd zag. Welke waarheid?

Joko: De waarheid van gewoon maar dit. De waarheid van het hier en nu. De waarheid van de aarde die je draagt. De waarheid van de werkelijkheid die is wat hij is, wat je er ook over denkt. Die steeds op je wacht en er altijd voor je zal zijn. Omdat je hem al bent. De hoogste werkelijkheid waarin je thuiskomt in jezelf:

Schelpen onder mijn voeten
Zand tussen mijn tenen
Meeuwen in de lucht
De zon op mijn huid

Hans: Aha. De waarheid van het hier en nu natuurlijk. Hoe kon ik haar over het hoofd zien. Eén ding begrijp ik niet. Wat als er hier en nu zoeken naar de waarheid is? Of denken over het leven? Is dat dan niet de diepste waarheid en de hoogste werkelijkheid?

Joko: De hoogste werkelijkheid gaat vooraf aan alle gedachten.

Hans: Zou best kunnen. Het zou ook kunnen dat ‘de hoogste werkelijkheid’ ook maar een gedachte is. Zo ja, wat gaat dan nog waaraan vooraf?

Wat ik ook weleens zou willen weten: Als gedachten geen deel uitmaken van de hoogste werkelijkheid, waarvan dan wel? Wat is precies het verband tussen datgene waarvan ze deel uitmaken, gesteld dat ze inderdaad ergens deel van uitmaken, en de hoogste werkelijkheid, gesteld dat er zoiets is? Hoeveel werkelijkheden ken jij eigenlijk?

Los van deze vragen vinden je gedachten naar ik aanneem net zo goed hier en nu plaats als je waarnemingen van zand, zon en zee. Als je ze toch wilt uitsluiten van de hoogste werkelijkheid zul je dus een ander criterium moeten verzinnen dan hun actualiteit. Om nog maar te zwijgen over de mogelijkheid dat ook het hier en nu alleen maar een gedachte is.

Joko: Ik wil juist niets uitsluiten.

Hans: Waarom zijn zintuiglijke waarnemingen dan wél acceptabel in jouw hier en nu en gedachten niet? Wat is op de keper beschouwd het verschil tussen waarnemingen en gedachten? Tussen dingen en waarnemingen? Tussen dingen en gedachten? En nu we het er toch over hebben: wat is op de keper beschouwd het verschil tussen hier en daar? Tussen toen en straks en nu?

Joko: Ik weet het even niet meer.

Hans: Ik weet het allang niet meer.

Maanden later

Beste Hans,

Eten als je eet
Slapen als je slaapt
Zoeken als je zoekt
Denken als je denkt

Beste Joko,
Aha, je weet het weer even. Maar wat? Bedoel je soms dat je alles met volledige aandacht moet doen of dat je maar één ding tegelijk mag doen?

Joko: Ik kan het net zo goed verklappen: ik doe sinds een paar weken aan mindfulness.

Hans: Spannend hoor. Dan zeg ik:

Mindful zijn als je mindful bent
Mindless zijn als je mindless bent

En wat de praktijk van alledag betreft:

Denken als je wandelt
Lezen als je poept
Krabben als je zingt
Zuchten als je droomt

Joko: Bedoel je dat het komt zoals het komt en dat we alles moeten omarmen? Met gedachten en al? Dat het niet verkeerd is om over het strand te lopen en ondertussen over iets anders na te denken? Dat ik er gewoon van moet genieten in plaats van me ertegen te verzetten? Van al dat denken bedoel ik. Genieten van wat er maar gebeurt?

Hans: Goed, verkeerd, je zadel zoekt een peerd. Verzet is ook wat er gebeurt. Weerstand tegen je verzet is ook wat er gebeurt. Er niet van kunnen genieten is ook wat er gebeurt. Denken dat je ervan moet kunnen genieten is ook wat er gebeurt.

Joko: Dus?

Hans: Dus.

Mindfulness, mindfoolness en mouthfulness

Iedereen weet (wat anders)

“Boeddhisme ligt ten grondslag aan mindfulness!”
“Mindfulness ligt ten grondslag aan boeddhisme!”
“Mindfulness heeft niets te maken met boeddhisme!”
“Mindfulness is boeddhisme!”
“Mindfulness is religie!”
“Mindfulness staat los van religie!”
“Religie ligt ten grondslag aan mindfulness!”
“Mindfulness ligt ten grondslag aan religie!”
“Mindfulness is open aandacht!”
“Mindfulness is theorie!”
“Mindfulness voor al uw falen!”
“Mindfulness is poëzie!”
“Mindfulness is maar een middel!”
“Mindfulness is therapie!”
“Mindfulness is easy money!”
“Mindfulness for you and me!”
“Wil dan niemand accorderen?”
“Let’s agree to disagree!”
“I disagree!”
“I disagree!”
“I disagree!”
“I disagree!”
” ’t Is religie!”
“Het is mode!”
” ’t Is een woord!”
“Dat is het nie!”

BisBis

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Iedereen weet’. Ik heb hem geschreven naar aanleiding van een oeverloze discussie aldaar over het boeddhistisch kaliber van mindfulness. ‘Iedereen weet’ is ook de titel van een boek van een van de gelijkhebbers.

mouthfulness: spraakvloed bij volle mind

Mediteren zonder antwoord

Laat maar zitten

Monnik: Waar is al dat zitten eigenlijk goed voor?

Meester: Om je te laten nadenken over de vraag waar het goed voor is.

Monnik: Nou, dat is dan mooi gelukt.

Jaren later

Monnik: Waar is al dat nadenken over de vraag waar al dat zitten goed voor is eigenlijk goed voor?

Meester: Om je te laten voelen wat het is om geen antwoord te hebben.

Monnik: Nou, dat is dan mooi gelukt.

Jaren later

Monnik: Waar is al dat voelen wat het is om geen antwoord te hebben eigenlijk goed voor?

Meester: Om je te laten zien waar het in zen om draait.

Monnik: Nou, dat is dan mooi mislukt.

Jaren later

Meester: Waar is zen volgens jou goed voor?

Monnik: Laat maar zitten.

Meester: Dan is het toch gelukt.

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Om je te laten’.

Mediteren zonder zoeken

Maar waar dat goed voor is?

Monnik: Waar is al dat zitten goed voor?

Meester: Wie zegt dat het ergens goed voor is?

Monnik: Wou u soms zeggen van niet?

Meester: Wie zegt dat ik iets wil zeggen?

Monnik: Ik wil alleen maar weten wat u vindt.

Meester: Alleen zoekers vinden iets.

Monnik: Nou weet ik nog niet waar al dat zitten goed voor is.

Meester: Tenzij dat is waar het goed voor is.

Monnik: Is dat waar het goed voor is?

Meester: Ga daar dan maar mee zitten.

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Alleen zoekers vinden iets’.

Mediteren zonder doel

Terugtrekkend inzicht

Monnik: Waar is al dat zitten goed voor?

Meester: Stel dat het ergens goed voor is…

Monnik: Nou?

Meester: Waar is dát dan goed voor?

Monnik: Ergens anders voor, zou ik zeggen.

Meester: En dat?

Monnik: Idem dito.

Meester: En dat?

Monnik: Voor zichzelf dan maar.

Meester: O?

Monnik: Je moet toch een keer ophouden.

Meester: Waarom dan niet meteen bij het begin?

Monnik: Bedoelt u dat al dat zitten nergens goed voor is?

Meester: Geen idee.

Monnik: Bedoelt u dat er niets te weten valt?

Meester: Waar is al dat vragen goed voor?

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Terugtrekkend inzicht’.

Het regressieprobleem

Mediteren zonder idee

Eerst maar eens vaststellen of het moet

Monnik: We moeten zitten zonder het idee dat er iets te halen valt.

Meester: Ook.

Monnik: Hoe dan nog meer?

Meester: Zonder het idee dat er niets te halen valt.

Monnik: Bedoelt u dat we moeten zitten zonder idee?

Meester: ’t Idee.

Monnik: Waarom moet dat trouwens op een kussen?

Meester: En waarom moet het eigenlijk zittend.

Monnik: Hoe moet het volgens u?

Meester: Eerst maar eens vaststellen of het moet.

Monnik: Bedoelt u dat we dat zelf kunnen uitmaken?

Meester: Wie zegt dat we zelf iets kunnen uitmaken?

Monnik: Zegt u nou dat we geen keus hebben?

Meester: Wat zegt dat als ik daar geen keus in zou hebben?

Monnik: Bedoelt u dat we van onze veronderstellingen af moeten?

Meester: En dan?

Monnik: Ik merk het al.

Meester: O jee.

Monnik: Bij u valt niets te halen.

Meester: ’t Idee.

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Doorgezeten’.

Mediteren zonder vragen

Monnik: We moeten zitten zonder het idee dat er iets te halen valt.

Meester: Alsof er iets te zitten valt.

Monnik: Wou u zeggen van niet?

Meester: Alsof er iets te zeggen valt.

Monnik: Bedoelt u dat we moeten zwijgen?

Meester: Alsof er iets te zwijgen valt.

Monnik: Wat wilt u dan zeggen?

Meester: Alsof er iets te willen valt.

Monnik: Bedoelt u dat we ons moeten overgeven?

Meester: Waaraan?

Monnik: Aan het ware zelf?

Meester: Wie moet dat dan doen?

Monnik: Daar vraagt u me wat.

Meester: Alsof er iets te vragen valt.

Monnik: Shit.

Meester: De een noemt het stront, de ander mest.

Monnik: Hoe moeten we dan zitten?

Meester: Zonder het idee dat er iets te balen valt?

Monnik: Is dat een vraag of een antwoord?

Meester: Wat maakt het uit.

Monnik: Het zijn maar woorden, wou u zeggen.

Meester: Volgens mij wou jij dat zeggen.

Monnik: Bedoelde u misschien dat iedere vraag zijn eigen antwoord is?

Meester: Is dat een vraag of een antwoord?

Monnik: Of dat ieder antwoord tot nieuwe vragen leidt?

Meester: Het lijkt er wel op.

Monnik: Bij u valt niets te halen, hè?

Meester: Denk je dat nou nog steeds?

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Alsof’.

Mediteren is steeds opnieuw beginnen

De eeuwige les

Monnik: Wat is zazen?

Meester: Zitten tot je een ons weegt.

Monnik: Bedoelt u dat het onzin is om te gaan zitten?

Meester: Zitten is zitten.

Monnik: Maar wat is dan de les?

Meester: Dat is dan de les.

Monnik: Dan heb ik mijn lesje wel geleerd.

Meester: Ga dan maar weer zitten.

Monnik: Waarvoor?

Meester: Voor de volgende les.

Monnik: Welke les?

Meester: De eeuwige.

Monnik: Wat is de eeuwige les?

Meester: Het afleren van de vorige.

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘De eeuwige les’.

Motto’s voor moeilijke minuten

Als je er even doorheen zit

24:00

Wat is zazen?
Zitten zonder motto.

01:00

Wat is zazen?
Zitten tot je opstaat.

02:00

Wat is zazen?
Opzitten tot je dwarsligt.

03:00

Wat is zazen?
Zitten tot je nergens meer mee zit.

04:00

Wat is zazen?
Zitten tot je leegzit.

05:00

Wat is zazen?
Vastzitten tot je loszit.

06:00

Wat is zazen?
Tegenzitten tot je voorzit.

07:00

Wat is zazen?
Tegenzitten tot je meezit.

08:00

Wat is zazen?
Doorzitten tot je doodzit.

09:00

Wat is zazen?
Dwarszitten tot je recht zit.

10:00

Wat is zazen?
Rechtzitten tot je dwarsligt.

11:00

Wat is zazen?
Opzitten tot je geen pootjes meer geeft.

12:00

Wat is zazen?
Dichtzitten tot je opengaat.

13:00

Wat is zazen?
Zittenblijven tot je overgaat.

14:00

Wat is zazen?
Zitten, niet achternazitten.

15:00

Wat is zazen?
Zitten, niet bezitten.

16:00

Wat is zazen?
Zitten, niet mooizitten.

17:00

Wat is zazen?
Stilzitten, niet vastzitten.

18:00

Wat is zazen?
Neerzitten, niet omhoogzitten.

19:00

Wat is zazen?
Vrij zitten, niet gevangenzitten

20:00

Wat is zazen?
Zitten zonder pitten.

21:00

Wat is zazen?
Zitten zonder spitten.

22:00

Wat is zazen?
Zitten zonder splitten.

23:00

Wat is zazen?
Zitten zonder zitten.

24:00

Wat is zazen?
Zitten zonder motto.

Deze tekst en de volgende zijn verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Voor doorzitters’.

Mediteren zonder motto

Monnik: Wat is zazen?

Meester: Zitten zonder motto.

Monnik: Dat is nog steeds een motto.

Meester: Ga daar dan maar mee zitten.

Mediteren zonder vorm

Monnik: Wat ten diepste is zazen?

Meester: Gatsdienst.

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Sunyata’.

Mediteren zonder leegte

Monnik: Waaraan herkent men de zenleraar?

Meester: Aan zijn aambeien.

Deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Gatsdienst’.

Mediteren zonder vooroordelen

Maar kijk uit dat je niet in de fik vliegt

Beste Hans,
Volgens de Japanse boeddhist Dogen (1200-1253) mediteer je omdat je verlicht bent, niet omdat je het wilt worden. Je zit op je kussen om je ideeën en verwachtingen over verlichting weg te branden. De blanke pit is er al maar kan pas aan de oppervlakte treden wanneer de ruwe bolster van preconcepties eindelijk openbarst. Je bent al verlicht ook al weet je het niet. Hoe kijkt een weetniet naar deze notie van oorspronkelijke verlichting?

Beste Zaïr,
Behoort de gedachte dat je al verlicht bent volgens jou tot de ruwe bolster van preconcepties of tot de blanke pit?

Jaïr: Wat een gemene vraag.

Hans: En de gedachte dat je bent?

Jaïr: Jemig.

Hans: En de gedachte van verlichting zelf?

Jaïr: Ook dat nog.

Hans: En wat is eigenlijk die blanke pit?

Jaïr: Het ware zelf, zou ik zeggen. Je oorspronkelijke gezicht. Dat wat je was voor je ouders geboren werden.

Hans: Tenzij dat ook tot de preconcepties behoort.

Jaïr: Volgens mij heb ik nog heel wat weg te branden.

Hans: Tenzij dat ook tot de preconcepties hoort.

Jaïr: Mijn kussen roept.

Hans: Kijk maar uit dat het niet in de fik vliegt.

Jaïr: Bedoel je dat zazen ook maar een idee is?

Hans: Tenzij dat ook maar een idee is.

Jaïr: Zie jij mij als blanke pit?

Hans: Dan ben ik wel jouw ruwe bolster.

Jaïr: Voorlopig heb ik mijn handen vol aan Dogen.

Hans: Ga daar dan maar weer mee zitten.

De waan van de dag

Waardoor laat jij je leiden?

‘Ik ben al bijna helemaal in het moment; ik laat me alleen nog leiden door de waan van de dag.’

Verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Oefening is de weg’.

Terreurnieuws of nieuwsterreur?

Waardoor word jij iedere dag geterroriseerd?

Iedere dag worden er mensen getroffen door kogels.
Iedere dag worden miljarden mensen getroffen door nieuwsberichten over schietpartijen.
Waardoor word jij iedere dag getroffen?

Iedere dag worden er mensen uiteengereten door bommen.
Iedere dag worden miljarden mensen uiteengereten door nieuwsberichten over bomexplosies.
Waardoor word jij iedere dag uiteengereten?

Iedere dag worden er mensen gegijzeld.
Iedere dag worden miljarden mensen gegijzeld door nieuwsberichten over gijzelingen.
Waardoor word jij iedere dag gegijzeld?

Iedere dag worden er mensen verkracht.
Iedere dag worden miljarden mensen verkracht door nieuwsberichten over verkrachting.
Waardoor wordt jij iedere dag verkracht?

Iedere dag worden er mensen geterroriseerd.
Iedere dag worden miljarden mensen geterroriseerd door nieuwsberichten over terreur.
Waardoor word jij iedere dag geterroriseerd?

De Bevende Boeddha

Deze tekst is ook verschenen in het Boeddhistisch Dagblad.

Mediteren zonder mantra

Verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Bliss’; geplaatst vanwege de hausse aan artikelen en reacties aldaar over de nieuwe Amerikaanse president

Mediteren zonder hier en nu

Ben jij al helemaal in het moment?

1.

Leerling: Ik ben helemaal in het moment, ik laat me alleen nog leiden door de dingen van de dag.

Meester: Je bent helemaal in het moment, je laat je alleen nog leiden door de waan van de dag.

2.

Leerling: Ik ben helemaal in het moment, ik laat me alleen nog leiden door het nu.

Meester: Ik ben helemaal in het moment, ik laat me nergens meer door leiden.

3.

Leerling: Ik ben helemaal in het moment, ik laat me nergens meer door leiden.

Meester: Waarom niet?

Leerling: Ik wil nergens meer door lijden.

Meester: Laat je lijden, laat het nu.

4.

Leerling: Ik ben helemaal in het moment, ik laat me nergens meer door leiden.

Meester: God, wat nu.

5.

Leerling: Ik laat me nergens meer door leiden, God, wat nu?

Meester: Ik laat me alleen nog leiden door de dingen van de dag.

Een variatie op deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Verglijdend inzicht’.

Trainen voor langere benen

De achtvoudige groeten

Trainen voor langere benen

Beste Hans van Dam,

In antwoord op je vraag naar het doel van onze zentraining kan ik je meedelen dat dit achtledig is:

  1. Zien dat je er volledig mag zijn zoals je bent.
  2. Werkelijk kunnen zijn waar je bent.
  3. Kunnen doen wat je werkelijk te doen hebt.
  4. Liefdevoller worden naar jezelf en anderen.
  5. Meer openheid ontwikkelen.
  6. Meer in de flow zijn.
  7. Je doelmatigheid versterken.
  8. Je meer in verbinding voelen met jezelf en je omgeving.

Als je nog meer vragen hebt hoor ik het graag en anders ben je van harte welkom.

Beste Zenji,

Een achtvoudige doel, fantastisch zeg. Jullie gaan echt met je tijd mee. In sommige zenscholen jammeren ze nog steeds dat iedere spirituele ambitie ‘tot op de draad moet verslijten’. En denk maar niet dat je daarom korting krijgt.

Voor ik mij definitief verbind heb ik nog een achtvoudige vraag:

  1. Ik hoef van mezelf niet volledig te mogen zijn zoals ik ben.
  2. Ik hoef van mezelf niet werkelijk te zijn waar ik ben.
  3. Ik weet niet wat ik werkelijk te doen heb.
  4. Ik hoef van mezelf niet liefdevoller te worden.
  5. Ik sta open voor mijn eigen en andermans geslotenheid.
  6. Flow komt en gaat, en daarin vloei ik dan maar mee.
  7. Ik gedij bij ondoelmatigheid.
  8. Ik kan mezelf en mijn omgeving maar niet uit elkaar houden.

Mag dat ook?

De achtvoudige groeten,

Hans van Dam

Deze tekst is ook verschenen in het Boeddhistisch Dagblad.

IJdele Gedachten over Edele Waarheden

‘Ik zou je zestig stokslagen moeten geven maar ik zal ze je besparen.’

(Meester Yunmen, Poortloze Poort, #15)

IJdele gedachten over Edele Waarheden

Lang getracht
Allerwegen
Uitgedacht –
Toch gekregen

Beste Hans,

De kern van het boeddhisme wordt in mijn optiek gevormd door de Vier Edele Waarheden over het lijden, de oorzaak van het lijden en de opheffing van de oorzaak van het lijden door het volgen van het Achtvoudige Pad. Hoe kijkt een mens van niet-weten tegen lijden en geluk aan? Wat betekenen de Vier Edele Waarheden voor jou?

Beste Heelco,

Volgens sommigen wijzen de Vier Edele Waarheden de weg uit het lijden. Zij benadrukken op gezag van de Boeddha of diens chroniqueurs dat wij dit niet op gezag hoeven aannemen maar persoonlijk kunnen vaststellen. Volgens anderen zijn de Vier Edele Waarheden zelf een bron van lijden. Zij benadrukken in navolging van de Boeddha of diens chroniqueurs dat wij dit niet op gezag hoeven aannemen maar persoonlijk kunnen vaststellen.

Wat ik persoonlijk zowel bij anderen als bij mezelf heb kunnen vaststellen is een verbijsterende variatie aan eenmalige en recidiverende gedachten, waaronder een heleboel over de kern van het boeddhisme en een heleboel over lijden en geluk – zowel prettige gedachten als vervelende en neutrale. En, in samenhang met die enorme diversiteit, grote geestelijke onrust en een onstuitbaar verlangen om de juiste gedachten van de onjuiste te scheiden of beter nog, de enige juiste eruit te zeven. De vorige bijvoorbeeld, of die daarvoor, of de huidige, of anders toch de eerstvolgende of de daaropvolgende…

Ridicule gehechtheid aan mijn eigen gedachten en die van mijn idolen – alsof het onschatbare parels waren, goddelijke ingevingen met eeuwigheidswaarde – was misschien wel de grootste dwaasheid van mijn leven. Als we deze gedachte tenminste mogen geloven.

Radicale onthechting van alle gedachten, ongeacht hun bron, alsof het maar stukjes glas zijn, scherven van gebroken denkramen, brillen van melkglas, gebarsten knikkers, glazen ogen van dode agogen, is misschien wel het grootste wonder en het leegste geluk van mijn leven – dwaasheid of niet.

Om tenminste een klein deel van de stortvloed van gedachten over tenminste een klein deel van het boeddhisme tenminste te kunnen herkennen als gedáchten, al is het maar eventjes, stel ik voor om, geheel in overeenstemming met de Edele Rijtjesgeest van de (abhi)dhamma, de vier Edele Waarheden aan te vullen met de Vier Edele Vragen, de Achtenveertig Edele Constateringen en de Vier Edele Conclusies, bij elkaar zestig Edele Gedachten, om te beginnen. Kijk, ze glinsteren ons al tegemoet! In plaats van Edel mag je ze ook IJdel noemen, al is dat natuurlijk ook maar een gedachte.

Hier komen ze.

1. De Vier Edele Waarheden

  • Er is lijden.
  • Het lijden heeft een oorzaak.
  • De oorzaak van het lijden kan opgeheven worden.
  • Door het achtvoudige pad te volgen wordt het lijden beëindigd.

2. De Vier Edele Vragen

  • Is er lijden?
  • Heeft het lijden een oorzaak?
  • Kan de oorzaak van het lijden opgeheven worden?
  • Wordt het lijden beëindigd door het achtvoudige pad te volgen?

3. De Achtenveertig Edele Constateringen

  • Er is de gedachte dat er lijden is.
  • Er is de gedachte dat het lijden een oorzaak heeft.
  • Er is de gedachte dat de oorzaak van het lijden opgeheven kan worden.
  • Er is de gedachte dat het lijden beëindigd wordt door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is de gedachte dat er geen lijden is.
  • Er is de gedachte dat het lijden geen oorzaak heeft.
  • Er is de gedachte dat de oorzaak van het lijden niet opgeheven kan worden.
  • Er is de gedachte dat het lijden niet beëindigd wordt door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is lijden aan de gedachte dat er lijden is.
  • Er is lijden aan de gedachte dat het lijden een oorzaak heeft.
  • Er is lijden aan de gedachte dat de oorzaak van het lijden kan worden opgeheven.
  • Er is lijden aan de gedachte dat het lijden wordt beëindigd door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is lijden aan de gedachte dat er geen lijden is.
  • Er is lijden aan de gedachte dat het lijden geen oorzaak heeft.
  • Er is lijden aan de gedachte dat de oorzaak van het lijden niet kan worden opgeheven.
  • Er is lijden aan de gedachte dat het lijden niet wordt beëindigd door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is geluk bij de gedachte dat er lijden is.
  • Er is geluk bij de gedachte dat het lijden een oorzaak heeft.
  • Er is geluk bij de gedachte dat de oorzaak van het lijden kan worden opgeheven.
  • Er is geluk bij de gedachte dat het lijden wordt beëindigd door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is geluk bij de gedachte dat er geen lijden is.
  • Er is geluk bij de gedachte dat het lijden geen oorzaak heeft.
  • Er is geluk bij de gedachte dat de oorzaak van het lijden niet kan worden opgeheven.
  • Er is geluk bij de gedachte dat het lijden niet wordt beëindigd door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is de gedachte dat er geluk is.
  • Er is de gedachte dat geluk een oorzaak heeft.
  • Er is de gedachte dat de oorzaak van geluk opgeheven kan worden.
  • Er is de gedachte dat geluk beëindigd wordt door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is de gedachte dat er geen geluk is.
  • Er is de gedachte dat geluk geen oorzaak heeft.
  • Er is de gedachte dat de oorzaak van geluk niet opgeheven kan worden.
  • Er is de gedachte dat geluk niet beëindigd wordt door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is lijden aan de gedachte dat er geluk is.
  • Er is lijden aan de gedachte dat geluk een oorzaak heeft.
  • Er is lijden aan de gedachte dat de oorzaak van geluk kan worden opgeheven.
  • Er is lijden aan de gedachte dat geluk wordt beëindigd door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is lijden aan de gedachte dat er geen geluk is.
  • Er is lijden aan de gedachte dat geluk geen oorzaak heeft.
  • Er is lijden aan de gedachte dat de oorzaak van geluk niet kan worden opgeheven.
  • Er is lijden aan de gedachte dat geluk niet wordt beëindigd door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is geluk bij de gedachte dat er geluk is.
  • Er is geluk bij de gedachte dat geluk een oorzaak heeft.
  • Er is geluk bij de gedachte dat de oorzaak van geluk kan worden opgeheven.
  • Er is geluk bij de gedachte dat geluk wordt beëindigd door het achtvoudige pad te volgen.
  • Er is geluk bij de gedachte dat er geen geluk is.
  • Er is geluk bij de gedachte dat geluk geen oorzaak heeft.
  • Er is geluk bij de gedachte dat de oorzaak van geluk niet kan worden opgeheven.
  • Er is geluk bij de gedachte dat geluk niet wordt beëindigd door het achtvoudige pad te volgen.

4. De Vier Edele Conclusies

  • De vier edele waarheden zijn gedachten.
  • De vier edele vragen zijn gedachten.
  • De achtenveertig edele constateringen zijn gedachten.
  • De vier edele conclusies zijn gedachten.

Tja, dat waren ze alweer: zestig stuks. Zomaar uit de lucht gegrepen – en zo weer terug erin. Niet te geloven!

Zomaar uit de lucht gegrepen – en zo weer terug erin

Niet te geloven! De Linji lu

Deze tekst is samen met de volgende ook verschenen in het Boeddhistisch Dagblad.

Mediteren zonder boetekleed

En de Wolk, hij ploegde voort

In bovenstaande briefwisseling komt de mogelijkheid ter sprake dat de Vier Edele Waarheden, en daarmee het Achtvoudige Pad, zelf een bron van lijden zijn, voor de beoefenaar of anders wel voor zijn omgeving.

Voor lezers die zich dit niet kunnen voorstellen wil ik graag een deel van de zeventiende teisho aanhalen van Yamada Koun Zenshin (1907-1989) uit diens Poortloze Poort (Asoka 2010, pagina 115 en verder). Eigenlijk wil ik dat helemaal niet, maar het doel heiligt de middelen, of was het nou andersom, dus vooruit met de geit, zei de ezel. Deze toespraak van de ‘vorentrekkende wolk’ (ko-un) is namelijk van een somberheid en een gestrengheid, zeg maar gerust van een uitzichtloosheid die onze goeie ouwe zwarte-kousenkerk met zijn erf- en doodzonden of hoe het daar ook allemaal mag heten, zelfs bij nieuwe maan nog in de schaduw stelt. Lees en huiver.

‘Een juiste beoefening van zazen is erg moeilijk. Hiervan is de onderhavige koan een goed voorbeeld. Kensho (zelfverwerkelijking) bereiken is niet zo moeilijk. Sommige mensen hebben daarvoor maar één sesshin (meerdaagse zazenoefening) nodig. Maar kensho is slechts de toegangspoort voor het uiteindelijk doel van de zazenbeoefening, namelijk de vervolmaking van ons karakter. Dit impliceert een reiniging die erg moeilijk is en veel tijd vergt. In feite komt aan het beoefenen van zen nooit een einde. Ook in veertig jaar kun je een volmaakt karakter niet bereiken. Zelfs een miljoen jaar zou nog ontoereikend zijn. De sutra’s zeggen heel duidelijk dat Amida en Shakyamuni duizenden miljoenen kalpa’s nodig hadden om boeddha te worden. Zoals ik al eerder zei, is een kalpa een vrijwel onmeetbaar lange periode. Wat zegt ons deze onbegrijpelijk lange tijd? Die zegt ons enerzijds dat ons karakter eindeloos lang gezuiverd kan worden, en anderzijds dat de vlekken en lagen vuil op onze ware natuur onmetelijk dik zijn.

In het boetegebed ‘Sange Mon’, dat iedere morgen bij de zenoefening wordt opgezegd, staat: ‘Sedert onheuglijke tijden heb ik slecht karma opeengestapeld. Dit komt door mijn onpeilbare hebzucht, mijn haat en mijn verblinding, die uit mijn lichaam, mijn mond en mijn gedachten geboren worden.’ Zoals ik jullie al vaak heb gezegd, is ons dualistische ego daarvoor verantwoordelijk. De oorsprong van het slechte karma is uiteindelijk het onderscheidingsbewustzijn van subject en object, jij en ik, wat niets anders dan het dualistische ego is.

[…]

bij het vers van Mumon

‘Een ijzeren juk zonder gat moeten wij sjouwen.
Geen gemakkelijke zaak, de vloek gaat over op onze nakomelingen.
Wil je de toegangspoort beschermen en het huis goed onderhouden,
dan moet je barrevoets een berg van zwaarden beklimmen.’

Het vers zegt ons dat het een geweldige opgave is het ware boeddhisme te belijden. Het ijzeren juk zonder opening duidt op een ondraaglijke last. De poort is de toegangspoort tot het boeddhisme, tot de ware weg van de Boeddha, en het huis – dat spreekt vanzelf – is het huis van het boeddhisme. Mumon wil ons zeggen: in dit in verval geraakte huis wonen is zo moeilijk als het sjouwen van een ijzeren juk zonder gat of het barrevoets beklimmen van een berg die met omhoogstekende klingen bedekt is. Onze nakomelingen zullen nooit rust en vrede vinden, maar aan hun geërfde last zwaar te torsen hebben.’

En de wolk, hij ploegde voort.
God hebbe zijn ziel en zijn boetekleed.

Lees ook: Niet om door te komen! De poortloze poort

Mediteren zonder vluchten

‘Wat is filosofie?’

‘Een poging om aan het denken te ontsnappen.’

‘Hoe?’

‘Door te vluchten in begrippen en theorieën.’

‘Wat is scepticisme?’

‘Een poging om aan het denken te ontsnappen.’

‘Hoe?’

‘Door te vluchten in twijfel en voorbehoud.’

‘Wat is meditatie?’

‘Een poging om aan het denken te ontsnappen.’

‘Hoe?’

‘Door te vluchten in leegte en herhaling.’

‘Dus filosofie, scepticisme en meditatie proberen alle drie aan het denken te ontsnappen?’

‘Tenzij dat ook maar een gedachte is.’

‘Wat hebben ze nog meer gemeen?’

‘Dat het maar niet wil lukken.’

Mediteren zonder eind

Zen uit alle macht; oefenen in spontaniteit

Kernwaarden van zen zijn spontaniteit, authenticiteit en leven bij de dag. Zitten als je moe bent, lachen als je lacht.

Kernwaarden realiseer je niet zomaar, die moet je oefenen. In groepsverband: één voor allen, allen voor één. Samen niet bewegen, samen niks zeggen, daar komt het op aan. Zitten tot je flauwvalt, wachten zonder klacht. Streven naar niet streven; zen uit alle macht. Wie niet meer kan die laat zich slaan opdat hij zich maar niet laat gaan.

Hieronder de onvergankelijke agenda van rohatsu retraites wereldwijd.
Boek nú voorgoed bij een zendo in jouw buurt en leer eeuwig leven bij de dag.

30 november
09.00 Schoonmaken
12:00 Lunch
18:00 Diner
19:30 Intro
20:00 Kinhin
20:10 Zazen
21:00 Dagsluiting

1 december
03:40 Opstaan
04:10 Zazen
05:00 Kinhin
05:10 Zazen
06:00 Ontbijt
07:10 Zazen
08:00 Kinhin
08:10 Zazen
09:00 Kinhin
09:10 Zazen
10:00 Kinhin
10:10 Zazen
11:00 Kinhin
11:10 Zazen
12:00 Lunch
13:10 Zazen
14:00 Kinhin
14:10 Zazen
15:00 Kinhin
15:10 Zazen
16:00 Kinhin
16:10 Zazen
17:00 Kinhin
17:10 Zazen
18:00 Diner
19:10 Zazen
20:00 Kinhin
20:10 Zazen
21:00 Dagsluiting

2 december
03:40 Opstaan
04:10 Zazen
05:00 Kinhin
05:10 Zazen
06:00 Ontbijt
07:10 Zazen
08:00 Kinhin
08:10 Zazen
09:00 Kinhin
09:10 Zazen
10:00 Kinhin
10:10 Zazen
11:00 Kinhin
11:10 Zazen
12:00 Lunch
13:10 Zazen
14:00 Kinhin
14:10 Zazen
15:00 Kinhin
15:10 Zazen
16:00 Kinhin
16:10 Zazen
17:00 Kinhin
17:10 Zazen
18:00 Diner
19:10 Zazen
20:00 Kinhin
20:10 Zazen
21:00 Dagsluiting

3 december
03:40 Opstaan
04:10 Zazen
05:00 Kinhin
05:10 Zazen
06:00 Ontbijt
07:10 Zazen
08:00 Kinhin
08:10 Zazen
09:00 Kinhin
09:10 Zazen
10:00 Kinhin
10:10 Zazen
11:00 Kinhin
11:10 Zazen
12:00 Lunch
13:10 Zazen
14:00 Kinhin
14:10 Zazen
15:00 Kinhin
15:10 Zazen
16:00 Kinhin
16:10 Zazen
17:00 Kinhin
17:10 Zazen
18:00 Diner
19:10 Zazen
20:00 Kinhin
20:10 Zazen
21:00 Dagsluiting

4 december
03:40 Opstaan
04:10 Zazen
05:00 Kinhin
05:10 Zazen
06:00 Ontbijt
07:10 Zazen
08:00 Kinhin
08:10 Zazen
09:00 Kinhin
09:10 Zazen
10:00 Kinhin
10:10 Zazen
11:00 Kinhin
11:10 Zazen
12:00 Lunch
13:10 Zazen
14:00 Kinhin
14:10 Zazen
15:00 Kinhin
15:10 Zazen
16:00 Kinhin
16:10 Zazen
17:00 Kinhin
17:10 Zazen
18:00 Diner
19:10 Zazen
20:00 Kinhin
20:10 Zazen
21:00 Dagsluiting

5 december
03:40 Opstaan
04:10 Zazen
05:00 Kinhin
05:10 Zazen
06:00 Ontbijt
07:10 Zazen
08:00 Kinhin
08:10 Zazen
09:00 Kinhin
09:10 Zazen
10:00 Kinhin
10:10 Zazen
11:00 Kinhin
11:10 Zazen
12:00 Lunch
13:10 Zazen
14:00 Kinhin
14:10 Zazen
15:00 Kinhin
15:10 Zazen
16:00 Kinhin
16:10 Zazen
17:00 Kinhin
17:10 Zazen
18:00 Diner
19:10 Zazen
20:00 Kinhin
20:10 Zazen
21:00 Dagsluiting

6 december
03:40 Opstaan
04:10 Zazen
05:00 Kinhin
05:10 Zazen
06:00 Ontbijt
07:10 Zazen
08:00 Kinhin
08:10 Zazen
09:00 Kinhin
09:10 Zazen
10:00 Kinhin
10:10 Zazen
11:00 Kinhin
11:10 Zazen
12:00 Lunch
13:10 Zazen
14:00 Kinhin
14:10 Zazen
15:00 Kinhin
15:10 Zazen
16:00 Kinhin
16:10 Zazen
17:00 Kinhin
17:10 Zazen
18:00 Diner
19:10 Zazen
20:00 Kinhin
20:10 Zazen
21:00 Dagsluiting

7 december
03:40 Opstaan
04:10 Zazen
05:00 Kinhin
05:10 Zazen
06:00 Ontbijt
07:10 Zazen
08:00 Kinhin
08:10 Zazen
09:00 Kinhin
09:10 Zazen
10:00 Kinhin
10:10 Zazen
11:00 Kinhin
11:10 Zazen
12:00 Lunch
13:10 Zazen
14:00 Kinhin
14:10 Zazen
15:00 Kinhin
15:10 Zazen
16:00 Kinhin
16:10 Zazen
17:00 Kinhin
17:10 Zazen
18:00 Diner
19:10 Zazen
20:00 Kinhin
20:10 Zazen
21:00 Thee
21:20 Zazen
22:00 Kinhin
22:10 Zazen
23:00 Kinhin
23:10 Zazen
24:00 Dienst

8 december
09:00 Ontbijt
10:00 Schoonmaken

Oefenen in spontaniteit

(Schema gebaseerd op de rohatsu sesshin van Sanshinji)

Geschreven ter gelegenheid van rohatsu en gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Je laatste voornemen’.

Mediteren zonder leviteren

Driegesprek over de essentie van meditatie

Leerling: Wat is meditatie volgens u?

De meester laat een wind.

Leerling: Waaraan geeft u de voorkeur?

De meester laat een wind.

Leerling: Soto of rinzai?

De meester laat een wind.

Leerling: Zazen of kinhin?

De meester laat een wind.

Leerling: Vipassana of samatha?

De meester laat een wind.

Leerling: Metta of karuna?

De meester laat een wind.

Leerling: Is meditatie voor u de weg of het doel?

De meester laat een wind.

Leerling: Behoort het tot samsara of nirwana?

Leerling: Wat hebt u eigenlijk gegeten gisterenavond?

Meester: Uiensoep, hoezo?

Leerling: Draait het eerder om het hoofd of om het hart?

De meester laat een wind.

Leerling: Om het woord of om de stilte?

De meester laat een wind.

Leerling: Verwijst u naar non-dualiteit, boeddhaschap, het onzegbare?

De meester laat een wind.

Leerling: Naar onze ware aard, ons oorspronkelijke gezicht?

Meester: Het is niet te hopen.

Leerling: Waar verwijst u dan naar?

Meester: Flatulentie?

Leerling: Hoe zegt u?

Meester: Ik zeg maar wat.

Leerling: Ik geef het op.

Meester: Zo kan je het ook zeggen.

De essentie van meditatie

Mediteren zonder mediteren over weten zonder weten

Vipassana, shikantaza, konmari – als we maar lol hebben

Beste Hans,
Waar sta jij voor?

Beste Alwin,
Voor niets.

Alwin: Voor niet-weten toch?

Hans: Mij niet gezien.

Alwin: Pardon?

Hans: Wie weet er nou niks.

Alwin: Hoe zou jij het noemen?

Hans: Weten zonder weten, niet-weten zonder niet-weten, doen zonder doen, mediteren zonder mediteren, sterven zonder sterven – maakt niet uit, het is allemaal mis.

Alwin: Kan je, eh, niet-weten beoefenen?

Hans: Niet-weten is de afwezigheid van hardgebakken kennis. Hoe kan je nou oefenen in de afwezigheid van iets dat er nog is? En als het eenmaal weg is, waarom zou je dan nog oefenen?

Alwin: Hoe kom je er anders vanaf?

Hans: Waartoe behoort het idee dat je ervan af moet?

Alwin: Je moet toch ergens van uitgaan.

Hans: Niet-weten is nergens van uitgaan. Ook hiervan niet.

Alwin: Valt er dan helemaal niets te doen of te laten?

Hans: Als je íets kan dan is het je hardgebakken kennis kritisch onderzoeken: je hokjes, denk-beelden, aannames, normen, waarden en zekerheden. Maar hoe krijg je jezelf zo gek? Waarom zou je twijfelen aan je projecties zolang je ze voor werkelijk houdt? Waarom zou je onderzoeken wat voor jou vanzelf spreekt? Is er eigenlijk wel zoiets als hardgebakken kennis, waarom zou je ervan af moeten, is er wel een ‘je’ om over te halen, is ‘projectie’ niet zelf een projectie, wat heet ‘werkelijk’?

Alwin: Jij denkt niet dat het kan?

Hans: Byron Katie denkt dat het kan; haar methode heet Het Werk. Jed McKenna denkt dat het kan, zijn methode heet autolyse. Psychotherapeuten denken dat het kan, hun methode heet cognitieve therapie. Zenboeddhisten van de rinzailijn denken dat het kan, hun methode heet koanmeditatie. ‘Only don’t know’, zegt Seung-Sahn, ‘Verblijf in niet-weten’, zegt Jean Klein, ‘Geloof niets’, zegt Linji. Vipassana, shikantaza, konmari – als we maar lol hebben.

Alwin: Is niet-weten voor jou een methode, een houding, een filosofie, een vorm van mystiek of meditatie, of eerder een antimethode, een antihouding, een antifilosofie, antimystiek, antimeditatie?

Hans: Voor mij niet.

Alwin: Wat dan wel?

Hans: Voor mij is niet-weten een grensoverschrijdend denken, vrij en onvervaard, dat zichzelf vanzelf en onophoudelijk bevraagt en onverbiddelijk schoon schip maakt. Niet door iedere gedachte krampachtig te onderdrukken maar door elk weten dat het nou eenmaal debiteert, elk onderscheid dat het nou eenmaal aanbrengt, iedere gedachte die het nou eenmaal oppert tegen het licht te houden. Zonder uitzondering. Dus ook gedachten als zou niet weten een methode of antimethode zijn, een houding of antihouding, een filosofie of antifilosofie enzovoort. Ook de gedachte dat niet-weten een grensoverschrijdend denken is, vrij en onvervaard, dat zichzelf vanzelf en onophoudelijk bevraagt, en onverbiddelijk schoon schip maakt. Want is er eigenlijk wel zoiets als ‘een niet-weten’ of ‘een denken’, is ‘het’ wel ‘grensoverschrijdend’, ‘vrij’ en ‘onvervaard’, kan ‘het’ ‘zichzelf’ wel bevragen, doet ‘het’ dat inderdaad ‘vanzelf’ en ‘onophoudelijk’ of alleen overdag of alleen tussen de bedrijven door, of lijkt het alleen maar zo?

Alwin: Jij staat helemaal voor niets.

Hans: Mij niet gezien.

Alvin: Ik bedoel, jij hebt volledig schoon schip gemaakt.

Hans: Noem het schoon schip maken, noem het schipbreuk lijden…

Alvin: Het is allemaal mis.

Hans: Blub.

Schoon schip maken

Dwaaltaal, Wat is niet-weten.nl