Zeg maar tja tegen het leven

‘Hoe heet de dans van het weten? De bla-bla-bla. Hoe heet de dans van niet-weten? De tja-tja-tja.’ Zeg maar tja tegen het leven.

Lees ook: Meester Tja en de tao van tja, Vrede sluiten met je onvrede, Denken, denken, denken, Byron Katie voor Workaholics, Knipperverlichting, Zeg maar tja tegen de dood.

Tja, altijd tja, niets dan tja! Tja! Tja! Tja!

Een uitgemaakte zaak

Wie ik ben – tja!
Wat ik ben – tja!
Of ik ben – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Waar ik ben – tja!
Waar ik vandaan kom – tja!
Waar ik heen ga – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Wat ik moet doen – tja!
Wat ik moet laten – tja!
Of ik kan kiezen – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Als ik zing – tja!
Als ik schreeuw – tja!
Als ik zwijg – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Als ik lig – tja!
Als ik zit – tja!
Als ik zwerf – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Als ik lach– tja!
Als ik huil– tja!
Als ik sterf– tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

(Geïnspireerd door het chassidische gebed ‘Dudelle’ van Levi Isaak van Berditschew)

Deze tekst is ook verschenen in het Boeddhistisch Dagblad.

Zeg maar tja tegen het leven

Voor het leven

‘Heb jij een motto?’

‘Ja.’

‘Wat dan?’

‘Zeg maar tja tegen het leven.’

‘Is dat alles?’

‘Nee.’

‘Wat dan nog meer?’

‘Zeg maar tja tegen je motto’s.’

Credo zonder credo

Waar ik voor sta? Ik sta niet, ik dans. Ik dans de tja-tja-tja.

‘Als iemand je vraagt naar de Heilige Vader, de Heilige Zoon, de Heilige Geest, de Heilige Drie-eenheid, JWHW, Allah, Brahman, Parabrahman, Atman, An-Atman, de Logos, het numineuze, het pleroma, de onnoemelijke, Zeus en zo, wat zeg je dan, Hans?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor God of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar de bron, de grond, volmaaktheid, het goede, het licht, het iets, het zijn, het ik-ben, het over-bestaande, het worden, het eendere, het zelf-identieke, de aseïteit, het ene, het al, hét, dit, dat, het ultieme, het absolute, het oneindige, het over-oneindige en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw naam voor het hoogste of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar het niets, niet-iets, kosmisch bewustzijn, vol-ledigheid, geen-geest, geen-zelf, inessentie, sunyata en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor de leegte of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar meditatie, inkeer, gebed, devotie, contemplatie, ascese, caritas, het werk, autolyse, het kleine voertuig, het grote voertuig, de weg van het hoofd, de weg van het hart en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor de weg of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar de innerlijke waarheid, het ultieme weten, het diepste inzicht, zelfkennis, de wijsheid zonder wijsheid, de wijsheid voorbij alle wijsheid, de eeuwige wijsheid, de kennis zonder leraar, de woorden voorbij de woorden, datgene wat geen oog kan zien en geen oor kan horen, de dharma, prajnaparamita en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor de hoogste wijsheid of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar wu wei, niet doen, doende niet doen, meegaan met de stroom, overgave, overlaten, meedrijven, meewaaien, aanvaarding, onthechting, willoosheid en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor loslaten of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar de apocalyps, het einde der tijden, nietiging, ontlediging, het eschaton, de kleine dood, de grote dood, ontwording, niet-zijn en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor het einde of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar eenvoud, eerlijkheid, nederigheid, zelfloosheid, altruïsme, mededogen, dankbaarheid, spontaniteit, directheid, authenticiteit, mindfulness, aandachtigheid, in het moment zijn en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor levenskunst of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar de hemel, utopia, eldorado, elysium, het koninkrijk der hemelen, nirwana, het hier-en-nu, dit, gene zijde en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor het paradijs of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar innerlijke vrede, sereniteit, onverstoorbaarheid, gelijkmoedigheid, ataraxia, apatheia, contenance, laconisme, gelatenheid, lijdzaamheid, berusting, flegma, indifferentie en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor gemoedsrust of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar satori, kensho, samadhi, jhana, extase, epectase, exaltatie, de unio mystica, henosis, unitus, collectus en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor de eenheidservaring of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar non-dualiteit, indifferentie, epoche, agnose, niet oordelen, keuzeloos gewaarzijn en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor neutraliteit of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar openheid, ruimte, ontvankelijkheid, acceptatie, mededogen, medemenselijkheid, compassie, kanzeon, kwannon, avalokiteshvara en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor liefde of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar het hier-en-nu, het eeuwige heden, dit ogenblik, het onvergankelijke, het ongeborene, het tijdloze, de onbewogen beweger, de eerste oorzaak, het onveranderlijke en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor het eeuwige of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar je oorspronkelijke gezicht, je ware aard, je hogere ik, de geest, het zelf, je boeddhanatuur, big mind, essentie en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor ons diepste wezen of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar realisatie, verwezenlijking, zelfverwerkelijking, transcendentie, bewustwording, ontwaken, illuminatie, helderheid, thuiskomen en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor verlichting of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar de ongrond, het wonder, het raadsel, het onkenbare, het onbekende, het onbegrijpelijke, het oneindige, het bovenzinnelijke, het bovenrationele, het onzegbare, het ondenkbare, het onvoorstelbare, het verbijsterende, het totaal vreemde, het gans andere, differantie, archè, het onzegbare, het onuitsprekelijke, het onnoemelijke, het ineffabele en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor het mysterie of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar het scepticisme, pyrronisme, relativisme, subjectivisme, structuralisme, post-structuralisme, postmodernisme, amoralisme, defaitisme, fatalisme, cynisme, stoïcisme, nihilisme, agnosticisme, atheïsme, obscurantisme, spiritualisme of welke (net) niet lege leer dan ook, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor de waarheid of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

‘Als iemand je vraagt naar de lege leer, het lege boek, de lege boodschap, de lege mens, weteloosheid, verduistering, dwijsheid, de Mont Fou, geen-inzicht, elk-inzicht en zo, wat zeg je dan?’

‘Tja.’

‘Is dat jouw woord voor niet-weten of weet je het gewoon niet?’

‘Zo kun je het ook zeggen.’

Geen ja en geen nee

‘Vind je dat iedereen overal tja tegen zou moeten zeggen, Hans?’

‘Ik kan wel zoveel vinden.’

‘Is dat een bevestiging of een ontkenning?’

‘Tja.’

Om het tja te leren kennen

Psychonaut

Je hoeft de wereld niet te verlaten om het tja te leren kennen.
Je hoeft je huis niet te verlaten om het tja te leren kennen.
Je hoeft je bed niet te verlaten om het tja te leren kennen.
Je hoeft alleen je hersenpan te lichten
om je gedachten te zien wemelen
boven niets.

Het enige wat rest

‘Wat is niet-weten?’

‘De kunst van het weglaten.’

‘Wat blijft er over na een leven lang weglaten?’

‘Tja.’

‘Dat is ook niet veel.’

‘Och.’

‘Het enige wat rest is de kunst van het weglaten?’

‘Ook afgedankt.’

En nu?

Monnik: Ooit dacht ik te weten.

Meester: Ooit dacht ik niet te weten.

Jaren later

Monnik: Ooit dacht ik niet te weten.

Meester: Ooit dacht ik dat er een ooit was.

Jaren later

Monnik: Ooit dacht ik dat er een ooit was.

Meester: Ooit dacht ik van niet.

Jaren later

Monnik: Ooit dacht ik dat er geen ooit was.

Meester: Ooit dacht ik.

Jaren later

Monnik: Ooit dacht ik.

Meester: Ooit dacht ik dat ik niet moest denken.

Jaren later

Monnik: Ooit dacht ik dat ik niet moest denken.

Meester: Tja.

Jaren later

Monnik: Tja.

Meester: Ooit dacht ik dat ik het niet beter kon zeggen.

Monnik: En toen?

Meester: Dacht ik dat ik het beter niet kon zeggen.

Monnik: En nu?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Lichthartig

‘Wat is weten?’

‘Blablabla.’

‘Wat is niet weten?’

‘Tralala.’

Lichtvoetig

‘Hoe heet de dans van het weten?’

‘De bla-bla-bla.’

‘Hoe heet de dans van niet weten?’

‘De tja-tja-tja.’

De tja-tja-tja is een dans in het duister

Een sprong in het ongewisse

De tja-tja-tja is een symbolische dans waarbij twee tegenliggers elkaar steeds terzelfder zijde, nu eens links, dan weer rechts, proberen te passeren.

Met een spiegel kun je de tja-tja-tja ook in je eentje dansen. Dan ben je je eigen tegenligger. Een betere definitie luidt dan ook: Symbolische dans waarbij een of twee tegenliggers…

Gevorderden kunnen de tja-tja-tja zelfs dansen zonder partner of spiegel, dus zonder reële of denkbeeldige tegenligger. Een nog betere definitie is daarom: Symbolische dans waarbij geen, een of twee tegenliggers…

Uit de vorige definitie blijkt wel dat het aantal tegenliggers bij de tja-tja-tja niet van belang is. Als het er niet toe doet, draagt het ook niet bij tot de definitie, zodat we de tja-tja-tja simpelweg kunnen definiëren als een symbolische dans.

Moet je letterlijk in beweging zijn om de tja-tja-tja te dansen? Welnee, het gaat vooral om de beweeglijkheid van geest, zodat we de tja-tja-tja ook kunnen definiëren als een symbool, punt.

Waarvoor staat de tja-tja-tja symbool? Zelfs dat is onzeker, al wordt weleens gesuggereerd dat hij juist daarvoor symbool staat. We kunnen de definitie dus net zo goed helemaal achterwege laten.

Tja, misschien moeten we maar toegeven dat we ook omtrent de tja-tja-tja volledig in het duister dansen.

Dansen in het duister (1999) is een prachtig boek van Nico Tydeman over niet-weten.

In een notendop

tja
is
alles
zien
en
niets
vatten

Het woord voorbij alle woorden

Wat is de rust voorbij alle rust?

TJA!

Wat is de vrede voorbij alle vrede?

TJA!

Wat is de stilte voorbij alle stilte?

TJA!

Wat is de leegte voorbij alle leegte?

TJA!

Wat is de ruimte voorbij alle ruimte?

TJA!

Wat is de liefde voorbij alle liefde?

TJA!

Wat is de gedachte voorbij alle gedachten?

TJA!

Wat is de opvatting voorbij alle opvattingen?

TJA!

Wat is de overtuiging voorbij alle overtuigingen?

TJA!

Wat is het geloof voorbij elk geloof?

TJA!

Wat is het ongeloof voorbij elk ongeloof?

TJA!

Wat is de norm voorbij alle normen?

TJA!

Wat is de waarde voorbij alle waarden?

TJA!

Wat is het ideaal voorbij alle idealen?

TJA!

Wat is het motto voorbij alle motto’s?

TJA!

Wat is het principe voorbij alle principes?

TJA!

Wat is het voorschrift voorbij alle voorschriften?

TJA!

Wat is het antwoord voorbij alle antwoorden?

TJA!

Wat is de oplossing voorbij alle oplossingen?

TJA!

Wat is de verklaring voorbij alle verklaringen?

TJA!

Wat is de reden voorbij alle redenen?

TJA!

Wat is het motief voorbij alle motieven?

TJA!

Wat is het argument voorbij alle argumenten?

TJA!

Wat is de autoriteit voorbij alle autoriteiten?

TJA!

Wat is de grond voorbij alle gronden?

TJA!

Wat is de zekerheid voorbij alle zekerheden?

TJA!

Wat is de wijsheid voorbij alle wijsheid?

TJA!

Wat is de leer voorbij elke leer?

TJA!

Wat is de meester voorbij alle meesters?

TJA!

Wat is de weg voorbij alle wegen?

TJA!

Wat is het doel voorbij alle doelen?

TJA!

Wat is de zin voorbij alle zin?

TJA!

Wat is de begrip voorbij alle begrippen?

TJA!

Wat is het woord voorbij alle woorden?

TJA!

Wat heb ik nou gezegd?

Tja.

Betoverend onttoverend

Voor beginners

Wat is het dat de betoverde onttoverd?

TJA!

Voor gevorderden

Wat is het dat de onttoverde betoverd?

TJA!

Tjahweh

‘Hans, hoe heet jouw god?’

‘TJA!’

‘Geloof jij in god?’

‘Tja.’