Zeg maar tja tegen het leven

dwaalgids > levenskunst

‘Hoe heet de dans van het weten? De bla-bla-bla. Hoe heet de dans van niet-weten? De tja-tja-tja.’ Zeg maar tja tegen het leven.

Zeg maar Tja tegen het leven

Tja, altijd tja, niets dan tja! Tja! Tja! Tja!

Een uitgemaakte zaak

Wie ik ben – tja!
Wat ik ben – tja!
Of ik ben – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Waar ik ben – tja!
Waar ik vandaan kom – tja!
Waar ik heen ga – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Wat ik moet doen – tja!
Wat ik moet laten – tja!
Of ik kan kiezen – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Als ik zing – tja!
Als ik schreeuw – tja!
Als ik zwijg – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Als ik lig – tja!
Als ik zit – tja!
Als ik zwerf – tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

Als ik lach– tja!
Als ik huil– tja!
Als ik sterf– tja!
Tja, altijd tja, niets dan tja!
Tja! tja! tja!

(Geïnspireerd door het chassidische gebed ‘Dudelle’ van Levi Isaak van Berditschew)

Deze tekst is ook verschenen in het Boeddhistisch Dagblad.

Zuiver als een onbekende taal

Meester Tja zegt:

Zuiver zijn de woorden van het Grote Tja
Als het snateren van eidereenden
Het borrelen van ingewanden
Het klateren van wateren en
Het balken van de brij

Zeg maar tja tegen het leven

Voor het leven

Leerling: Hebt u een motto?

Meester: Ja.

Leerling: Wat dan?

Meester: Zeg maar tja tegen het leven.

Leerling: Is dat alles?

Meester: Nee.

Leerling: Wat dan nog meer?

Meester: Zeg maar tja tegen je motto’s.

De Tao van Tja

Meester Tja zegt:

Zeg maar Tja tegen het vasthouden.
Zeg maar Tja tegen het loslaten.

Zeg maar Tja tegen het begeren.
Zeg maar Tja tegen het onthechten.

Zeg maar Tja tegen het antwoord.
Zeg maar Tja tegen de vraag.

Zeg maar Tja tegen het spreken.
Zeg maar Tja tegen het zwijgen.

Zeg maar Tja tegen het weten.
Zeg maar Tja tegen niet-weten.

Zeg maar Tja tegen de oorlog.
Zeg maar Tja tegen de vrede.

Zeg maar Tja tegen de aarde.
Zeg maar Tja tegen de hemel.

Zeg maar Tja tegen het lijden.
Zeg maar Tja tegen geluk.

Zeg maar Tja tegen het doen.
Zeg maar Tja tegen het laten.

Zeg maar Tja tegen het leven.
Zeg maar Tja tegen de dood.

Zeg maar Tja tegen de ander.
Zeg maar Tja tegen uzelf.

Zeg maar Tja tegen het vele.
Zeg maar Tja tegen het ene.

Zeg maar Tja tegen de weg.
Zeg maar Tja tegen het doel.

Zeg maar Tja tegen de haat.
Zeg maar Tja tegen de liefde.

Zeg maar Tja tegen de tijd.
Zeg maar Tja tegen het nu.

Zeg maar Tja tegen uw ja.
Zeg maar Tja tegen uw nee.
Zeg maar Tja tegen uw Tja.

Zeg maar Tja.

Niets is goed in ieder opzicht

Meester Tja zegt:

Niets is goed in ieder opzicht.
Niets is goed zonder opzicht.
Niets is goed van zichzelf.

Niets is slecht in ieder opzicht.
Niets is slecht zonder opzicht.
Niets is slecht van zichzelf.

Ook dit is van zichzelf
niet goed en niet slecht.

Absoluut relatief onbepaald

Meester Tja zegt:

Absoluut is het verschil tussen goed en kwaad voor de dwaas.

Relatief is het verschil tussen goed en kwaad voor de wijze.

Onbepaald is het verschil tussen goed en kwaad voor de weetnietgeest.

De wijze is als een blaasbalg

Meester Tja zegt:

De wijze is als een blaasbalg:

Hij zwijgt terwijl hij inademt
en spreekt terwijl hij uitademt
maar zonder iets te zeggen
en zonder niets te zeggen.

Het lege credo, Ø

Meester Tja zegt: “Waar ik voor sta? Ik sta niet, ik dans. Ik dans de tja-tja-tja.”

Leerling: Als iemand u vraagt naar de Heilige Vader, de Heilige Zoon, de Heilige Geest, de Heilige Drie-eenheid, JWHW, Allah, Brahman, Parabrahman, Atman, An-Atman, de Logos, het numineuze, het pleroma, de onnoemelijke, Zeus en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor God of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar de bron, de grond, volmaaktheid, het goede, het licht, het iets, het zijn, het ik-ben, het over-bestaande, het worden, het eendere, het zelf-identieke, de aseïteit, het ene, het al, hét, dit, dat, het ultieme, het absolute, het oneindige, het over-oneindige en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Is dat uw naam voor het hoogste of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar het niets, niet-iets, kosmisch bewustzijn, vol-ledigheid, geen-geest, geen-zelf, inessentie, sunyata en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor de leegte of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar meditatie, inkeer, gebed, devotie, contemplatie, ascese, caritas, het werk, autolyse, het kleine voertuig, het grote voertuig, de weg van het hoofd, de weg van het hart en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor de weg of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar de innerlijke waarheid, het ultieme weten, het diepste inzicht, zelfkennis, de wijsheid zonder wijsheid, de wijsheid voorbij alle wijsheid, de eeuwige wijsheid, de kennis zonder leraar, de woorden voorbij de woorden, datgene wat geen oog kan zien en geen oor kan horen, de dharma, prajnaparamita en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor de hoogste wijsheid of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar wu wei, niet doen, doende niet doen, meegaan met de stroom, overgave, overlaten, meedrijven, meewaaien, aanvaarding, onthechting, willoosheid en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor loslaten of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar de apocalyps, het einde der tijden, nietiging, ontlediging, het eschaton, de kleine dood, de grote dood, ontwording, niet-zijn en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor het einde of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar eenvoud, eerlijkheid, nederigheid, zelfloosheid, altruïsme, mededogen, dankbaarheid, spontaniteit, directheid, authenticiteit, mindfulness, aandachtigheid, in het moment zijn en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor levenskunst of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar de hemel, utopia, eldorado, elysium, het koninkrijk der hemelen, nirwana, het hier-en-nu, dit, gene zijde en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor het paradijs of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar innerlijke vrede, sereniteit, onverstoorbaarheid, gelijkmoedigheid, ataraxia, apatheia, contenance, laconisme, gelatenheid, lijdzaamheid, berusting, flegma, indifferentie en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor gemoedsrust of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar satori, kensho, samadhi, jhana, extase, epectase, exaltatie, de unio mystica, henosis, unitus, collectus en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor de eenheidservaring of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar non-dualiteit, indifferentie, epoche, agnose, niet oordelen, keuzeloos gewaarzijn en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor neutraliteit of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar openheid, ruimte, ontvankelijkheid, acceptatie, mededogen, medemenselijkheid, compassie, kanzeon, kwannon, avalokiteshvara en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor liefde of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar het hier-en-nu, het eeuwige heden, dit ogenblik, het onvergankelijke, het ongeborene, het tijdloze, de onbewogen beweger, de eerste oorzaak, het onveranderlijke en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor het eeuwige of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar je oorspronkelijke gezicht, je ware aard, je hogere ik, de geest, het zelf, je boeddhanatuur, big mind, essentie en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor ons diepste wezen of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar realisatie, verwezenlijking, zelfverwerkelijking, transcendentie, bewustwording, ontwaken, illuminatie, helderheid, thuiskomen en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor verlichting of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar de ongrond, het wonder, het raadsel, het onkenbare, het onbekende, het onbegrijpelijke, het oneindige, het bovenzinnelijke, het bovenrationele, het onzegbare, het ondenkbare, het onvoorstelbare, het verbijsterende, het totaal vreemde, het gans andere, differantie, archè, het onzegbare, het onuitsprekelijke, het onnoemelijke, het ineffabele en zo, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor het mysterie of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar het scepticisme, pyrronisme, relativisme, subjectivisme, structuralisme, post-structuralisme, postmodernisme, amoralisme, laxisme, fatalisme, cynisme, stoïcisme, nihilisme, agnosticisme, atheïsme, obscurantisme, spiritualisme of welke (net) niet lege leer dan ook, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor de waarheid of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Leerling: Als iemand u vraagt naar niet-weten, wat zegt u dan?

Meester: Tja.

Leerling: Is dat uw woord voor niet-weten of weet u het gewoon niet?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Geen ja en geen nee

Leerling: Vind u dat iedereen overal tja tegen zou moeten zeggen?

Meester: Ik kan wel zoveel vinden.

Leerling: Is dat een bevestiging of een ontkenning?

Meester: Tja.

Om het tja te leren kennen

Psychonaut

Je hoeft de wereld niet te verlaten om het tja te leren kennen.
Je hoeft je huis niet te verlaten om het tja te leren kennen.
Je hoeft je bed niet te verlaten om het tja te leren kennen.
Je hoeft alleen je hersenpan te lichten
om je gedachten te zien wemelen
boven niets.

Het enige wat rest

Leerling: Wat is niet-weten?

Meester: De kunst van het weglaten.

Leerling: Wat blijft er over na een leven lang weglaten?

Meester: Tja.

Leerling: Dat is ook niet veel.

Meester: Och.

Leerling: Het enige wat rest is de kunst van het weglaten?

Meester: Ook afgedankt.

En nu?

Leerling: Ooit dacht ik te weten.

Meester: Ooit dacht ik niet te weten.

Jaren later

Leerling: Ooit dacht ik niet te weten.

Meester: Ooit dacht ik dat er een ooit was.

Jaren later

Leerling: Ooit dacht ik dat er een ooit was.

Meester: Ooit dacht ik van niet.

Jaren later

Leerling: Ooit dacht ik dat er geen ooit was.

Meester: Ooit dacht ik.

Jaren later

Leerling: Ooit dacht ik.

Meester: Ooit dacht ik dat ik niet moest denken.

Jaren later

Leerling: Ooit dacht ik dat ik niet moest denken.

Meester: Tja.

Jaren later

Leerling: Tja.

Meester: Ooit dacht ik dat ik het niet beter kon zeggen.

Leerling: En toen?

Meester: Dacht ik dat ik het beter niet kon zeggen.

Leerling: En nu?

Meester: Zo kun je het ook zeggen.

Lichthartig

Leerling: Wat is weten?

Meester: Blablabla.

Leerling: Wat is niet-weten?

Meester: Tralala.

Lichtvoetig

Leerling: Hoe heet de dans van het weten?

Meester: De bla-bla-bla.

Leerling: Hoe heet de dans van niet-weten?

Meester: De tja-tja-tja.

De tja-tja-tja is een dans in het duister

Een sprong in het ongewisse

De tja-tja-tja is een symbolische dans waarbij twee tegenliggers elkaar steeds terzelfder zijde, nu eens links, dan weer rechts, proberen te passeren.

Met een spiegel kun je de tja-tja-tja ook in je eentje dansen. Dan ben je je eigen tegenligger. Een betere definitie luidt dan ook: Symbolische dans waarbij een of twee tegenliggers…

Gevorderden kunnen de tja-tja-tja zelfs dansen zonder partner of spiegel, dus zonder reële of denkbeeldige tegenligger. Een nog betere definitie is daarom: Symbolische dans waarbij geen, een of twee tegenliggers…

Uit de vorige definitie blijkt wel dat het aantal tegenliggers bij de tja-tja-tja niet van belang is. Als het er niet toe doet, draagt het ook niet bij tot de definitie, zodat we de tja-tja-tja simpelweg kunnen definiëren als een symbolische dans.

Moet je letterlijk in beweging zijn om de tja-tja-tja te dansen? Welnee, het gaat vooral om de beweeglijkheid van geest, zodat we de tja-tja-tja ook kunnen definiëren als een symbool, punt.

Waarvoor staat de tja-tja-tja symbool? Zelfs dat is onzeker, al wordt weleens gesuggereerd dat hij juist daarvoor symbool staat. We kunnen de definitie dus net zo goed helemaal achterwege laten.

Tja, misschien moeten we maar toegeven dat we ook omtrent de tja-tja-tja volledig in het duister dansen.

Dansen in het duister (1999) is een prachtig boek van Nico Tydeman over niet-weten.

Het Grote Tja n een notendop

tja
is
alles
zien
en
niets
vatten

Het woord voorbij alle woorden

Wat is de rust voorbij alle rust?

TJA!

Wat is de vrede voorbij alle vrede?

TJA!

Wat is de stilte voorbij alle stilte?

TJA!

Wat is de leegte voorbij alle leegte?

TJA!

Wat is de ruimte voorbij alle ruimte?

TJA!

Wat is de liefde voorbij alle liefde?

TJA!

Wat is de gedachte voorbij alle gedachten?

TJA!

Wat is de opvatting voorbij alle opvattingen?

TJA!

Wat is de overtuiging voorbij alle overtuigingen?

TJA!

Wat is het geloof voorbij elk geloof?

TJA!

Wat is het ongeloof voorbij elk ongeloof?

TJA!

Wat is de norm voorbij alle normen?

TJA!

Wat is de waarde voorbij alle waarden?

TJA!

Wat is het ideaal voorbij alle idealen?

TJA!

Wat is het motto voorbij alle motto’s?

TJA!

Wat is het principe voorbij alle principes?

TJA!

Wat is het voorschrift voorbij alle voorschriften?

TJA!

Wat is het antwoord voorbij alle antwoorden?

TJA!

Wat is de oplossing voorbij alle oplossingen?

TJA!

Wat is de verklaring voorbij alle verklaringen?

TJA!

Wat is de reden voorbij alle redenen?

TJA!

Wat is het motief voorbij alle motieven?

TJA!

Wat is het argument voorbij alle argumenten?

TJA!

Wat is de autoriteit voorbij alle autoriteiten?

TJA!

Wat is de grond voorbij alle gronden?

TJA!

Wat is de zekerheid voorbij alle zekerheden?

TJA!

Wat is de wijsheid voorbij alle wijsheid?

TJA!

Wat is de leer voorbij elke leer?

TJA!

Wat is de meester voorbij alle meesters?

TJA!

Wat is de weg voorbij alle wegen?

TJA!

Wat is het doel voorbij alle doelen?

TJA!

Wat is de zin voorbij alle zin?

TJA!

Wat is de begrip voorbij alle begrippen?

TJA!

Wat is het woord voorbij alle woorden?

TJA!

Wat heb ik nou gezegd?

Tja.

Betoverend onttoverend

Voor beginners

Wat is het dat de betoverde onttoverd?

TJA!

Voor gevorderden

Wat is het dat de onttoverde betoverd?

TJA!

Tjahweh

Leerling: Hoe heet uw god?

Meester: TJA!

Gelooft u in god?

Meester: Tja.

Het grootste probleem is problemen zien

Meester Tja zegt:

Waarom nieuwe problemen maken als u kunt leven met de oude?

Waarom met oude problemen leven als u nieuwe kunt maken.

De oplossing van vandaag is het probleem van morgen.

Het probleem van vandaag is de oplossing van morgen.

Geen problemen zonder oplossingen.

Geen oplossingen zonder problemen.

Het grootste probleem is problemen zien.

Problemen zien als het grootste probleem zien is ook geen oplossing.

Niet-weten en dat (net niet) vergeten

Als je hem vraagt waar het onderweg op aankomt, antwoordt Meester Tja:

niet weten
en dat
net niet
vergeten

en herhaalt het net zolang tot de woorden hun betekenis verliezen.

Meester Tja is wijs noch dwaas

Meester Tja zegt:

Hij houdt geen wijsheid achter
Hij spreekt geen wijsheid uit
Hij slaat geen wijsheid op
Hij stoot geen wijsheid af
En nog is hij niet wijs

En toch is hij geen dwaas

Zelfs als hij zwijgt

Meester Tja zegt:

Zelfs als hij spreekt gebruikt de wijze geen woorden en gebruiken de woorden hem niet.