Wat is de Waarheid?

Bijna iedereen maakt aanspraak op de Waarheid, maar geen enkele waarheidsclaim wordt door bijna iedereen erkend, en de meeste waarheidsclaims door bijna niemand. Noem dat desnoods de Waarheid.

Dwaalgids > Filosofie > Wat is de Waarheid?

Lees ook: Wat is soefisme? De derwisj en de dwaas, Wat is de mind?, Denkbeeldenstorm!, Standpunten, vluchtlijnen en raakvlakken, Het regressieprobleem.

Een aanbeveling

Leerling: Wat weet u eigenlijk van de Waarheid?

Meester: Minder dan wie ook.

Leerling: Dat lijkt me geen aanbeveling.

Meester: Integendeel.

De Intergalactische Waarheidsconferentie

Op een keer droomde Meester Blanco dat hij een intergalactische waarheidsconferentie voorzat. De zaal was zo groot als de kosmos zelf, maar hij zat helemaal vol. Alle zitplaatsen waren bezet, alle staanplaatsen waren bezet en alle hangplaatsen waren bezet.

Meester Blanco opende de conferentie en zei: ‘Wie van ons heeft de Waarheid in pacht?’

Hij vroeg het de katholiek, de papist, de ultramontaan, de integralist, de gnosticus, de basilidiër, de bogomiel, de borboriet, de cainiet, de carpocratiër, de mandaeër, de chiliast, de marcionist, de ophiet, de arianist, de pelagiaan, de manicheeër, de doceet, de maroniet, de amish, de albigens, de waldenzer, de lollarde, de flagellant, de hussiet, de calixtijn, de gereformeerde, de protestant, de lutheraan, de calvinist, de zwingliaan, de anglicaan, de presbyteriaan, de episcopalist, de dissenter, de Boheemse Broeder, de Moravische Broeder, de puritein, de quaker, de doopsgezinde, de wederdoper, de methodist, de remonstrant, de contraremonstrant, de sociniaan, de jansenist, de apostolist, de adventist, de millerist, de Jehova-getuige, de restaurationist, de mormoon, de piëtist, de quiëtist, de evangelist, de unitariër, de zevendedagsadventist en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Hij vroeg het de benedictijn, de bernardijn, de augustijn, de cisterciënzer, de kartuizer, de trappist, de karmeliet, de premonstratenzer, de kruisheer, de celestijn, de johannieter, de tempelier, de serviet, de camaldulenzer, de miniem, de trinitaris, de franciscaan, de minoriet, de barrevoeter, de recollect, de kapucijn, de conventueel, de tertiaris, de dominicaan, de jezuïet, de redemptorist, de alexiaan, de camilliaan, de hiëronymiet, de marist, de salesiaan, de montfortaan, de passionist, de scheutist, de picpus, de begijn, de ursuline, de visitandine en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Hij vroeg het de orthodoxe jood, de modern-orthodoxe jood, de charedische jood, de chassidische jood, de mitnagdiem-jood, de reconstructionist, de reformist, de karaïtische jood, de talmoedist, de Sadduceeër, de Farizeeër, de Esseen, de Hasmoniet, de nazireeër, de ebioniet, de elkasiet, de maraan, de converso, de franksiet, de donmeh, de zeloot, de sikariër, de sabbatist, de kabbalist, de rabbinist, de talmidaïst en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Hij vroeg het de moslim, de ahmadiyyaist, de lahorist, de abadist, de mozabiet, de koranist, de panislamist, de soefiet, de salafiet, de sjiiet, de isma’iliet, de druze, de nizari, de jafari, de zaidiet, de soenniet, de hanafiet, de berailviet, de deobandiet, de hanbaliet, de salafist, de wahabist, de malikiet, de mu’taziliet, de shafiïet, de maraboet, de fakir, de derwisj, de kalender, de volksislamiet, de bektashiyyaist, de chishtiyyaist, de mevleviyyaist, de naqshbandiyyaist en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Hij vroeg het de agnost, de atheïst, de atheoloog, de deïst, de dystheïst, de eutheïst, de kakotheïst, de monotheïst, de suitheïst, de henotheïst, de polytheïst; de kathenotheïst, de maltheïst, de pantheïst, de panentheïst, de cosmotheïst, de transcendentalist, de asceet, de dualist, de zuivere non-dualist, de dualistische non-dualist, de gekwalificeerde non-dualist, de non-dualistisch dualistisch non-dualist, de alchemist, de antroposoof, de martinist, de vrijmetselaar, de rozenkruiser en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Hij vroeg het de absurdist, de activist, de aestheticus, de amoralist, de analytische wijsgeer, de anarchist, de atomist, de averroïst, de conceptualist, de consensualist, de constructivist, de cynicus, de decadentist, de decisionist, de defaitist, de deontoloog, de determinist, de indeterminist, de dialectisch materialist, de dualist, de eclecticus, de emationist, de empirist, de encyclopedist, de epicurist, de essentialist, de evolutionist, de existentialist, de falsificationist, de fatalist, de fenomenoloog, de freudiaan, de fysicalist, de hedonist, de historicist, de historist, de holist, de idealist, de illuminist, de immaterialist, de inductionist, de instrumentalist, de intuïtionist, de irrationalist, de jungiaan, de logicist, de logisch positivist, de materialist, de mentalist, de monist, de moralist, de naturalist, de natuurfilosoof, de neokantiaan, de neoplatonist, de pluralist, de neorealist, de neothomist, de nihilist, de nominalist, de objectivist, de obscurantist, de occasionalist, de parallellist, de peripateticus, de personalist, de perspectivist, de platonist, de pluralist, de positivist, de postmodernist, de pragmatist, de presocraat, de probabilist, de procesfilosoof, de pythagoreeër, de neopythagoreeër, de pyrrhonist, de rationalist, de realist, de reductionist, de relativist, de scepticus, de sciëntist, de sensualist, de situationist, de sofist, de solipsist, de stoïcijn, de structuralist, de poststructuralist, de subjectivist, de thomist, de traditionalist, de transcendentaal idealist, de utilitarist, de vitalist, de voluntarist en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Hij vroeg het de volksboeddhist, de hinayanaboeddhist, de mahayanaboeddhist, de theravadaboeddhist, de mahanikayaboeddhist, de dhammakayaboeddhist, de dhammauttikaboeddhist, de watrawilaboeddhist, de kandubodaboeddhist, de tapovanaboeddhist, de galduwaboeddhist, de delduwaboeddhist, de vajrayanboeddhist, de yogacaraboeddhist, de madhyamakaboeddhist, de prasamgikaboeddhist, de svatantrikaboeddhist, de vaibhasikaboeddhist, de shingonboeddhist, de zuiver-landboeddhist, de mantrayanaboeddhist, de tien-taiboeddhist, de san-lunboeddhist, de fa-hsiangboeddhist, de lu-tsungboeddhist, de hua-yenboeddhist, de wonboeddhist, de zenboeddhist, de soto-boeddhist, de rinzai-boeddhist, de tibetaanse boeddhist, de roodhoed, de geelhoed, de narmapaboeddhist, de kagyupaboeddhist, de amidist, de kadampaboeddhist, de neokadampboeddhist, de sakyapaboeddhist, de jonangpaboeddhist, de riméboeddhist en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Hij vroeg het de hindoe, de mayavadist, de shunyavadist, de brahmaan, de vedist, de lamaïst, de jaïnist, de parsist; de shaivist, de shaiva siddhantist, de kasjmir shaivist, de pashupati shaivist, de gorakshanatha shaivist, de shaiva advaitavadin, de vira shaivist, de shaktist, de smartist, de vaishnavist, de sampradayist, de ramanandavolgeling, de tengalaist, de vadagalaist, de agama hindoeïst, de bhakti yogi, de astanga yogi, de hatha yogi, de siddha yogi, de tantrist, de advaitavadin, de dvaitist, de keshadhari sikh, de sanatan sikh, de hozoori sikh, de ramgharia sikh, de namdhari sikh, de nirankari sikh, de nanaksar sikh, de sant nirankari sikh, de mona sikhs en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Hij vroeg het de taoïst, de shintoïst, de animist, de naturalist, de totemist, de sjamaan, de druïde, de idolatrist, de siderist, de xylolatrist, de dierenaanbidder, de slangenvereerder, de fetisjdienaar, de vuuraanbidder, de zonaanbidder, de manist, de Baälsdienaar, de voodoopriester, de wintipriester, de mithraïst, de pythagoreïst, de peyotist, de tengrist, de confucianist, de humanist, de neohumanist, de seculier humanist, de religieus humanist, de esotericus, de oscillantist, de spiritist, de hellenist, de neopaganist, de burkhanist, de umbandaïst, de aetherist, de raëlist, de scientologist, de urantist, de brianist, de vitalist, de purtillologist, de yoist, de mohist, de bahá’íist, de prometheïst, de demonist, de satanist, de setianist en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

Tenslotte vroeg Meester Blanco het aan de vertegenwoordigers van de verenigende godsdiensten – de Arès Pilgrimage beweging, de Bahai, de Cao Dai, de Cultus van het Sprekende Kruis, de Falun Gong, de Huna, de Konkokyo, the Law of One, de Mahikari, het Rastafarianisme, de Seicho-no-le, de Tenrikyo, de theosofie, het Unitarian Universalism, de Universal Life Church en vele anderen.

Allen riepen: ‘Wij!’

De meester vroeg hen: ‘Als jullie allemaal van mening zijn dat meerdere of alle religies op hetzelfde neerkomen, waarom verenigen tenminste jullie je dan niet?’

De universalist zei: ‘We zijn het er nog niet helemaal over eens waar we het precies over eens zijn, maar dat is slechts een kwestie van tijd.’

De theosoof zei: Wij proberen eerst binnen de eigen gelederen tot eenheid te komen, ook dat is slechts een kwestie van tijd.’

De meester zei: ‘Hoelang proberen jullie dat al?’

De theosoof zei: ‘Sinds anderhalve eeuw.’

De meester zei: ‘Hoelang bestaan jullie al?’

De theosoof mompelde: ‘Sinds anderhalve eeuw.’

De meester vroeg: ‘Wie was jullie grondlegger ook alweer?’

De theosoof stotterde: ‘Hè-hè-helena Bla-bla-blavatsky.’

De meester zei niks.

Iemand riep: ‘Wat is volgens u de Waarheid, meneer de voorzitter?’ Meester Blanco haalde zijn schouders op. Even viel er een verbijsterde stilte. Toen barstte de hele kosmos in lachen uit. Tot in de verste uithoeken van het universum wezen ingewijden brullend naar de meester als naar een pierrot terwijl de tranen over hun wangen rolden. Hij stond daar maar en stond daar maar. Van zijn zwarte gelaat viel niets af te lezen.

Toen ze eindelijk uitgelachen waren, riep iemand nog nahikkend van de pret: Waarom zit uitgerekend u de Waarheidsconferentie voor? Meester Blanco haalde nogmaals zijn schouders op, wat aanleiding was voor nieuwe lachsalvo’s. Toen het lawaai weer was geluwd, zei hij zachtjes: ‘Daarom juist.’

Ditmaal viel er een doodse stilte waar geen eind aan kwam. Meester Blanco was het om het even. Hij had toch niks te doen.

Een eerdere versie van deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad.

Lees ook De Poortloze Poort 25: Een droom en verder.

Schrikbeelden voor waarheidszoekers

Stel dat je je hele leven naar de Waarheid zoekt terwijl er helemaal geen Waarheid is.

Stel dat je je hele leven naar de Waarheid zoekt terwijl er honderden waarheden zijn.

Stel dat je je hele leven naar de Waarheid zoekt terwijl je de Waarheid bent.

Stel dat je je hele leven naar de Waarheid zoekt terwijl juist jij hem onmogelijk kunt herkennen of begrijpen.

Stel dat je je hele leven naar de Waarheid zoekt terwijl juist het zoeken je ervan vervreemdt.

Stel dat je je hele leven probeert vast te stellen welke van deze aannames waar is terwijl je dat helemaal niet kunt weten.

Stel dat…

Lees ook: Zoeken naar het einde van het zoeken

Nog een dwaalleer

Meester Tja heeft gezegd: ‘Wat mij betreft is iedere leer een dwaalleer, of is dat ook een dwaalleer?’

Wat betekent het om in waarheid te leven?

Leerling: Wat betekent niet-weten?

Meester: Ik heb geen idee.

Leerling: Betekent het in waarheid leven?

Meester: Niet weten betekent geen idee hebben wat waarheid is, wat leven is, wie je bent of wat zijn is, laat staan dat je zou weten wat niet weten betekent of zelfs maar dat het iets betekent of zelfs maar dat het niets betekent of wat dan ook.

Leerling: Wat betekent in waarheid leven?

Meester: Vraag dat maar aan iemand die in waarheid leeft.

Leerling: Want u leeft niet in waarheid.

Meester: Dat weet ik niet.

Leerling: O.

Meester: Tenzij dat is wat het betekent om in waarheid te leven.

Leerling: Is dat wat het betekent om in waarheid te leven?

Meester: Ik zou het echt niet weten.

Leerling: Wat betekent niet weten?

Meester: Ik heb geen idee.

Lees ook het interview: Ik ben niet verlicht, ik ben verduisterd

De waarheid als een koe

Leerling: Wat is de hoogste waarheid?

Meester: Een koe.

Leerling: In welke zin?

Meester: Wat je haar ook vraagt, ten antwoord zal ze loeien.

Leerling: Bedoelt u dat de waarheid onuitsprekelijk is?

Meester: Boe!

Leerling: Bedoelt u dat de waarheid niet bestaat?

Meester: Boe!

Leerling: Bedoelt u dat de waarheid wel bestaat maar niet kenbaar is?

Meester: Boe!

Leerling: Bedoelt u dat de waarheid het kennen zelf is en niet het gekende?

Meester: Boe!

Leerling: Bedoelt u dat het loeien zelf de waarheid is?

Meester: Boe!

Leerling: Bedoelt u dat u het gewoon niet weet?

Meester: Boe!

Leerling: Bedoelt u dit alles tegelijk?

Meester: Boe!

Leerling: Bedoelt u niets van dit alles?

Meester: Boe!

Leerling: Maar wat bedoelt u dan?

Meester: Boe!

Leerling: Bè!

Meester: Dat komt op hetzelfde neer.

De waarheid dat er geen verhaal is, is nog steeds een verhaal

Einde verhaal

Leerling: De waarheid is dat er geen verhaal is.

Meester: Dat is nog steeds een verhaal.

Leerling: U hebt gelijk; de waarheid laat zich niet in woorden vatten.

Meester: Dat is nog steeds een verhaal.

Leerling: U hebt gelijk; ik zou mijn mond moeten houden.

Meester: Dat is nog steeds een verhaal.

Leerling: Dan zeg ik wel niks meer.

Meester: Dat is nog steeds een verhaal.

Leerling: …

Meester: Dat is nog steeds een verhaal.

Leerling: Dat het nog steeds een verhaal is ook.

Meester: Kan je nagaan.

Tip: Alle Wegen leiden naar Dromen, Het regressieprobleem

Hoe je aan de waarheid komt en hoe je er weer vanaf komt

Klein beginnen

Leerling: Hoe kom je aan de waarheid?

Meester: Dat is de vraag niet.

Leerling: Wat is de vraag wel?

Meester: Hoe je ervan afkomt.

Leerling: Hoe kom je van de waarheid af?

Meester: Zie er eerst maar eens aan te komen.

Leerling: Hè?

Meester: Wat?

Leerling: Het ging er toch om hoe je ervan afkomt?

Meester: Zie eerst maar eens van deze af te komen.

Tip: 22 metaforen voor verlichting

De Hoogste Waarheid in vijf woorden

Leerling: Wat is volgens u de Hoogste Waarheid?

Meester: Al sla je me dood.

Leerling: Bedoelt u dat de waarheid niet bestaat?

Meester: Al sla je me dood.

Leerling: Bedoelt u dat de waarheid voorbij de woorden is?

Meester: Al sla je me dood.

Leerling: Bedoelt u dat er niets te zeggen valt?

Meester: Al sla je me dood.

Leerling: Geef nou eens antwoord, man.

Meester: Je wilde toch de Hoogste Waarheid?

De Laagste Waarheid in zes woorden

Bij hoog en bij laag

Leerling: Wat is de allerhoogste waarheid?

Meester: Zou je niet beginnen bij de allerlaagste?

Leerling: Wat is de allerlaagste waarheid?

Meester: Ik zou het echt niet weten.

Leerling: Is dat de allerlaagste waarheid of weet u niet wat dat is?

Meester: Dat is de allerhoogste waarheid.

Tip: 69 Metaforen voor niet-weten

De zwaarheid van de waarheid

Leerling: Wat is waarheid?

Meester: Zwaarheid.

Leerling: Wat is niet weten?

Meester: Gewichtloosheid.

Tips: Denkbeeldenstorm!

De waarheid in vogelvlucht

Leerling: Velen zijn geroepen, weinigen uitverkoren.

Meester: Waardoor?

Leerling: De Waarheid.

Meester: Ben jij geroepen of uitverkoren?

Leerling: Geroepen, vrees ik. En u?

Meester: Gevlucht.

Tip: Zalig zijn de armen van geest

De waarheid zonder woorden

De meester ligt op sterven.
Een leerling zegt: Hier sterft de waarheid!
De meester hijgt: Die moet nog geboren worden.
Een leerling zegt: De waarheid wordt ieder moment opnieuw geboren!
De meester hoest: Dan mag jij haar vroedvrouw zijn.
Een leerling zegt: De waarheid is eeuwig en ongeboren!
De meester fluistert: Nou ik nog.
Een leerling zegt: Waarheid bestaat niet!
De meester piept: Bestaat niet bestaat niet.
Er valt een doodse stilte.
De meester rochelt: Hè hè.
Het zijn z’n laatste woorden.

Tips: De Poortloze Poort, De Linji-lu

Ken je die van de leerling die de waarheid zocht?

Voortschrijdend inzicht

Leerling: Ik bied u een goudstuk voor de waarheid!

Meester: Ik bied je er tien.

Vijf jaar later

Leerling: Ik bied u tien goudstukken voor de waarheid!

Meester: Ik bied je er honderd.

Vijf jaar later

Leerling: Ik bied u honderd goudstukken voor de waarheid!

Meester: Ik bied je er duizend.

Vijf jaar later

Leerling: Ik bied u duizend goudstukken voor de waarheid!

Meester: Ik bied je er een miljoen.

Vijf jaar later

Leerling: Ik bied u een miljoen goudstukken voor de waarheid!

Meester: Ik geef er geen cent voor.

Vijf jaar later

Leerling: Ik geef geen cent voor de waarheid!

Meester: Hij kan me gestolen worden.

Vijf jaar later

Leerling: De waarheid kan me gestolen worden!

Meester: De wát?

Vijf jaar later

Leerling: Waarheid bestaat niet!

Meester: Is dat waar?

Vijf jaar later

Leerling: Wat zal ik er eens van zeggen.

Meester: Waarvan?

Vijf jaar later

Leerling: Kent u die van de leerling die de waarheid zoekt?

Meester: Kostelijk!

Lees ook: Kosmische grappen, Zoeken naar het einde van het zoeken

Een koninkrijk voor de waarheid

Een rijkaard komt met een kruiwagen vol goudstukken bij meester Tja. De rijkaard zegt: ‘Ik schenk u mijn hele vermogen in ruil voor de waarheid.’ ‘Afgesproken’, antwoordt de meester. ‘En geen smoesjes, hè’, zegt de rijkaard. ‘De naakte waarheid, niets meer en niets minder.. De rijkaard zet zijn kruiwagen neer en vraagt opgewonden: ‘Welnu, hoe luidt de waarheid?’ ‘Tja’, zegt meester Tja. De rijkaard pakt zijn kruiwagen en loopt snuivend en stampvoetend weg. ‘Hé daar’, roept de meester. ‘Wat?’ roept de rijkaard over zijn schouder. ‘Ik heb me aan onze afspraak gehouden, waarom u dan niet?’

Lees ook: Wat is taoïsme? Meester Tja en de tao van tja, Zeg maar tja tegen het leven.

Een leugen

Niet weten is geen waarheid.
Geen waarheid die je kunt denken.
Geen waarheid die je kunt bewijzen.
Geen waarheid die je kunt aanvoelen.
Geen waarheid die je kunt leven.
Geen waarheid die je kunt worden.
Geen waarheid die je kunt zijn.
Geen waarheid die je kunt overdragen.
Geen waarheid die je kunt delen.
Geen waarheid die je kunt bemachtigen.
Geen waarheid met een hoofdletter.
Geen waarheid met een kleine letter.
Niet weten is geen waarheid.

En toch is het geen leugen.

Wat is niet-weten?

Wie waarheid zoekt zal leugens vinden

Uitbraak

Leerling: Ik zoek de waarheid.

Meester: Wie waarheid zoekt zal leugens vinden.

Leerling: Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel.

Meester: Al is de waarheid nog zo snel, de leugen achterhaalt haar wel.

Leerling: Wat bent u toch negatief.

Meester: Wat ben jij toch positief.

Leerling: U zegt steeds het tegenovergestelde van wat ik zeg.

Meester: Heb je het door?

Leerling: Dus als ik wat negatiever zou zijn, zou u…

Meester: Ik geef uitsluitend weerwoord.

Leerling: Wijst weerwoord de weg naar de waarheid?

Meester: Weerwoord wijst weg van de waarheid.

Leerling: Regelrecht naar de leugen dus.

Meester: Weerwoord wijst weg van de leugen.

Leerling: Is weerwoord niet gewoon de volgende gevangenis?

Meester: Alleen voor wie erin gevangen zit.

Leerling: Ik zoek alleen de waarheid.

Meester: Wie waarheid zoekt zal leugens vinden.

Tip: Meister Ecksit

De hoogste waarheid is de hoogste leugen

Leerling: Ik maak geen onderscheid meer tussen waarheid en leugen.

Meester: Zoek dan maar een andere leraar.

Leerling: Bij wijze van spreken natuurlijk.

Meester: Nee, letterlijk.

De hoogste waarheid is een koude vloer

Meester: Wat is de hoogste waarheid?

Leerling: Tja.

Meester: Is dat alles?

Leerling: Ouwehoer.

Meester: Wat?

De leerling steekt een kousenvoet op en zegt: Kouwe vloer.

Meester: Ouwehoer.

Lees ook: Wat is taoïsme? Meester Tja en de tao van tja

Als je alleen maar aan seks denkt (is dat de hoogste waarheid)

Preoccupaties

Meester: ‘Als je denkt dat de waarheid zich onder woorden laat brengen heb je het mis. Als je denkt dat de waarheid zich niet onder woorden laat brengen heb je het mis. Als je denkt dat de waarheid zich alleen op negatieve wijze laat omschrijven heb je het mis. Als je denkt dat de waarheid zich alleen non-verbaal laat uitdrukken heb je het mis. Als je denkt dat er een waarheid is heb je het mis. Als je denkt dat er geen waarheid is heb je het mis. Als je denkt dat je bent heb je het mis. Als je denkt dat je niet bent heb je het mis. Als je denkt dat je het mis kunt hebben heb je het mis. Als je denkt dat je het niet mis kunt hebben heb je het mis. Als je denkt dat het aan het denken ligt hebt je het mis. Als je denkt dat het niet aan het denken ligt heb je het mis.’

Leerling: ‘En als je alleen maar aan seks denkt?’

Twee zielen, geen gedachten

Zegt de ene meester: Eh…
Zegt de andere: U haalt me de woorden uit de mond.

De waarheid voorbij de stilte

Een leerling zwijgt demonstratief.
Meester: Toch weer iets te zeggen gevonden?

De waarheid voor in je plakboek

Huilend staat de jongste leerling naast zijn stervende meester.
Hij snottert: Alstublieft, zeg me de waarheid!
De meester zegt: Heb je een zakdoek, jongen?
De leerling knikt en trekt een schone katoenen zakdoek uit zijn zak.
Hij slaat hem uit en wil hem net aan de meester geven als deze beverig begint te zingen:

Zakdoekje leggen,
Niemand zeggen,
Kukeluku, zo kraait de haan.
De waarheid die is zo vergaan.
Au au au, wat doet dat zeer,
Hier leg ik mijn zakdoekje neer.

De leerlingen vallen in:

Kijk voor je,
Kijk achter je,
Wie hem vindt die mag hem hebben.

De meester neemt de zakdoek aan en snuit voor de laatste maal zijn neus.
Hij geeft hem terug en zegt vriendelijk: Hier jongen. Voor in je plakboek.

Waarheidszucht of waarheidsklucht?

Vroeger werd overdreven weetgierigheid weetziekte of weetzucht of weetlust genoemd. Libido sciendi, met een mooi woord. Net zo kun je een heftig verlangen naar de waarheid waarheidsziekte of waarheidszucht of waarheidslust noemen.

Waarheidszucht berust op de grondeloze veronderstelling dat (de) waarheid
bestaat, dat zij tijdloos en universeel is, belangrijk om te kennen en fijn om te weten, verkrijgbaar, houdbaar en overdraagbaar, ter eer en glorie van ieder individu afzonderlijk en de mensheid in het algemeen.

Waarheidszucht is in niet-weten niet zozeer bevredigd als wel uitgedoofd, wat
toevallig de betekenis van nirwana is, maar dit terzijde. De weetniet veronderstelt niet dat de waarheid bestaat, laat staan dat zij geheel of overwegend aangenaam van karakter is. Hierdoor komt het zoeken ernaar vanzelf op losse schroeven te staan. De weetniet veronderstelt evenmin dat de waarheid niet bestaat, of dat zij geheel of overwegend onaangenaam van karakter is. Hierdoor komt ook het niet zoeken ernaar op losse schroeven te staan.

De lijn van dit betoog doortrekkend kom je misschien in de verleiding niet-weten te omschrijven als, bijvoorbeeld, zoeken en niet-zoeken, of zoeken noch niet-zoeken, of zoekend niet-zoeken, of het zoeken en niet-zoeken voorbij. Maar draait het niet veeleer om de losse schroeven zelf, waarop niet alleen de waarheid is komen te staan maar ook het niet weten, om nog maar te zwijgen over de weetniet zelf en – grote stappen, snel thuis – meteen maar de hele mikmak, wat dat ook moge wezen?

De weetniet meent niet dat hij de waarheid heeft noch dat hij haar niet heeft, niet dat hij haar leeft noch dat hij haar niet leeft, niet dat hij haar is noch dat hij haar niet is, en zo verder voor alle werkwoorden in en buiten het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal.

Tip: Weetnietkunde