Wat is zen? Honderd definities

Zen is geen zen als er zen op staat. Wat is het dan wel? Definitie van zenboeddhisme in meer dan honderd ontkenningen, bevestigingen en paradoxen. Kauwgom voor de geest.

Dwaalgids > Zen > Wat is zen? Honderd definities

Zen is: Oefenen in spontaniteit

Lees ook: De Linji lu, De Poortloze Poort, De diamantsoetra

Verder lezen over negatieve definities: Apofase, via negativa, neti neti, Dwaaltaal, de kunst van welsprekend niet-spreken, De wolk van niet-weten

Op deze pagina:

Een aanbeveling

Leerling: Wat weet u eigenlijk van zen?

Meester: Minder dan wie ook.

Leerling: Dat lijkt me geen aanbeveling.

Meester: Integendeel.

Eerbetoon aan zen

in dertig paradoxen

Zen is geen god

Ik aanbid het door het niet te aanbidden.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen feest

Ik vier het door het niet te vieren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen prijs

Ik win het door het niet te winnen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen bruid

Ik min het door het niet te minnen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen geest

Ik ken het door het niet te kennen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen identiteit

Ik ben het door het niet te zijn.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen bezit

Ik heb het door het niet te hebben.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen realiteit

Ik realiseer het door het niet te realiseren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen plek

Ik verblijf er door er niet te verblijven.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen asiel

Ik vlucht erin door niet te vluchten
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen keus

Ik kies ervoor door niet te kiezen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen begrip

Ik vat het door het niet te vatten.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen verhaal

Ik vertel het door het niet te vertellen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen boek

Ik lees het door het niet te lezen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen kennis

Ik weet het door het niet te weten.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen filosofie

Ik leer het door het niet te leren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen principe

Ik huldig het door het niet te huldigen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen ideaal

Ik koester het door het niet te koesteren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen recht

Ik claim het door het niet te claimen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen gezag

Ik volg het door het niet te volgen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen weg

Ik ga het door het niet te gaan.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen doel

Ik bereik het door het niet te bereiken.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen kunst

Ik doe het door het niet te doen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen licht

Ik zie het door het niet te zien.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen maan

Ik wijs ernaar door niet te wijzen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen diploma

Ik haal het door het niet te halen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen transmissie

Ik draag het over door het niet over te dragen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen geloof

Ik belijd het door het niet te belijden.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen boodschap

Ik breng het door het niet te brengen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen meester

Ik eer het door het niet te eren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Lees ook: De Poortloze Poort


Zen is onbetaalbaar

Gelukkig kost het niks

Zen is geen geld

Ik spaar het door het uit te geven.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen eenheid

Ik vermenigvuldig het door het te delen.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen thuis

Ik kom er door er weg te gaan.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen leven

Ik leef het door het te doden.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen dood

Ik dood het door het te leven.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Lees ook: De diamantsoetra


Zen is geen bewaarschool

tenzij voor schoolverlaters

Zen is geen traditie

Ik bewaar het door het niet te bewaren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen orde

Ik bewaar het door het niet te bewaren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen stilte

Ik bewaar het door het niet te bewaren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen geheim

Ik bewaar het door het niet te bewaren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Zen is geen schat

Ik bewaar het door het niet te bewaren.
Zo bewijs ik het de hoogste eer.

Lees ook: De Linji lu


Wat zen voor mij doet

door mij te laten

Zen is geen grond

Het draagt mij door me niet te dragen.
Zo bewijst het mij de grootste dienst.

Zen is geen kompas

Het stuurt mij door me niet te sturen.
Zo bewijst het mij de grootste dienst.

Zen is geen hart

Het drijft mij door me niet te drijven.
Zo bewijst het mij de grootste dienst.

Zen is geen touw

Het bindt mij door me niet te binden.
Zo bewijst het mij de grootste dienst.

Zen is geen wondermiddel

Het helpt mij door me niet te helpen.
Zo bewijst het mij de grootste dienst.

Zen is geen verlosser

Het redt mij door me niet te redden.
Zo bewijst het mij de grootste dienst.

Lees ook: De hartsoetra


Zen is geen stelling

Het stelt door niet te stellen.
Zo stelt het mij gerust.

Lees ook: De lege leer

Zen is geen verzekering

Leerling: Wat is zen?

Meester: Niets claimen.

Leerling: No-claim?

Meester: En geen verzekering.

Lees ook: Wat is niet-weten?

Zen is only kidding

Het zenboeddhisme is ontstaan in China en bewaard gebleven in Japan. Toch is er in Nederland nauwelijks een zenleraar te vinden die zich niet van steenkolenengels bedient. Zen zou ‘only giving’ zijn, ‘only doing’, ‘only sitting’ en ‘only don’t know’. Hieronder vijf dwaaltekstjes over barbarismen.

Zen is te denken geven

Meester: Wat is zen?

Leerling: Only giving.

Meester: Tja.

Leerling: Wat zou u zeggen?

Meester: Te denken geven.

Lees ook: Meester Spoorloos en agent Speurneus

Zen is maar wat doen

Meester: Wat is zen?

Leerling: Only doing.

Meester: Tja.

Leerling: Wat zou u zeggen?

Meester: Maar wat doen.

Lees ook: Voorbij goed en kwaad; de ethiek van niet-weten

Zen is laten zitten

Meester: Wat is zen?

Leerling: Only sitting.

Meester: Tja.

Leerling: Wat zou u zeggen?

Meester: Laat maar zitten.

Lees ook: Mediteren zonder mediteren

Zen is geen idee

Meester: Wat is zen?

Leerling: Only don’t know.

Meester: Tja.

Leerling: Wat zou u zeggen?

Meester: Geen idee.

Tip: 22 Metaforen voor verlichting

Zen is geen grap

Leerling: Wat is zen?

Meester: Only kidding.

Leerling: No kidding?

Meester: Only kidding.

Lees ook: Kosmische grappen

Zen is: only kidding

Een eerdere versie van deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Only kidding’, met het bovenschrift:

(S)words of wisdom; barbarismen voor puristen

en als naschrift:

barbarisme
woord, uitdrukking of grammaticale vorm uit een andere taal (only giving, only don’t know)

purisme

  1. geloof in universele motto’s (alleen maar doen, alleen maar zitten), universele waarheden (leven is lijden, alles is vergankelijk) of universele verklaringen (alles is één, alles is leeg)
  2. geloof in zuiverheid, bijvoorbeeld van ras, taal, cultuur, moraal, religie, spiritualiteit, traditie of levenswijze (juiste intenties, juist spreken, juist handelen) en een radicale afwijzing van alles wat niet in het zuiverheidsideaal past
  3. (met betrekking tot de moedertaal) radicale afwijzing van barbarismen

zuivering
het ontkennen, onderdrukken, bestrijden, uitroeien of vernietigen van alles wat voor onzuiver wordt gehouden

Zen is gekkenwerk

Meester: Wat is zen?

Leerling: Crazy wisdom.

Meester: Hm.

Leerling: Wat zou u zeggen?

Meester: Gekkenwerk.

Zen is anarchie

Meester: Wat is zen?

Leerling: Totale anarchie.

Meester: Weg met de anarchie.

Zen is alles uitvegen

Zen is: alles uitvegen

Zen is het streven van small mind naar big mind

Leerling: Wat is zen?

Meester: Het eeuwige streven van small mind naar big mind.

Leerling: Wat is small mind?

Meester: Een hokje.

Leerling: Wat is big mind?

Meester: Een hokje.

Leerling: Wat is dan het verschil?

Meester: Zeg jij het maar.

Leerling: Small mind verschijnt in big mind.

Meester: En big mind?

Leerling: Nou?

Meester: Big mind verschijnt in small mind.

Small mind is in de terminologie van de Amerikaanse zenboeddhist Genpo Roshi de geest die onderscheid maakt, big mind de geest die geen onderscheid maakt.

Lees ook: Wat is non-dualisme? Wat is non-dualiteit? Denkbeeldenstorm!

Zen is geen hokjesgeest

Leerling: Wat is small mind?

Meester: Een hokjesgeest.

Leerling: Wat is big mind?

Meester: Ook een hokjesgeest.

Leerling: Hè?

Meester: Had je niet gedacht, hè?

Leerling: Wat is het dat beide tegelijk ziet?

Meester: Een hokjesgeest.

Leerling: Hè?

Meester: Had je niet gedacht, hè?

Leerling: Wat is het derde oog?

Meester: Een hokjesgeest.

Leerling: Hè?

Meester: Had je niet gedacht, hè?

Leerling: Wat is het voor geest die inziet dat het allemaal maar hokjes zijn?

Meester: Een hokjesgeest.

Leerling: Hè?

Meester: Hè? Hè? Hè? Hè?

Leerling: Hoe kan de geest die inziet dat het allemaal maar hokjes zijn nou een hokjesgeest zijn?

Meester: Omdat hij overal hokjes ziet natuurlijk.

Leerling: Dus iedere geest is een hokjesgeest?

Meester: Alleen maar voor een hokjesgeest.

Lees ook: Dwijsheid, vrijplaats tussen dwaasheid en wijsheid

Zen is geen doen en geen laten

Leerling: Wat is zen?

Meester: Geen doen.

Leerling: Zen is geen doen?

Meester: Maar ook geen laten.

Leerling: Zen is geen doen maar ook geen laten?

Meester: Kan je daar iets mee?

Leerling: Wat is zen dan wel?

Meester: Ik zou het ook niet weten.

Leerling: Misschien is zen wel niet-weten.

Meester: Maakt niet uit.

Leerling: Waarom niet?

Meester: Dat is ook geen doen.

Leerling: En ook geen laten, zeker.

Meester: Niet dat ik weet.

Lees ook: Vrije wil, onvrije wil en ongewilde vrijheid

Zen is echt zijn als je echt bent, nep zijn als je nep bent

Leerling: Wat is zen?

Meester: Lachen als je lacht, huilen als je huilt.

Leerling: U bedoelt, als je lacht, lach dan helemaal en als je huilt, huil dan helemaal?

Meester: Halfslachtig lachen als je halfslachtig lacht, halfslachtig huilen als je halfslachtig huilt.

Leerling: Zolang het maar echt is.

Meester: Echt zijn als je echt ben, nep zijn als je nep bent.

Leerling: We moeten het leven nemen zoals het komt.

Meester: Als dat is wat er komt.

Leerling: En als dat niet is wat er komt?

Meester: Dan nemen we het niet zoals het komt.

Leerling: En anders?

Meester: Nemen we het zoals het niet komt.

Leerling: Want dat is hoe het komt?

Meester: Als dat is hoe het komt.

Leerling: Bedoelt u dat we niets moeten nastreven?

Meester: Behalve als we iets moeten nastreven.

Leerling: Nou weet ik het helemaal niet meer.

Meester: Weten als je weet, niet weten als je niet weet.

Leerling: Enfin.

Meester: Een ander woord voor zen.

Lees ook: Wat is gemoedsrust? Vrede sluiten met je onvrede

Zen is algemeenheden mijden (ook deze)

Meester: Wat is zen?

Leerling: Mijns inziens uit de dharma zich louter op persoonlijke wijze.

Meester: Geldt dat voor iedereen of alleen voor jou?

Leerling: Er is geen waarheid buiten mijzelf, ook al denk ik graag van wel.

Meester: Is dat een waarheid in jezelf of buiten jezelf?

Leerling: Ik bedoel dat er geen algemeen geldige waarheid is.

Meester: Geldt dat voor iedereen of alleen voor jou?

Leerling: Ik kan dus nergens aanspraak op maken.

Meester: Behalve hierop zeker.

Leerling: Ik kan nooit zeggen dat ik wel de waarheid heb gevonden en de ander niet.

Meester: Geldt dat voor iedereen of alleen voor jou?

Leerling: Dat lijkt jammer maar het is vooral een bevrijdend inzicht.

Meester: Waarom?

Leerling: Omdat je als zenboeddhist niets fout kan doen.

Meester: Behalve denken dat je als zenboeddhist iets fout kan doen, zeker.

Leerling: En ook niets goed.

Meester: Behalve denken dat je als zenboeddhist iets goed kan doen, zeker.

Leerling: Je hoeft eigenlijk alleen nog maar te ontvangen.

Meester: Geldt dat voor iedereen of alleen voor jou?

Leerling: En vanuit dit bevrijdende inzicht de moed hebben je eigen weg te gaan.

Meester: Ja, moet je nou ontvangen of moet je nou eigen weg gaan?

Leerling: Mijns inziens uit de dharma zich louter op persoonlijke wijze.

Meester: Geldt dat voor iedereen of alleen voor jou?

Lees ook: Brieven zen; de dharma voorbij

Zen is afkeren van je diepste zelfbeeld

Meester: Wat is zen?

Leerling: Inkeren.

Meester: Tot?

Leerling: Je diepste zelf.

Meester: Hm.

Leerling: Wat zou u zeggen?

Meester: Afkeren.

Leerling: Van?

Meester: Je diepste zelfbeeld.

Lees ook: Wie ben je? Zelfbeelden, mensbeelden en drogbeelden

Zen is afkeren van je diepste zenbeeld

Meester: Wat is zen?

Leerling: Afkeren van je diepste zelfbeeld.

Meester: Hm.

Leerling: Wat zou u zeggen?

Meester: Afkeren van je diepste zenbeeld.

Lees ook: De hartsoetra

Zen is geen zelf

Meester: Wat is zen?

Monnik: Het Zelf zijn.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Ach.

Vijf jaar later

Meester: Wat is zen?

Monnik: Zonder zelf zijn.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Och.

Vijf jaar later

Meester: Wat is zen?

Monnik: Zonder zelfloosheid zijn.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Tja.

Vijf jaar later

Meester: Wat is zen?

Monnik: Jezelf zijn.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Dat zeg ik.

Monnik: Hm.

Vijf jaar later

Meester: Wat is zen?

Monnik: Hm.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Hm.

Monnik: Hm.

Geïnspireerd door de titel van een boek en de website van de Amerikaanse zenboeddhist Jeff Shore: ‘Being without self’

Lees ook: Ben je jezelf of het Zelf?

Zen is onthechting van elke waarheid (ook deze)

Leerling: De fundamentele waarheid van zen is onthechting van elke waarheid.*

Meester: Is dat waar?

Leerling: Het gaat er niet om of het waar is, het gaat erom van elke waarheid te onthechten.

Meester: Behalve van deze zeker.

Leerling: Zelfs de leer en het onderricht verdienen geen gehechtheid.

Meester: Is dat waar?

Leerling: Daar gaat het niet om, zeg ik toch?

Meester: Waarom dan wel?

Leerling: Dat je ook qua leer en onderricht nergens aan hecht.

Meester: Behalve hieraan zeker.

* ‘De fundamentele waarheid van zen is onthechting van elke waarheid. Ook de leer en het onderricht verdienen geen gehechtheid.’ (Nico Tydeman in Transmissie en Transcendentie, p266)

Lees ook: Wat is de Waarheid?

Zen is zonder kenmerken zijn

Leerling: Het fundamentele kenmerk van een boeddha is dat hij geen kenmerken heeft.*

Meester: Toch weer een kenmerk gevonden?

Leerling: Maar ik zeg toch juist dat een boeddha geen kenmerken heeft?

Meester: Toch weer een boeddha gevonden?

* ‘Maar het kenmerk van een boeddha is dat hij geen kenmerken heeft.’ (Nico Tydeman in Transmissie en Transcendentie, p265)

Tip: Doe de verlichtingstest

Zen is nergens thuis zijn

Meester: Wat is zen?

Leerling: Thuisloos zijn.

Meester: Waarin?

Leerling: Wie thuisloos is, is overal thuis.*

Meester: Wie thuisloos is, is nergens thuis.

Leerling: Hoe dat zo?

Meester: Anders zou hij niet thuisloos zijn.

Leerling: Dan is hij toch thuis in thuisloosheid?

Meester: Dan zou hij toch weer thuis zijn.

Leerling: Hoe is het om nergens thuis te zijn?

Meester: Vraag dat maar aan iemand die thuisloos is.

Leerling: Waar bent u thuis?

Meester: Zegt me niks.

Leerling: ‘U’ niet of ‘thuis’ niet?

Meester: Wat jij wilt.

Leerling: In niet-weten?

Meester: Zegt me niks

Leerling: U bent toch thuisgekomen in niet-weten?

Meester: Stel je voor.

Leerling: Hoe bedoel je?

Meester: Dan was ik nog verder van huis.

Leerling: Verdraaid.

Meester: Jij bent begonnen.

Leerling: Wat ik ook vraag, u geeft niet thuis.

Meester: Ik geef het graag, maar wie wil het hebben?

* ‘Wie thuisloos is, is overal thuis.‘ (Nico Tydeman in Transmissie en Transcendentie, p321

Lees ook: Zoeken naar het einde van het zoeken

Zen is (aan de grond) zitten

Leerling: Zou je kunnen zeggen dat zen de grond van uw bestaan is?

Meester: De afgrond, zal je bedoelen.

Leerling: Wat is dan wel de grond van uw bestaan?

Meester: Aan de grond zitten is de grond van mijn bestaan.

Leerling: Dat klinkt niet bepaald als een ereplaats.

Meester: Ereplaatsen zijn staanplaatsen.

Leerling: En?

Meester: Ik ben blij dat ik eindelijk zit.

Lees ook: Hans van Dam

Zen is een afgrond

Leerling: Wat is zen?

Meester: Alles tot de grond toe afbreken.

Jaren later

Meester: Wat is zen?

Leerling: Alles tot de grond toe afbreken.

Meester: Wie zegt dat je grond zult vinden?

Jaren later

Meester: Wat is zen?

Leerling: De ongrond realiseren.

Meester: Wat valt daaraan te realiseren?

Leerling: Ik zou het ook niet weten.

Meester: Wat is niet weten?

Lees ook: De nodeloze angst voor een grondeloos bestaan

Zen is alles loslaten, zelfs het loslaten

Zen is: alles loslaten… zelfs het loslaten

Tip: De Grote Weg (is niet moeilijk voor wie hem kwijt is)

Zen is het hele werk

Keerzijden

Zen is: niets meer te doen

Meester: Wat is zen volgens jou?

Leerling: Niets meer te doen!

Meester: Of te laten.

Zen is: niets meer te vragen

Meester: Wat is zen volgens jou?

Leerling: Niets meer te vragen!

Meester: Of te antwoorden.

Zen is: niets meer te verliezen

Meester: Wat is zen volgens jou?

Leerling: Niets meer te verliezen!

Meester: Of te winnen.

Zen is: absolute zekerheid

Meester: Wat is zen volgens jou?

Leerling: Absolute zekerheid!

Meester: Over absoluut niets.

Zen is niet weten (wat zen is)

Leerling: Wat is zen?

Meester: Tja.

Leerling: Volgens mij begrijpt u er niets van.

Meester: Jij zeker wel.

Leerling: Ik toevallig wel, ja.

Meester: Dan zal dat het probleem wel zijn.

Lees ook: Wat is taoïsme? Meester Tja en de tao van tja

Zen is all-risk

Clou, kluts, claim

Zen is geen clou

Leerling: Wat is de clou van zen?

Meester: Geen clou meer hebben.

Leerling: Van zen?

Meester: Van wat?

Tip: Grote Twijfel, Grote Verlichting

Zen is geen kluts

Leerling: Wat is zen ?

Meester: De kluts kwijt zijn.

Leerling: Bent u de kluts kwijt?

Meester: Ik heb hem nooit gehad.

Lees ook: Zalig zijn de armen van geest

Zen is geen claim

Leerling: Wat is zen?

Meester: Niets claimen.

Leerling: No-claim?

Meester: En geen verzekering.

Tip: Standpunten, vluchtlijnen en raakvlakken

Zen is een genezende ziekte

Herpes perplex

Leerling: Wat is zen?

Meester: Een ziekte.

Leerling: Wat voor ziekte?

Meester: Een genezende ziekte.

Leerling: Waarvan geneest de ziekte van niet weten?

Meester: Van complexiteit.

Leerling: Wat komt ervoor in de plaats?

Meester: Perplexiteit.

Leerling: Geen eenvoud?

Meester: Dat is een andere ziekte.

Leerling: Hoe heet die andere ziekte?

Meester: Herpes simplex.

Leerling: En de ziekte van complexiteit?

Meester: Herpes complex natuurlijk.

Leerling: En de ziekte die geneest van zowel complexiteit als simpliciteit?

Meester: Herpes perplex.

Leerling: Mij te moeilijk allemaal.

Meester: Noem het dan maar zen.

Leerling: Dat kan ik nog wel onthouden.

Meester: Ik zou het maar vergeten.

herpes is Grieks voor ‘voortwoekerende wond’
herpes simplex is medisch voor koortsuitslag (koortslip)

Een variatie op deze tekst is gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Herpes perplex’.

Zen is meegaan in de tegenstroom

Zen is meegaan in de tegenstroom

Meester: Wat is zen?

Monnik: Tegen de stroom in gaan.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Met de stroom meevaren.

Jaren later

Meester: Wat is zen?

Monnik: Met de stroom meevaren.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Dwarsbomen.

Jaren later

Meester: Wat is zen?

Monnik: Dwarsbomen.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Tegen de stroom in gaan.

Monnik: En als ik dat had gezegd?

Meester: Precies.

Een variatie op deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Navigeren zonder kompas’.

Lees ook: Meester Schaap en Broeder Ezel

Zen is voor de bijl gaan

Meester: Wat is zen?

Monnik: Alles weghakken.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Het bijltje achter de hand houden.

Jaren later

Meester: Wat is zen?

Monnik: Het bijltje achter de hand houden.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Het bijltje erbij neergooien.

Jaren later

Meester: Wat is zen?

Monnik: Het bijltje erbij neergooien.

Meester: Hm.

Monnik: Wat zou u zeggen?

Meester: Alles weghakken.

Monnik: En als ik dat had gezegd?

Meester: Precies.

Een variatie op deze tekst is gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Voor de bijl gaan’.

Zen is redekundig ontleden

Toen een professor taalkunde hem eens vroeg wat zen is, riep meester Zuetsu:

Geen onderwerp zijn!
Geen gezegde zijn!
Geen onderwerp van gezegden zijn!
Geen gezegde van onderwerpen zijn!
Zin zonder onderwerp of gezegde zijn!
Onderwerp of gezegde zonder zin zijn!
Zin zonder zin zijn!
Iedere zin zijn!
Niet onderwerpen!
Niet onderworpen zijn!
Niets zeggen!
Niets ongezegd laten!

Lees ook: Wat is de zin van het leven?

Zen is een ontmaskering

Leerling: Wat is zen?

Meester: Een ontmaskering.

Leerling: Wat komt er onder het masker tevoorschijn?

Meester: Wie zegt dat er iets tevoorschijn komt?

Leerling: Bedoelt u dat er niets tevoorschijn komt?

Meester: Dan had ik dat wel gezegd.

Leerling: Nou, daar kan je mee voor de dag komen.

Meester: Dat zeg ik.

Leerling: Wat?

Meester: Een ontmaskering.

Wat zit er onder je masker?

Een variatie op deze tekst is gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Demasqué’.

Lees ook: Dood de Boeddha! Zen, leegte en nihilisme

Zen is geen wensdenken

Voor doordenkers

Geïnspireerd door het elfdelige monomentale levenswerk van de eeuwige leerling Hannes G. Hannes: Denken wat je wil denken! (1991), Voelen wat je wil voelen! (1994); Doen wat je wil doen! (1997), Willen denken wat je denkt! (2000), Willen voelen wat je voelt! (2003); Willen doen wat je doet! (2006), Denken wat je denkt! (2009), Voelen wat je voelt! (2012), Doen wat je doet! (2015), het wat meer ingetogen Hm (2018) en als klap op de vuurpijl het minimentale Hè? (jaarlijkse heruitgave op de elfde van de elfde).

En maar denken

1991: Zen is denken wat je wil denken

Meester: Wat is zen?

Hannes: Denken wat je wil denken.

Meester: Denk je dat of wil je dat denken?

Hannes: Eh…

Meester: Als ik het niet dacht.

1994: Zen is voelen wat je wil voelen

Meester: Wat is zen?

Hannes: Voelen wat je wil voelen.

Meester: Voel je dat of wil je dat voelen?

Hannes: Eh…

Meester: Ik had al zo’n gevoel.

1997: Zen is doen wat je wil doen

Meester: Wat is zen?

Hannes: Doen wat je wil doen.

Meester: Doe je dat of wil je dat doen?

Hannes: Eh…

Meester: Niets aan te doen.

2000: Nee, zen is willen denken wat je denkt

Meester: Wat is zen?

Hannes: Willen denken wat je denkt.

Meester: Wil je dat of denk je dat?

Hannes: Eh…

Meester: Als ik het niet dacht.

2003: Zen is willen voelen wat je voelt

Meester: Wat is zen?

Hannes: Willen voelen wat je voelt.

Meester: Wil je dat of voel je dat?

Hannes: Eh…

Meester: Ik had al zo’n gevoel.

2006: Zen is willen doen wat je doet

Meester: Wat is zen?

Hannes: Willen doen wat je doet.

Meester: Wil je dat of doe je dat?

Hannes: Eh…

Meester: Niets aan te doen.

2009: Nee, zen is denken wat je denkt

Meester: Wat is zen?

Hannes: Denken wat je denkt.

Meester: In plaats van?

Hannes: Eh…

Meester: Als ik het niet dacht.

2012: Zen is voelen wat je voelt

Meester: Wat is zen?

Hannes: Voelen wat je voelt.

Meester: In plaats van?

Hannes: Eh…

Meester: Ik had al zo’n gevoel.

2015: Zen is doen wat je doet

Meester: Wat is zen?

Hannes: Doen wat je doet.

Meester: In plaats van?

Hannes: Eh…

Meester: Niets aan te doen.

2018: Zen is, eh…

Meester: Wat is zen?

Hannes: Eh…

Meester: Hm.

Hannes: Wat is zen volgens u?

Meester: Hè?

Een eerdere versie van deze tekst is verschenen in het Boeddhistisch Dagblad als ‘Wensdenken, waanvoelen en droomdoen.

Tip: Wat is spirituele verlichting? Het denken doorzien

Zen is afwijzen wat je afwijst

Over macht

Leerling: Wat is zen?

Meester: Denken wat je denkt, voelen wat je voelt en doen wat je doet.

Leerling: Maar dat doe ik al mijn hele leven.

Meester: Dus dat kan het probleem niet zijn.

Leerling: Waarom heet het dan zen?

Meester: Zodat het nog wat lijkt?

Leerling: Voor wie?

Meester: Voor mensen die méér willen.

Leerling: Zen is dus niet: willen denken wat je denkt, willen voelen wat je voelt en willen doen wat je doet?

Meester: Dat mocht je willen.

Leerling: In de zin van omarmen wat er maar gebeurt, bedoel ik?

Meester: Zen is omarmen wat je omarmt en afwijzen wat je afwijst.

Leerling: Maar dat doe ik al mijn hele leven.

Meester: Dus dat kan het probleem niet zijn.

Leerling: Maar waarom heet het dan zen?

Meester: Zodat het nog wat lijkt?

Lees ook: Lijden, is er een einde aan?

Zen is steeds wat anders

Leerling: Wat is zen?

Meester: Denken wat je denkt.

Leerling: Denkt u dat?

Meester: Voor zolang het duurt.

Leerling: En dan?

Meester: Denk ik weer wat anders.

Leerling: Over zen?

Meester: Over wat dan ook.

Leerling: Dan denkt u dus niet meer wat u denkt.

Meester: Dan denk ik nog steeds wat ik denk.

Leerling: Ook al is het heel wat anders?

Meester: Dat is nou net het punt.

Leerling: En dat wou u zen noemen?

Meester: Wat is zen?

Lees ook: Wat is de mind?

Zen is denken wat je denkt, voelen wat je voelt en doen wat je doet

Een heel mens

1. Denken

Leerling: Zijn er bepaalde dingen die een zenboeddhist nooit denkt?

Meester: Niet dat ik weet.

Leerling: Wat denkt u zoal?

Meester: De gekste dingen. De gewoonste dingen. De mooiste dingen. De lelijkste dingen. De wildste dingen en de tamste. De wreedste dingen en de schoonste. De meest abstracte dingen en de meest concrete. Niets menselijks is mij vreemd. Niets onmenselijks is mij vreemd.

Leerling: Net als ik!

Meester: Wat dacht je dan?

Leerling: Dat een zenboeddhist alleen maar goede dingen dacht.

Meester: Dan zou hij maar een half mens zijn.

Leerling: Wat hebben al die gedachten te betekenen?

Meester: Ik zou het ook niet weten.

Leerling: Bedoelt u dat ze niets te betekenen hebben?

Meester: Hoe moet ik dat weten?

Leerling: Wat verstaat u onder zen?

Meester: Denken wat je denkt zonder te weten wat het allemaal te betekenen heeft.

2. Voelen

Leerling: Zijn er bepaalde dingen die een zenboeddhist nooit voelt?

Meester: Niet dat ik weet.

Leerling: Wat voelt u zoal?

Meester: Blijdschap, lust, weerstand, honger, verzadiging, euforie, schaamte, schuld, verveling, melancholie, pijn, boosheid, woede, ergernis, verdriet, weemoed, ontroering, medelijden, onverschilligheid, jaloezie, liefde, haat, hartstocht, lauwheid, sympathie, antipathie, ongeduld, geduld, bezorgdheid, angst, verheugenis, walging en wat al niet.

Leerling: Net als ik!

Meester: Wat dacht je dan?

Leerling: Dat een zenboeddhist alleen maar fijne gevoelens had.

Meester: Dan zou hij maar een half mens zijn.

Leerling: Wat hebben al die gevoelens te betekenen?

Meester: Ik zou het ook niet weten.

Leerling: Bedoelt u dat ze niets te betekenen hebben?

Meester: Hoe moet ik dat weten?

Leerling: Wat verstaat u onder zen?

Meester: Voelen wat je voelt zonder te weten wat het allemaal te betekenen heeft.

3. Doen

Leerling: Zijn er bepaalde dingen die een zenboeddhist nooit doet?

Meester: Niet dat ik weet.

Leerling: Wat doet u zoal?

Meester: Ik zing, ik klaag, ik zwijg, ik spreek, ik mopper, ik scheld, ik zoek ruzie, ik vlei, ik dreig, ik lach, ik huil, ik help, ik hinder, ik hou me aan regels, ik overtreed regels, ik confronteer, ik mijd, ik werk, ik luier, ik slaap, ik lig wakker, ik snoep, ik poep, ik laat winden en boeren, ik krab mezelf, ik maak goeie grappen, ik maak slechte, ik leef mij in, ik hoop op het ergste, ik doe mijn best, ik loop de kantjes eraf, ik help, ik laat mensen in hun sop gaarkoken en wat al niet.

Leerling: Net als ik!

Meester: Wat dacht je dan?

Leerling: Dat een zenboeddhist alleen maar positieve dingen deed.

Meester: Dan zou hij maar een half mens zijn.

Leerling: Een halve gare.

Meester: In ieder geval geen zenboeddhist.

Leerling: Wat heeft al dat gedoe te betekenen?

Meester: Ik zou het ook niet weten.

Leerling: Bedoelt u dat het niets te betekenen heeft?

Meester: Hoe moet ik dat weten?

Leerling: Wat verstaat u onder zen?

Meester: Doen wat je doet zonder te weten wat het allemaal te betekenen heeft.

Zen is een misverstand

Groeten uit het onverstand

Leerling: Wat is zen?

Meester: Zen?

Leerling: Hoe zou u het noemen?

Meester: Noemen leidt tot misverstanden.

Leerling: Hoe zou u het niet-noemen?

Meester: Niet noemen leidt tot misverstanden.

Leerling: Hoe zou u het omschrijven?

Meester: Omschrijven leidt tot misverstanden.

Leerling: Hoe zou u het niet-omschrijven?

Meester: Niet omschrijven leidt tot misverstanden.

Leerling: Hoe zou u het demonstreren?

Meester: Demonstreren leidt tot misverstanden.

Leerling: Hoe zou u het niet-demonstreren?

Meester: Niet demonstreren leidt tot misverstanden.

Leerling: Wat voor misverstanden eigenlijk?

Meester: Neem alleen al het woordje het.

Leerling: Als in ‘hoe zou u het noemen’?

Meester: Alsof er een of ander het is.

Leerling: Wou u zeggen van niet?

Meester: Hoe kom je daar nou weer bij.

Leerling: Allemaal misverstanden.

Meester: En dan dat woordje misverstand.

Leerling: Ook dat is al een misverstand?

Meester: Alsof je iets verkeerd kan doen.

Leerling: Bedoelt u dat je niets verkeerd kan doen?

Meester: En dan dat woord verkeerd.

Leerling: Is dat dan ook verkeerd?

Meester: Alsof je ook iets goed kan doen.

Leerling: Alweer een misverstand?

Meester: Alsof je nooit iets goed kan doen.

Leerling: Opnieuw een misverstand.

Meester: En dan dat woordje doen.

Leerling: In plaats van ondergaan?

Meester: En hopla, nóg een misverstand.

Leerling: Maar wat is nou toch zen?

Meester: Zen?

Lees ook: 40 Wegen naar niet-weten

Zen is helemaal het einde

Zen is steeds opnieuw beginnen, zei Shunryu Suzuki, en liet de helft weg. Want hoe kan je nou steeds opnieuw beginnen als je niet steeds opnieuw eindigt?

Zen is steeds opnieuw eindigen.
En daar dan weer mee ophouden.
En daar eens over ophouden.

Tot je er toch weer over begint.

Zen is geen theorie

Maar het einde van alle theorieën
En daar dan weer het einde van

Zen is geen feit

Maar het einde van alle feiten
En daar dan weer het einde van

Zen is geen illusie

Maar het einde van alle illusies
En daar dan weer het einde van

Zen is geen werkelijkheid

Maar het einde van alle werkelijkheden
En daar dan weer het einde van

Zen is geen hel

Maar het einde van alle hellen
En daar dan weer het einde van

Zen is geen hemel

Maar het einde van alle hemels
En daar dan weer het einde van

Zen is geen geloof

Maar het einde van elk geloof
En daar dan weer het einde van

Zen is geen ongeloof

Maar het einde van elk ongeloof
En daar dan weer het einde van

Zen is geen egoïsme

Maar het einde van alle egoïsme
En daar dan weer het einde van

Zen is geen altruïsme

Maar het einde van alle altruïsme
En daar dan weer het einde van

Zen is geen leven

Maar het einde van het leven
En daar dan weer het einde van

Zen is geen dood

Maar het einde van de dood
En daar dan weer het einde van

Zen is geen veelheid

Maar het einde van de veelheid
En daar dan weer het einde van

Zen is geen eenheid

Maar het einde van alle eenheid
En daar dan weer het einde van

Zen is geen identiteit

Maar het einde van elke identiteit
En daar dan weer het einde van

Zen is geen anonimiteit

Maar het einde van alle anonimiteit
En daar dan weer het einde van

Zen is geen haat

Maar het einde van alle haat
En daar dan weer het einde van

Zen is geen liefde

Maar het einde van alle liefde
En daar dan weer het einde van

Zen is geen keuze

Maar het einde van al het kiezen
En daar dan weer het einde van

Zen is geen overgave

Maar het einde van het overgeven
En daar dan weer het einde van

Zen is geen gebondenheid

Maar het einde van alle gebondenheid
En daar dan weer het einde van

Zen is geen vrijheid

Maar het einde van alle vrijheid
En daar dan weer het einde van

Zen is geen pessimisme

Maar het einde van het pessimisme
En daar dan weer het einde van

Zen is geen optimisme

Maar het einde van het optimisme
En daar dan weer het einde van

Zen is geen realisme

Maar het einde van het realisme
En daar dan weer het einde van

Zen is geen idealisme

Maar het einde van ieder idealisme
En daar dan weer het einde van

Zen is geen wanhoop

Maar het einde van alle wanhoop
En daar dan weer het einde van

Zen is geen hoop

Maar het einde van alle hoop
En daar dan weer het einde van

Zen is geen doen

Maar het einde van ieder doen
En daar dan weer het einde van

Zen is geen laten

Maar het einde van ieder laten
En daar dan weer het einde van

Zen is geen twijfel

Maar het einde van alle twijfel
En daar dan weer het einde van

Zen is geen zekerheid

Maar het einde van alle zekerheid
En daar dan weer het einde van

Zen is geen antwoord

Maar het einde van het antwoorden
En daar dan weer het einde van

Zen is geen vraag

Maar het einde van het vragen
En daar dan weer het einde van

Zen is geen zoeken

Maar het einde van het zoeken
En daar dan weer het einde van

Zen is geen vinden

Maar het einde van het vinden
En daar dan weer het einde van

Zen is geen waarheid

Maar het einde van iedere waarheid
En daar dan weer het einde van

Zen is geen leugen

Maar het einde van iedere leugen
En daar dan weer het einde van

Zen is geen duisternis

Maar het einde van alle duisternis
En daar dan weer het einde van

Zen is geen licht

Maar het einde van al het licht
En daar dan weer het einde van

Zen is geen vasthouden

Maar het einde van al het vasthouden
En daar dan weer het einde van

Zen is geen loslaten

Maar het einde van al het loslaten
En daar dan weer het einde van

Zen is geen worden

Maar het einde van al het worden
En daar dan weer het einde van

Zen is geen zijn

Maar het einde van al het zijn
En daar dan weer het einde van

Zen is geen dwaasheid

Maar het einde van alle dwaasheid
En daar dan weer het einde van

Zen is geen wijsheid

Maar het einde van alle wijsheid
En daar dan weer het einde van

Zen is geen weten

Maar het einde van al het weten
En daar dan weer het einde van

Zen is geen niet-weten

Maar het einde van niet weten
En daar dan weer het einde van

Verder lezen: Wat is de weetnietgeest?

Zen is geen zen

als er zen op staat

(en ook niet als er geen-zen op staat)

Lees ook: Verder, verder! Reistips voor spirituele zoekers